Кіріспе

Сэр Томас Элиот (ағылшынша Sir Thomas Elyot; шамамен 1496 – 1546 жылдың 26 наурызы) – ағылшын саясаткері және жазушы. Ол әдеби мақсаттар үшін ағылшын тілін қолдануды алғашқылардың бірі болып жақтағандықтан белгілі.

Ерте өмір

Томас сэр Ричард Элиоттың Алиса Де ла Маремен жасаған алғашқы некесінен туған баласы, бірақ оның туған күні мен орны дәл белгісіз. Алисаның алғашқы күйеуі Томас Дабриджкорт 1495 жылдың 10 қазанында қайтыс болғандықтан, келесі неке осы күнден кейін болуы керек. Энтони Вуд оны Оксфорд университетінің Сент-Мэри-Холл колледжінің түлегі деп көрсетсе, ал C. H. Купер Athenae Cantabrigienses еңбегінде Кембридж университетінің Иса колледжіне қатысты талап қойды. Элиот өзінің сөздігіне жазған кіріспесінде, ол әкесінің үйінде тәрбиеленгенін және он екі жасынан бастап өзінің тәлімгері болғанын айтады. Ол "Денсаулық бекінісі" кітабына жазған кіріспесінде философия және медицинадан оқыған авторлардың тізімін келтіріп, "сыйлы дәрігер" (Томас Линакр) оған Гален және басқа да авторлардан оқығанын мәлімдейді.

Мансап

1511 жылы ол әкесімен бірге батыс аймаққа сот отырысына кеңсе хатшысы ретінде ілесіп, 1528 жылға дейін осы лауазымды атқарды. Әкесінің Уилтшир және Оксфордширдегі жерлеріне қоса, 1523 жылы ол туысы Томас Финдерннің Кембридждегі иеліктерін мұраға алды. Оның құқығы даулы болды, бірақ кардинал Вулси оның пайдасына шешім шығарды және оны Тайлық Кеңесінің хатшысы етіп тағайындады. Элиот Томас Кромвельге жолдаған хатында бұл лауазымның табысын ешқашан алмағанын, ал 1530 жылы қызметтен шеттетілген кезде оған берілген рыцарлық атағы оны одан да көп шығынға баттырғанын айтты. Сол жылы ол бұрынғы меценаты Вулсидің Кембриджширдегі иеліктерін тексеру үшін тағайындалған комиссияда отырды. 1527 жылы Оксфордшир және Беркширдің жоғары шерифі болып тағайындалды. 1531 жылы ол корольдің әйелі Арагондық Екатеринадан ажырасу туралы ұсынысына жақсы көзқарас қалыптастыру үшін Киелі Рим императоры Карл V-нің сарайына баруға жіберілді. Бұл тапсырмаға тағы бір тапсырма қосылды, онда корольдің өкілі Стивен Вон бұрыннан қатысып жүрген еді. Ол мүмкін болса, Уильям Тиндалды ұстауға тырысуы керек еді. Элиот, Вон сияқты, корольдің тілегін орындауда күмәнданып қарады, бірақ протестант жазушылары оны кінәлады. Елші ретінде Элиот көп шығынға ұшырады және қайтып келген соң Кромвельге 1532 жылы Кембриджшир және Хантингдонширдің жоғары шерифі қызметінен кедейлігіне байланысты босатуды сұрап, сәтсіз хат жазды. Ол Кромвель монастырларды таратуға дейін жүргізген тергеу комиссиясының мүшесі болды, бірақ ол олжаның бір бөлігін алмады. Оның Мормен достығы оның табысқа жету мүмкіндігіне кедері келтіргені сөзсіз, өйткені Кромвельге жолдаған хатында ол Мормен достығын мойындады, бірақ корольге деген адалдығын жоғары бағалайтынын мәлімдеді. Уильям Ропердің "Мордің өмірбаянында" 1535-1536 жылдардың қысында Элиот Карл V-ге екінші рет елшілікке барғаны және Неапольде Мордің өлім жазасы туралы хабар алғаны айтылады. Ол өзінің үкіметінен жасырын қалды, бірақ императордан жаңалықты естіді, немесе Ропер бірнеше жылдан кейін жазды, бірақ Р. У. Чемберс Ропердің Элиоттың елшілігінің уақытын және императордың Мордің отставкасы емес, оның өлімі туралы пікірлерін шатастырғанын жазды. Бёрнеттің айтуынша, Римге жасаған бұрынғы елшілік (1532) сол жылдан бастап жасалған нұсқаулардың кейінірек расталуына негізделген, оны сенімді деп санауға болмайды. 1539-1542 жылдары ол парламентте Кембридж округін өкілдік етті. Ол Кромвельден Кембриджширдегі Карлтон иелігін сатып алды, ол жерде қайтыс болды.

Жеке өмір

Ол Томас Мордың "мектебінде" оқыған Маргарет Барроуға үйленді. Оның балалары болған жоқ.

Шәкіртақы

Элиот мемлекеттік қызметі үшін аз сыйлық алды, бірақ оның білімі мен кітаптары замандастары арасында жоғары бағаланды. Элиот гуманистердің әйелдерді тәрбиелеу туралы идеяларын қолдады; білімді әйелдерді қолдап, ол «Жақсы әйелдерді қорғау» атты еңбегін жариялады. Осы еңбегінде ол Томас Мор және басқа гуманистік авторлардың білімді әйелдер туралы идеалын қолдады, олар күйеулеріне зихи серіктес болып, балаларына білімді моральдық тәрбие бере алатын еді. 1531 жылы ол Генрих VIII патшаға арналған «The Boke named the Governour» кітабын шығарды, оны Томас Бертелет басып шығарды (1531, 1534, 1536, 1544 ж. және т.б.). Бұл жоғары лауазымдарға тағайындалғандардың білімін бағыттап, олардың міндеттерін орындауға лайық болатын моральдық принциптерді сіңдіру мақсатындағы моральдық философия туралы трактат. Бұл тақырып 16 ғасырда кең таралған, кітапта классикалық авторлардың көптеген цитаталары болғандықтан, ол өте танымал болды. Элиот Эразмның «Institutio Principis Christiani» еңбегіне алғысын білдіреді, бірақ Франческо Патриццидің (1494 жылы қайтыс болған) Гаета епископының «De regno et regis institutione» («Мемлекет туралы және патшаны тәрбиелеу туралы») еңбегіне сілтеме жасамайды, оның жұмысы осы еңбекке негізделгені сөзсіз. Прозашы ретінде Элиот ағылшын тіліне көптеген жаңа сөздерді енгізді. 1536 жылы ол медицина туралы танымал трактат «Денсаулық сарайы» атты еңбегін жариялады, оның мақсаты грек тілін білмейтіндерге де ғылыми білімді қолжетімді ету болды. Бұл еңбек профессорлар тарапынан сықаққа түсірілгенімен, көпшілік тарапынан жоғары бағаланды және тез арада он жеті басылымнан өтті. Оның латын сөздігі 1538 жылы аяқталды. Британ мұражайындағы алғашқы басылымның көшірмесінде Элиоттың Кромвельге жазған хаты бар, ол бастапқыда оған тиесілі болған. Оны 1548 жылы Винчестер епископы Томас Купер өңдеп, кеңейтіп, «Bibliotheca Eliotae» деп атады, ал 1565 жылы Купердің «Thesaurus linguae Romanae et Britannicae» еңбегінің негізін құрады. Оның «Үкіметтің бейнесі», ең асыл император Александр Севердің (1540) іс-әрекеттері мен сөздерінің жинағы, императордың хатшысы Энколпийдің (немесе Элиот оны атағандай, Эуколпийдің) грек қолжазбасынан аударма деп есептелді, оны оған Неапольдық Пудерикус атты джентльмен берген, ол аударма аяқталғаннан кейін оны қайтаруды сұрады. Осы жағдайда Элиот өз алғы сөзінде айтқандай, басқа мақалдарды әртүрлі көздерден алды. Ол жалған аударма жасағаны үшін Хамфри Ходи және кейін Уильям Воттонның шабуылдарына ұшырады, бірақ Генри Герберт Стивен Крофт (1842-1923) сол кезде Подерико немесе латынша Pudericus есімді неаполиттік джентльмен болғанын анықтады, Элиот оны білуі мүмкін. Роджер Ашам өзінің «De rebus memorabilibus Angliae» еңбегін атады, ал Уильям Уэбб Горацийдің «Ars Poetica» еңбегінің жоғалған аудармасынан бірнеше жол келтірді.