Кіріспе

Эруцид қышқылы – 22:1ω9 белгісімен таңбаланатын моноқанықпаған омега-9 май қышқылы. Оның химиялық формуласы: CH3(CH2)7CH=CH(CH2)11CO2H. Ол қабырғагүл тұқымдарында және Brassicaceae тұқымдасына жататын басқа да өсімдіктерде кең таралған. Жоғары эруцид қышқылы бар рапс майында 20-54%, ал қыша майында 42% құрауы хабарланған. Эруцид қышқылы цис-13-докосен қышқылы деп те аталады, ал транс изомері – брассид қышқылы.

Қолданылуы

Эруцид қышқылы - арнайы полиамидтер мен полиэстерлер жасау үшін қолданылатын C13 дикарбон қышқылы, брассил қышқылының алдындағы зат. Айналу процесінде озонолиз жүзеге асырылады, ол эруцид қышқылындағы C=C байланысын таңдап кеседі: CH3(CH2)7CH=CH(CH2)11CO2H + O3 + 0.5 O2 > CH3(CH2)7CO2H + HO2C(CH2)11CO2H. Эруцид қышқылының амидтері майлау материалдары және беттік белсенді заттар ретінде қолданылады.

Эрука қышқылының көздері

Эруцик атауы "Eruca" дегенді білдіреді, ол Brassicaceae тұқымдасының гүлді өсімдіктер туысы. Осы туысқа бүгінде арукула (АҚШ) немесе ракета (Ұлыбритания) деп белгілі болған колворт (E. sativa) кіреді. Эруцид қышқылы табиғи түрде (басқа май қышқылдарымен бірге) көптеген жасыл өсімдіктерде, әсіресе Brassica туысына жататын өсімдіктерде кездеседі. Өнеркәсіптік мақсаттарда және эруцид қышқылын өндіру үшін рапс пайдаланылады; ал тағамдық мақсаттар үшін "эруцид қышқылының төмен деңгейі бар рапс" (LEAR) – канола әзірленді, оның құрамында эруцид қышқылының орнына олеин қышқылынан алынған майлар бар.

Биохимия

Эруцид қышқылы олеин қышқылының олеил коферменті А және малонил КоА көмегімен ұзарту арқылы түзіледі. Эруцид қышқылы адам бауырындағы ұзын тізбекті ацил-КоА дегидрогеназа ферментімен қысқа тізбекті май қышқылдарына ыдырайды.