Кіріспе

Мифтік азаптау құрылғысы

Аталған азаптау құрылғысы – Темір қыз, ілгекті алдыңғы жағы және тікпен жабылған ішкі бөлігі бар, адамды толығымен жабуға жеткілікті биіктіктегі қатты темір шкафтан тұратын мифтік құрылғы. Темір қыз туралы алғашқы әңгімелер 19 ғасырда пайда болған. Темір қыздарды қолдану миф екендігі қабылданған, орта ғасырлардағы адамдардың өркениетсіз болғаны туралы сеніммен күшейтілген; олардың нақты қолданылғандығына ешқандай дәлел табылған жоқ. Олар орта ғасырлар және азаптау камералары туралы медиада кең таралған бейнеге айналды.

Тарих

Ортағасырлық азаптау құралы ретінде танымал болғанына қарамастан, 19 ғасырға дейін темір қыздардың бар екеніне ешқандай дәлел жоқ. Дегенмен, Спарталық тиран Набистің б.з.д. 200 жылдары шамасында осыған ұқсас құрылғыны қорқыту және кісі өлтіру үшін қолданғаны туралы ежелгі хабарлар бар. Аббасидтердің уәзирі Ибн әл-Зайят азаптау үшін "темір тікенектері бар ағаш сандық" жасаған деген әңгіме бар, және ол 847 жылы өзі тұтқынға алынып, өлім жазасына кесілген кезде сол құрылғы пайдаланылды. Билефельд университетінің қылмыстық құқық, қылмыстық құқық тарихы және құқық философиясы профессоры Вольфганг Шильд, болжамды темір қыздардың музейлерде табылған артефактілерден құрастырылып, (саудалық) көрмелерге арналған әсерлі заттар жасалғанын айтты. 19 ғасырға жататын бірнеше темір қыздар әлемдегі мұражайларда көрсетілуде, оның ішінде "Адамдар мұражайы", Мэйдзи университетінің мұражайы және Еуропадағы бірнеше азаптау мұражайлары бар.

Мүмкін болған әсерлер

19 ғасырдағы темір қыздар ортағасырлық Шандмантелдің бұрыс түсіндірілуі нәтижесінде жасалған болуы мүмкін, ол ағаштан және металдан жасалған, бірақ тікенектері болмаған. Темір қызға шабыттандырған нәрсе Тертуллианның "Шейіттерге" (4-тарау) және Августин Гиппоның "Құдай қаласы" (I.15) еңбектерінде баяндалған Карфагендіктердің Марк Атилий Регулға жасаған жазасы да болуы мүмкін, онда Карфагендіктер оны "тығыз ағаш қорапқа қамап, тұруға мәжбүр еткен, барлық жағынан өткір шегелермен қадалған, сондықтан ол тесілмеу үшін ешқандай жаққа сүйене алмайтын", сондай-ақ Полибийдің Спарталық Набистің әйелі Апеганың өлімге әкелетін мүсіні туралы айтқан сөздері (бұл құралдың ең алғашқы нұсқасы) болуы мүмкін.

Нюрнбергтің темір қызы

Ең танымал болған және осы суретті кеңінен таратуға ықпал еткен Нюрнберг суреті 1802 жылға дейін, мүмкін, көрсетілген. Ал түпнұсқасы 1945 жылы Нюрнбергтің одақтас әскерлермен бомбалау кезінде жоғалып кеткен. Көпшілікке көрсету үшін "Нюрнберг патшалық сарайында" жасалған көшірмесі 1890 жылы Лондонның Дж. Иченхаузер арқылы Шрусбери графына басқа да азаптау құралдарымен бірге сатылды. 1893 жылы Чикаго, Иллинойс штатында өткен Колумбияның дүниежүзілік көрмесінде көрсетілгеннен кейін, ол Америка бойынша турнеге шықты. Бұл көшірме 1960 жылдардың басында аукционда сатылды және қазір Ротенбург об дер Таубердегі Орта ғасырлық қылмыс мұражайында қойылған.

Шығу тегі

Кейбір тарихшылар Иоганн Филипп Сибенкиес (1759–1796) бұл құрылғының тарихын құрастырған деп санайды. Сибенкиестің айтуынша, ол алғаш рет 1515 жылдың 14 тамызында монета жасаушыны атқылап өлім жазасын орындау үшін қолданылған.