Кіріспе

Поэзия және музыка жанры. Эклог – пасторальдық тақырыпта классикалық стильде жазылған өлең. Осы жанрдағы өлеңдер кейде буколика деп те аталады. Бұл термин пасторальдық көріністі бейнелейтін музыка жанры үшін де қолданылады.

Классикалық бастама

Қазіргі ағылшын тіліндегі эклог сөзінің түрі орта ағылшын тіліндегі эклогтан дамыды, ол латын тіліндегі эклогадан шыққан, ал ол грек тіліндегі эклоге (ἐκλογή) сөзінен келген, "таңдау, әдеби туынды" деген мағынада (грек тілінде бұл мағыналардың бірі ғана еді). Бұл термин кез келген жанрдағы қысқа жазбаларға, тіпті поэзиялық жинақтың бөліктеріне де метафоралық түрде қолданылды. Поэзия жанры ретінде эклог латын ақыны Вергилийден бастау алды, оның он Eclogae жинағы ақырында Теокриттің Идиллияларына негізделген. Оған "Буколика" деген де ат берілді. Онда пасторлық диалогтардың, ән сайыстарының және заманауи сілтемелердің күрделі қосылысы кездеседі. Вергилийдің терминін кейінірек Кальпурний Сицилий және Немезиан сияқты латын ақындары өздерінің пасторальдық поэзиясын атау үшін қолданды, көбінесе Вергилийді үлгі етіп алып, ал олардың біріншісі шаруа тіліндегі сөздер мен көне сөздерді де пайдаланып, осылай алыстату әсерін күшейтті.

Ұлыбританияда

Эклог жазу практикасын 15 ғасырдағы итальян гуманистері Баптиста Мантуанус пен Жакопо Санназаро кеңейтті, олардың латын поэзиясы Ренессанс кезінде әртүрлі еуропалық халық тілдерінде, соның ішінде ағылшын тілінде еліктелді. Алайда, "Ағылшында жазылған алғашқы Ренессанс буколикалық өлеңі" 1497 жылы Иоганн Опицийдің Генрих VII-ді мадақтап жазған латын тіліндегі эклогиі болды. Мопсус пен Мелибеус шопандары арасындағы диалог түрінде жазылған, ел билеушісін өркендеу мен қауіпсіздіктің алтын дәуірін қайтару үшін мақтаған поэма Вергилийдің Октавианды мадақтаған бірінші эклогы мен Кальпурний Сицилийдің Неронды мадақтаған бірінші эклогынан үлгі алған. Соңғы мәліметтерге сәйкес, поэма қолжазба күйінде қалды, тіпті Александр Барклейдің ағылшын тілінде жазған алғашқы эклогтары 1514 жылға дейін жарияланбады. Бұл туындылар 15 ғасырдағы Мантуан мен Эней Сильвийдің латын түпнұсқаларынан бейімделген. Эдмунд Спенсер де Мантуанның эклогтарына, сондай-ақ Вергилий мен Теокритке шабыттанды, ол он екі эклогтан тұратын «Шепардтар күнтізбесін» (1579) құрастырды, олардың әрқайсысы жылдың әр айына арналған. Әрқайсысы «Аэглога» деп аталады және әртүрлі тақырыптар бойынша әртүрлі спикерлердің диалогтарын қамтиды. Артқы жағында Джон Скелтон мен Джеффри Чосерден алынған ескірген сөздіктерде көрініс тапқан Кальпурнийдің үлгісі де бар. Ал қарапайым (бірақ сауатсыз емес) тілдің артында заманауи оқиғаларға, әсіресе королева мен католик француз арасындағы күтілетін некеге қатысты айқын сілтемелер бар. Спенсердің эклогтары жас кезінде жазылған туындылар еді, Александр Поуптың «Пасторальдары» сияқты, төрт шопандық диалогтан тұрады, олар маусымдар бойынша бөлінген. Олар алғаш рет 1704 жылы жазылып, 1709 жылы жарияланды, ал 1717 жылғы басылымға Поуп өзінің бастапқыда «Пасторальдық поэзия туралы эссе» деп аталатын эссесін қосты, онда ол Спенсермен бірге Теокрит пен Вергилийді («Пасторальдық поэзияның жалғыз даусыз авторлары») мойындады. Олардың арасында Финес Флетчердің «Piscatorie Eclogs» (1633) шықты, бұл Санназароның ертеректегі «Eclogae Piscatoriae» (Балықшылардың эклогтары, 1526) туындысының үлгісі, онда дәстүрлі шопандар Неаполь шығанағынан келген балықшыларға ауыстырылды. Келесі ғасырда Уильям Дипер осы дәстүрлі тақырыпты қайта қарастырды, оның «Нерейдес: немесе теңіз эклогтары» (1712) баяндамашылары теңіз құдайлары мен теңіз нимфалары болды.

Тақырыптың өзгеруі

18 ғасырдың басында пасторальдық жанр жаңаруға дайын тұрды және пародия элементтері енгізіле бастады. Джон Гей, Амброз Филипстің «Шопан апталығының» алты «пасторалындағы» эклогтарын пародиялады. Жаңару мен пародияға деген құштарлық осы кезеңде жарық көрген әртүрлі «қалалық эклогтарда» көрінді, олар назарларын даладан қалалық мәселелерге бұрды. Біріншісі – Джонатан Свифт пен оның достарының 1710 жылы «Татлер» журналында бірлесіп жариялаған туындысы; Джон Гей тағы үш эклог, сондай-ақ «Квакерлер» деп аталатын екі адам арасындағы «Кейс» атты «асыл эклог» жазды; ал Мэри Вортли Монтегю 1715 жылдан бастап тағы алты қалалық эклог жазуға кірісті. Шотландияда Аллан Рамзи 1723 жылғы «Пэти мен Роджер» және «Дженни мен Мегги» атты екі пасторальдық диалогына шотланд диалектісінің жаңалығын енгізді. Одан кейін Томас Чаттертонның үш африкалық эклогтары (1770) және Скотт Амвеллдің үш шығыс эклогтары (1782) жарық көрді, олардың оқиғалары Арабия, Бенгалия және Тан әулетінің Қытайында өрбітіп өтті. 1811 жылы Пиреней түбегіндегі соғыстың салдарынан тақырып Еуропаға төрт испандық эклог түрінде оралды, оның ішінде Маркиз де ла Романаның қазасы туралы Hispanicus псевдонимімен жарияланған жоқтау өлеңі бар. Бұл туынды замандас шолуларында «Коллинстің үлгісімен жасалған» деп сипатталды. Келесі онжылдықта Уильям Рассел Макдональдқа (1787–1854) тиесілі, Дублинге патша сапары туралы сатиралық әңгіме – «Дарби мен Тиг» атты жергілікті «ирландтық эклог» жарық көрді.

Музыкалық жанр

Эклог немесе оның баламалары деген термин ақырында пасторальдық музыкаға қолданылды, алғашқы маңызды мысалдар – чех композиторы Вацлав Томашектің фортепианолық шығармалары болды. 19 ғасыр композиторлары осы атауды фортепианоға арналған Ян Вацлав Воришек үшін, Франц Лист, "Эглог" (Années de Pèlerinage, 1842 жылғы бірінші кітабындағы жетінші шығарма), Сезар Франк, "Эглог", Op. 3, 1842, сондай-ақ "Рут" ораториясының сегізінші бөлімі (1882), "eglogue biblique" деген атпен, Александр Гийлемин сөздеріне негізделген; Антонин Дворжак, "Фортепианоға арналған 4 эклог", Op. 56, 1880; Витецлав Новак, "Эклоген", Op. 11, фортепианоға арналған, 1896; және Мел Бонис, фортепианоға арналған "Эглог", Op. 12, 1898 жылдары қолданды. Жаңа ғасырда соло фортепианоға арналған тағы екі шығарма жарық көрді: Эгон Веллецтің "4 эклог", Op. 11, 1912, және Жан Сибелиус, "Эклог" – оның "Фортепианоға арналған 4 лирикалық пьесасының" біріншісі, Op. 74, 1914. Игорь Стравинскийдің "Дюо-концертант" ("Эклог I" және "Эклог II", 1932) екінші және үшінші бөлімдеріне де ұқсас атаулар берілді, ал оның үш бөлімді "Одасының" (1943) ортаңғы бөлімі де "Эклог" деп аталды. Джеральд Финцидің фортепиано мен скрипкалық оркестрге арналған "Эклог", Op. 10, 1940 жылдары қайта жөнделді және сол кезде осы атау берілді. Морис Блауэрдің мүйіз және скрипкаларға арналған "Эклог" шығармасы шамамен 1950 жылдарға жатады. 21 ғасырда америкалық композитор Генри Джастин Рубиннің скрипка мен фортепианоға арналған "Egloga" шығармасы 2006 жылы жазылды.