Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Литваның Сувалкия аймағындағы қала. Мариямполе (; сондай-ақ бірнеше басқа атаулармен де белгілі) – Литваның оңтүстігіндегі Мариямполе округінің астанасы, Польша және Ресейдің Калининград облысымен, сондай-ақ Виштитис көлімен шектес. 2003 жылы қаланың халқы шамамен 48 700 адамды құрады. Бұл тарихи Сувалкия (Судовия) аймағының мәдени орталығы және ең ірі елді мекені. Мариямполе Литваның жетінші ірі қаласы және 1994 жылдан бері аймақтық орталық болып табылады. Қаланың ауданы Шешупе өзенімен бөлінген, ал оны байланыстыратын алты көпір бар.
City in Suvaljika Region, Lithuania
Marijampolė (; also known by several other names) is the capital of the Marijampolė County in the south of Lithuania, bordering Poland and Russian Kaliningrad Oblast, and Lake Vištytis. The city's population stood at approximately 48,700 in 2003. It is the cultural centre and largest settlement of the historical region of Suvalkija (Sudovia). Marijampolė is the seventh largest city in Lithuania, and has been a regional center since 1994. The city covers an area equal to The Šešupė River divides the city into two parts which are connected by six bridges.
Аттар
Қала сонымен қатар Мариямполис, Мариамполь, Стараполь, Пашешупий, Марьямполь, Мариамполь және Капсукас (1955–1989) деп белгілі болған.
The city has also been known as Marijampolis, Mariampol, Starapole, Pašešupiai, Marjampol, Mariyampole, and Kapsukas (1955–1989).
Тарих
Елді мекен жақын маңдағы Шешупе өзенінің атымен "Пашешупе" деп аталған ауыл ретінде негінделді. Қала алғаш рет 1667 жылы тарихта қалдырылған. 18 ғасырда, сол кезде католик шіркеуіне қарасты ауыл, базар қаласына өсіп, 1739 жылы жақын маңдағы Принай старостасының күзетшілері үшін салынған жаңа ауылдың құрметіне "Старпол" немесе "Старополь" деп атауын өзгертті. 1765 жылы елді мекен өртенген. Апаттан кейін, Принайдың сол кездегі старостасы Франсиска Батлер, туған тегі Шчука, Мариандық әкелер ордені үшін жаңа шіркеу мен монастырь салуға қаржы жұмсады. 1792 жылдың 23 ақпанында Польша королі және Литваның ұлы князі Станислав II Август "Мариамполь қалашығына" Магдебург құқығын және базар ұйымдастыру құқығын берді. Польшаның бөлінісінен кейін қала қысқа мерзімге Пруссияның құрамына кірді. Бірақ, Наполеон соғыстарынан кейін ол Конгресс Польшасына ("Ресейлік Польша") қосылды. 19 ғасырда қала еврей және неміс қоныс аударушылардың көптігінің арқасында өсуді жалғастырды. 1817 жылы қала корольдіктің әкімшілік жүйесіндегі жеке повяттың орталығына айналды. Қаңтар көтерілісінен және бұрынғы одақтас жерлерді Ресейдің басып алуынан кейін Мариамполь повяты айтарлықтай кішірейді. Қаланың төңірегінде негізінен литвалықтар тұрғандықтан, соғыс кезінде қала ауыр зардап шегіп, іс жүзінде босады. 1944 жылдың 31 шілдесінде Кеңес әскері тағы да қалаға енді. Келесі жылы оның қарсы барлау қызметі СМЕРШ Мариампольден 500-ге жуық адамды қуғындады. 1944-1953 жылдар аралығындағы Кеңес Одағының Литваға жасаған басып алуының алғашқы жылдарында, Литвадан Сібірдегі ГУЛАГ лагерлеріне советтік депортацияларға Мариамполь округінен 5000-6000 литвалық кірді. Соғыстан кейінгі жылдары қала қайта құрылып, Литваның басқа аймақтарынан келген тұрғындармен қайта толықтырылды. Мариамполь тұрғындарының шамамен 98% литвалықтарды құрайды. 1955 жылдың 9 сәуірінде Литва КСР-інің коммунистік билігі, литвалық коммунистік саясаткер Винкас Миккевичустың құрметіне қаланың атын "Капсукас" деп өзгертті. Ескі атау 1989 жылы, Литва Кеңес Одағынан тәуелсіздігін жариялаған жылға дейін қайта орнатылды. Мариамполь 1994 жылдан бері округтың әкімшілік орталығы болып табылады. 2018 жылы, Литваның тәуелсіздігінің 100 жылдығына орай, Мариамполь қаласы Литваның мәдени астанасы атанды. Чикагодағы Анше Шолом Б'най Израиль синагогы Мариампольден келген иммигранттар тарапынан құрылды. Басқа еврей иммигранттары Мариампольден Ұлыбританияның Манчестер және Лидс қалаларына қоныстанды.
The settlement was founded as a village called "Pašešupė", after the nearby river of Šešupė. As such the town was first mentioned in 1667. In the 18th century the village, at that time belonging to the Catholic Church, grew to become a market town and its name was changed to Starpol or "Staropole", after a new village built for Prienai starost's guards in the vicinity in 1739. The settlement was destroyed by a fire in 1765. After the disaster, the wife of contemporary starost of Prienai, Franciska Butler, née Ščiuka, financed a new church and a monastery for the Congregation of Marian Fathers. On 23 February 1792 King of Poland and Grand Duke of Lithuania Stanisław II Augustus granted the "townlet of Mariampol" with Magdeburg Law and a privilege of market organisation. Following the Partitions of Poland the town was briefly part of Prussia. However, after the Napoleonic Wars it was transferred to Congress Poland ("Russian Poland"). In the 19th century the town continued to grow, mostly thanks to a large number of Jewish and German settlers. In 1817 the town became the seat of a separate powiat within the administrative system of the kingdom. Following the January Uprising and the Russian suppression of the former Commonwealth lands, the powiat of Maryampol was seriously diminished. As the surroundings of the town were primarily inhabited by Lithuanians, In the war the town was heavily damaged and almost emptied. On July 31, 1944 Soviet army once again entered the city. The following year its counter intelligence SMERSH repressed about 500 people from Marijampolė. During the first years of Soviet occupation in 1944–1953 Soviet deportations from Lithuania to Siberian gulags included somewhere between 5,000 and 6,000 Lithuanians from Marijampolė county. In late postwar years the city was rebuilt and repopulated with inhabitants from other parts of Lithuania. About 98% of Marijampolė's inhabitants are ethnic Lithuanians. On 9 April 1955 Communist authorities of the Lithuanian SSR renamed the town "Kapsukas" after a Lithuanian Communist politician Vincas Mickevičius Kapsukas. The old name was restored in 1989, the year before Lithuania declared its independence from the Soviet Union. Marijampolė has been the administrative centre of the county since 1994. In 2018, in the 100th anniversary of the restoration of the independence of Lithuania, the city of Marijampolė became the cultural capital of Lithuania. The Anshe Sholom B'nai Israel synagogue in Chicago was founded by immigrants from Marijampolė. Other Jewish migrants from Marijampolė settled in Manchester and Leeds, United Kingdom.
Көлік
Мариямполе Каунас-Шештокай-Алытус теміржол желісі арқылы қолжетімді. Қала екі маңызды тас жолдың тоғысқан жерінде орналасқан: Виа Балтика Хельсинкиді Орталық және Оңтүстік Еуропамен байланыстырады, ал Еуропалық E28 бағыты Берлиннен (Германия) Минскіге (Беларусь) дейін созылады.
Marijampolė is accessible by railway via the Kaunas Šeštokai Alytus line. The town is located at the crossroads of two major highways: The Via Baltica connects Helsinki with Central and Southern Europe, and the European route E28, which runs between Berlin, Germany, and Minsk, Belarus.
Өнеркәсіп және экономика
Мариямполе өз серіктестерімен бизнес, спорт, білім, туризм және басқа да байланыстар арқылы байланысқан. Мариямполедегі жергілікті бұқаралық ақпарат құралдарына жергілікті телеарна, жергілікті радиостанция, "Marijampolės laikraštis", "Suvalkietis", "TV savaitė", "Sugrįžimai" және "Suvalkija" журналы кіреді. Мәдени тұрғысынан Мариямполеде бір кинотеатр мен қалалық драма театры бар. Мариямполе – жеңіл өнеркәсіп кәсіпорындары, құрылыс, көлік және сауда саласының аймақтық орталығы. Бұл қала сонымен қатар Еуропадағы ең ірі қолданылған автомобильдер нарығына ие.
Marijampolė is connected to its partners by business, sport, education, tourism, and other ties. Marijampolė's local means of mass media include a local television station, a local radio station, the newspapers "Marijampolės laikraštis", "Suvalkietis", "TV savaitė", "Sugrįžimai", and magazine "Suvalkija". Culturally, Marijampolė enjoys one cinema and a municipal drama theater. Marijampolė is a regional centre of light industry enterprises, construction, transport and trade. It has also become home to one of the largest second hand car markets in Europe.
Білім
Мариямполеде мемлекеттік білім беру мекемелерімен жақсы дамыған білім беру жүйесі бар. Қалада Мариямполе қолданбалы ғылымдар университеті, сондай-ақ тоғыз балалар бағы, алты нәрестелер бағы, бір бастауыш мектеп, 12 негізгі мектеп, тоғыз орта мектеп, төрт гимназия, жастар мектебі, ересектер білімі орталығы, бес қосымша білім беру мекемесі, үш мемлекеттік емес білім беру мекемесі, христиан мәдениеті музыка мектебі, Марионай гимназиясы және Р. Восылиене атындағы тілдер мектебі орналасқан.
Marijampolė has a strong educational system with state education institutions. The city is the seat of Marijampolė University of Applied Sciences as well as of nine pre school institutions, six nursery schools, one primary school, 12 lower secondary schools, nine secondary schools, four gymnasiums, a youth school, an adult education center, five additional training establishments, three non state education institutions, a music school of Christian Culture, the Gymnasium of Marijonai, and the R. Vosylienė languages school.
Мариямполе муниципалитеті
Мариямполеде 27 мүшеден тұратын қалалық кеңес бар. Қалалық кеңестің мүшелері әртүрлі литвалық саяси партияларды ұсынады. Мариямполе муниципалитеті батысында Вилкавишкис аудандық муниципалитетімен, солтүстігінде Казлу Руда муниципалитетімен, оңтүстігінде Кальвария муниципалитетімен, ал шығысында Приенай аудандық муниципалитетімен және Алютус аудандық муниципалитетімен шектеседі. Мариямполе қаласы және оны қоршаған алты ауылдық округ Мариямполе муниципалитетінің аумағын құрайды. Олар: Гуделяй, Иглияука, Людвинавас, Мариямполе, Саснава және Шунская ауылдық округтері. Мариямполе муниципалитетінің ауданы – [аудан мөлшері] гектарды құрайды; оның 72% -ы егіс жері, 12,3% -ы орманмен жабылған, 4,2% -ы қалалар мен ауылдар, 2% -ы өнеркәсіптік кәсіпорындар мен жолдар, ал 6,9% -ы басқа да мақсаттарға пайдаланылатын жерлерді қамтиды.
Marijampolė has a City Council with 27 members. The members of the City Council represent different Lithuanian political parties. The Marijampolė Municipality is adjacent to the Vilkaviškis District Municipality in the west, Kazlų Rūda Municipality in the north, Kalvarija Municipality in the south, and the Prienai District Municipality and Alytus District Municipality in the east. The town of Marijampolė and its six surrounding communities make up the territory of Marijampolė Municipality. They are: Gudeliai, Igliauka, Liudvinavas, Marijampolė, Sasnava, and Šunskai communities. Marijampolė Municipality covers of land; 72% of which is an agricultural area, 12.3% is covered by forests; 4.2% – towns and villages, 2% – industrial enterprises and roads, and 6.9% – area used for other purposes.