Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1973 жылғы американдық роман, Курт Воннегуттың романы
1973 American novel by Kurt Vonnegut
the novel
"Чемпиондардың таңғы асы, немесе "Қош кел, көк дүйсенбі" – американдық автор Курт Воннегуттың 1973 жылғы романы. Оның жетінші романы, көбінесе Огайо штатының Мидленд қаласында өтеді және екі кейіпкерге баса назар аударады: Мидленд тұрғыны, "Понтиак" автокөліктерінің дилері және қаладағы белгілі, бай адам Дуэйн Гувер, сондай-ақ көптеп жарияланған, бірақ көбіне танылмаған ғылыми фантастика жазушысы Килгор Траут. "Чемпиондардың таңғы асы" еркін ерік, өзіне-өзі қол жұмсау және нәсілдер арақатынасы сияқты мәселелерді қамтиды. Роман автордың суреттерімен толы, көркем тілді аударманы қажет етпейтін бейнелермен алмастырады.
Breakfast of Champions, or Goodbye Blue Monday is a 1973 novel by the American author Kurt Vonnegut. His seventh novel, it is set predominantly in the fictional town of Midland City, Ohio, and focuses on two characters: Dwayne Hoover, a Midland resident, Pontiac dealer and affluent figure in the city, and Kilgore Trout, a widely published but mostly unknown science fiction author. Breakfast of Champions deals with themes of free will, suicide, and race relations, among others. The novel is full of drawings by the author, substituting descriptive language with depictions requiring no translation.
Сюжет
"Чемпиондардың таңғы асы" Килгор Траут пен Дуэйн Гувердің кездесуіне әкелген оқиғалар, кездесудің өзі және одан кейінгі жағдай туралы баяндайды. Траут – күрескен ғылыми-фантастика жазушысы, олардың тағдырлы кездесуінен кейін сәттілікке жетеді және Нобель сыйлығын жеңіп алады; Гувер – ақыл-есінен айырылып бара жатқан, Траутпен кездесуден кейін осал болып қалған бай бизнесмен. Өзін жазушы ретінде ешкім танымайды деп санайтын Траут Мидленд Сити өнер фестиваліне шақыруды қабылдайды. Бірінші кезекте ол Нью-Йоркке барады, онда оны белгісіз, жүзі жасырылған кейіпкерлер тобы ұрлап, сабап тастайды. Бұл топ бұқаралық ақпарат құралдарында "Плутондық топ" деп аталады. Содан кейін Траут жүк көлігінің жүргізушісімен бірге жолға шығады, олармен саясаттан бастап, секске дейін, тіпті планетаның құрылуына дейін әртүрлі тақырыптарды талқылайды. Одан кейін ол кітаптағы жалғыз қуанышты кейіпкер – өзінің саудагерлік жұмысын істейтін Ford Galaxie жүргізушісімен бірге саяхаттайды. Гувер кітап барысында ақырындап ақыл-есінен айырылады. Ол Pontiac дилерлігіндегі қызметкері Гарри ЛеСабрді киімдеріне сын айтып қорқытады. ЛеСабр Гувердің өзін құпия түрде трансвестит екенін білгенін сезінеді. Жақында түрмеден босатылған Уэйн Хублер Гувермен жұмыс іздеуге тырысады, бірақ одан бас тартады. Басқа баруға жері қалмаған Хублер автотұраққа тоқталады. Содан кейін Гувер өзінің сүйіктісі және хатшысы Франсин Пефкомен ұрысады, себебі ол оны Kentucky Fried Chicken франшизасын сатып алуға сұрады деп айыптайды. Траут пен Гувер жаңа "Holiday Inn" қонақүйінің коктейль залында кездеседі, онда Гувердің гомосексуалды, алысқан ұлы Банни фортепианода ойнайды. Бармен қара шамды жаққанда Трауттың ақ көйлегі жарқырап тұрады, Гувер оған қызығады. Ол Траутқа шабуыл жасап, оның "Енді айтуға болады" атты романын жылдам оқиды. Романның негізгі идеясы – әлемде тек бір ғана тіршілік иесінің ерік бостандығы бар (романды оқыған адам) және қалғандарының бәрі роботтар. Гувер оның хабарын Ғаламның Жаратушысынан өзіне жіберілгендей түсінеді және Банни, Пефко және Траутты қоса алғанда, көптеген адамдарды жарақаттап, оларды сезімі жоқ роботтар деп санайды. Гувер ақырында ауруханаға түсіп, үйсіз қалды. Эпилогта Хувер ашу-ыза кезінде Трауттың саусағын жартылай шағып алғаннан кейін ауруханадан босатылады және өзі білмейтін, бірақ тоқтатылған өнер фестиваліне қайта оралады. Өзінің туындысындағы интерактивті кейіпкерге айналған баяндаушы Траутты бақылап, оны қуалайды. Ол өзінің әлемді жаратқан Жаратушы екенін дәлелдеп, Траутты әлемнің түкпір-түкпіріне, уақыт арқылы және кері жібереді. Содан кейін ол өзінің ғаламына "бос кеңістік" арқылы қайта оралады, ал Траут одан: "Мені жас қыл!" деп айқайлайды.
Breakfast of Champions tells the story of the events that lead up to the meeting of Kilgore Trout and Dwayne Hoover, the meeting itself, and the immediate aftermath. Trout is a struggling science fiction writer who, after their fateful meeting, becomes successful and wins a Nobel Prize; Hoover is a wealthy businessman who is going insane, sent over the brink by his encounter with Trout. Trout, who believes himself to be completely unknown as a writer, answers an invitation to appear at the Midland City arts festival. First he goes to New York City, where he is abducted and beaten up by a group of anonymous, faceless characters who through the media gain the moniker "The Pluto Gang". Trout hitches a ride first with a truck driver, with whom he discusses everything from politics to sex to the destruction of the planet. Then he hops a ride with the only clearly happy character in the book, the driver of a Ford Galaxie who works for himself as a traveling salesman. Hoover gradually becomes insane as the book progresses. He terrifies his employee at the Pontiac dealership, Harry LeSabre, by criticizing his clothes. LeSabre is afraid Hoover has discovered that he is a closeted transvestite. A recent prison parolee named Wayne Hoobler attempts to find work with Hoover, but is rebuffed. With nowhere else to go, Hoobler hangs around the car lot. Hoover then gets into a fight with his mistress and secretary, Francine Pefko, because he accuses her of asking him to buy her a Kentucky Fried Chicken franchise. Trout and Hoover meet in the cocktail lounge of the new Holiday Inn, where Hoover's gay estranged son, Bunny, plays the piano. When the bartender turns on the black lights and Trout's white shirt glows brilliantly, Hoover is entranced by it. He accosts Trout and speed reads his novel, Now It Can Be Told. The premise of the novel is that there is only one creature with free will in the universe (the reader of the novel) and everyone else is a robot. Hoover interprets its message as addressed to him from the Creator of the Universe and goes on a violent rampage, injuring many people around in the belief they are unfeeling robots, including Bunny, Pefko, and Trout. Hoover is eventually institutionalized and winds up a homeless derelict. In the epilogue, Trout is released from the hospital after Hoover partly bit off his finger in the rampage, and is wandering back to the arts festival, which unbeknownst to him has been canceled. The narrator, who has become an interactive character in the universe of his own creation, watches Trout and then chases him down. He proves that he is the Creator of the Universe by sending Trout all around the world, through time and back. Then he returns to his own universe, presumably, through the "void", while Trout yells after him, "Make me young!"
Тақырыптар
Романның барлық бөлігінде өзін-өзі өлтіру, ерік бостандығы, психикалық аурулар, әлеуметтік және экономикалық зұлмат мәселелері қарастырылады. Алғы сөздерінде Воннегут адамдарды "ішінде химиялық реакциялар қайнап тұратын үлкен, резеңке тәрізді сынақ құбырлары" ретінде қарастыратынын айтады. "Slaughterhouse Five" (1969) және "The Sirens of Titan" (1959) романдары сияқты, осы туындыда да ерік бостандығының мәні күмәндандырылады, бұл жолы адамзатты биологиялық машиналар ретінде қарастыру арқылы, ал кейіпкерлер таныстырылғанда олардың физикалық өлшемдері жиі беріледі. Воннегут Дуэйн Гувердің және жалпы қоғамның психикалық денсаулығының нашарлауын мидағы "жаман химиялық заттардың" артық болуымен байланыстырады, олар жаман идеялармен бірігіп "қырсықтың инь және яны" құрайды. Адамдардың тек машиналар ғана екенін білдіретін идея Килгор Трауттың Дуэйн Гуверге берген романында да кездеседі. Траут та, Воннегут та жаман идеялардың күшін түсінеді, Воннегут "адамдардың осыншалықты қорқынышты мінез-құлық көрсетуі және осындай қорқынышты нәтижелерге жетуі қаншалықты табиғи екенін: Олар ертегілердегі кейіпкерлер сияқты өмір сүруге тырысып жатқандықтан, олар бар күштерін салып жатыр. Американдықтар бір-бірін жиі атуының себебі осы: бұл қысқа әңгімелер мен кітаптарды аяқтауға ыңғайлы әдеби тәсіл болды" деп атап көрсетеді. Воннегут бастапқыда қабылдаған адамдарды биологиялық машиналар ретінде қарастыру көзқарасына абстрактілі суретші Рабо Карабекиан қарсы тұрады, ол "Біздің санамыз ғана тірі және мүмкін қасиетті нәрсе. Біздегі қалғанның бәрі – өлі механизмдер" дейді. Роман американдық қоғамды және оның азаматтарына қатысты қарым-қатынасын сынап, олардың көпшілігі "осыншалықты назарсыз қалғандықтан, алданып, қорланғандықтан, олар қате елде жүрген сияқты ойлады" деп жазады. Ол негізінен нәсіл, кедейлік және қоршаған ортаның жойылғандығы мәселелеріне назар аударады, еркіндік принциптеріне негізделген деп мәлімдейтін елдің екіжүзділігін сынап, олар "адамдарды машина ретінде пайдаланған, ал құлдық жойылғаннан кейін де, өйткені бұл өте ұятты жағдай болғандықтан, олар мен олардың ұрпақтары қарапайым адамдарды машиналар деп санауын жалғастырды" дейді. Мидленд Ситидің қара нәсілді тұрғыны Уэйн Хублердің өмірінен алынған оқиғалар, жоғарыда айтылған нәсілдің әсерін көрсете отырып, Двейне Гувердің оқиғаларымен жиі салыстырылады.
Suicide, free will, mental illness, and social and economic cruelty are dealt with throughout the novel. In the preface, Vonnegut states that he tends "to think of human beings as huge, rubbery test tubes, too, with chemical reactions seething inside." As with Slaughterhouse Five (1969) and The Sirens of Titan (1959), the nature of free will is called into question, in this case by considering mankind as biological machines, and physical measurements of characters are often given when they are introduced. He attributes the mental illness of Dwayne Hoover and society at large to an abundance of "bad chemicals" in the brain which, when combined with bad ideas, formed "the Yin and Yang of madness." This idea, that humans are no more than machines, is contained within the novel Kilgore Trout gives to Dwayne Hoover. Both Trout and Vonnegut realize the power of bad ideas, with Vonnegut remarking how "natural it was for [people] to behave so abominably, and with such abominable results: They were doing their best to live like people invented in story books. This was the reason Americans shot each other so often: it was a convenient literary device for ending short stories and books." The view of humans as biological machines, initially accepted by Vonnegut, is counteracted by Rabo Karabekian, the abstract artist who suggests "Our awareness is all that is alive and maybe sacred in any of us. Everything else about us is dead machinery." The novel is critical of American society and its treatment of its citizens, many of whom Vonnegut writes "were so ignored and cheated and insulted that they thought they might be in the wrong country." He focuses largely on race, the poor, and the destruction of the environment, criticizing the hypocrisy of a land that claims to be based on the principles of freedom having been founded by people who "used human beings for machinery, and, even after slavery was eliminated, because it was so embarrassing, they and their descendants continued to think of ordinary human beings as machines." The incidents in the life of Wayne Hoobler, a black resident of Midland City, are frequently contrasted with those of the similarly named Dwayne Hoover, emphasizing the aforementioned impact of race.
Стиль
Романның синтаксисі мен сөйлем құрылымы қарапайым, бұл Воннегут стиліне тән. Сонымен қатар, ирония, сентиментальділік, қара юмор, дидактика шығармада кеңінен таралған. Оның көптеген туындылары сияқты, "Таңғы ас чемпиондар" да өте кішкентай бөліктерге бөлінген, бұл жағдайда үш нүктемен ажыратылған. Воннегут өзінің кітаптарының "негізінен көптеген кішкентай чиптерден тұратын мозаика, ал әр чип – әзіл" екенін айтқан. Ол әдетте қайталауды жиі қолданады, мысалы, көптеген бөлімдерді "Тыңдаңыз" деп бастап, ал көптегенін "Және т.с.с." деп аяқтайды. Роман автордың суреттеріне толы, олар Жердегі өмірдің әртүрлі жақтарын бейнелеуге арналған, кейде сюжетке тікелей қатысты, ал кейде сырттай байланысты. Олардың ішінде аналь, тулар, 1492 жыл, суыр, вагина, фламинго, кішкентай қыздардың іш киімдері, машқыл, қабір тастар, инь-ян белгісі, қарулар, жүк көліктері, сиырлар және олардан жасалған гамбургерлер, тауықтар және олардан жасалған Кентуккидегі қуырылған тауық, электр орындығы, ETC әріптері, Рождестволық карточкалар, саусағында үзілген сақинасы бар оң қол, пластик молекуласының химиялық құрылымы, алма, пи, нөл, шексіздік және автордың өзі сюжетке кіргенде киетін күн көзілдірі бар. "Таңғы ас чемпиондар" метафикцияны кеңінен пайдаланады, Воннегут шығарманың баяндаушысы/жасаушысы ретінде көрінеді, ол осы әлемді неге және қалай жасағанын түсіндіреді, қажеттілігіне қарай өзгертеді және тіпті оқиғаларға таңғалады. Роман сондай-ақ Воннегуттың басқа туындыларымен интертекстуалды байланыстарды қамтиды. Килгор Трауттан басқа, мұнда басқа Воннегут кітаптарынан Элиот Роузвотер мен Рабо Карабекиан да пайда болады. Роузвотер "Құдай саған рахмет, мырза Роузвотер" (1965) романының басты кейіпкері және "Соғысқа дейінгі бес" (1969) романының екінші дәрежелі кейіпкері болды, ал Карабекиан кейіннен "Көк сақал" (1987) романының басты кейіпкеріне айналды. Гувердің хатшысы Франсин Пефко бұрын "Мысық балапан" (1963) романында, Нью-Йорктің Илиум қаласындағы "General Forge and Foundry" компаниясында хатшылық қызметін атқарған. (Пефко сондай-ақ "Фубар" әңгімесінде де пайда болады, ол автор қайтыс болғаннан кейін "Құсқа қара" жинағында жарық көрді.) Воннегут "Пианино ойнаушы" романындағы кейіпкерге сілтеме жасай отырып, екінші дәрежелі кейіпкерге "Хашдрахр Миазма" деген ат қояды. Қатал күзетші ит, Казак, Уинстон Найлс Рамффордтың "Титанның сирендери" (1959) романындағы үй жануары және Селена Макинтоштің Галапагос аралдарындағы (1985) бағыт беруші иті болған. Мидленд Сити тұрғындарының көптегені "Deadeye Dick" (1982) романында қайта пайда болады, онда қала Огайо штатында орналасқан.
The novel is simple in syntax and sentence structure, part of Vonnegut's signature style. Likewise, irony, sentimentality, black humor, and didacticism are prevalent throughout the work. Like much of his oeuvre, Breakfast of Champions is broken into very small pieces, in this case separated by three dots. Vonnegut himself has claimed that his books "are essentially mosaics made up of a whole bunch of tiny little chips and each chip is a joke." Characteristically, he makes heavy use of repetition, in this case starting many sections with "Listen" and ending many with "And so on." The novel is full of drawings by the author, intending to illustrate various aspects of life on Earth, are sometimes pertinent to the story line and sometimes tangential. They include renderings of an anus, flags, the date 1492, a beaver, a vulva, a flamingo, little girls' underpants, a torch, headstones, the yin yang symbol, guns, trucks, cows and the hamburgers that are made from them, chickens and the Kentucky Fried Chicken that is made from them, an electric chair, the letters ETC, Christmas cards, a right hand that has a severed ring finger, the chemical structure of a plastic molecule, an apple, pi, zero, infinity, and the sunglasses the author himself wears as he enters the storyline. Breakfast of Champions makes heavy use of metafiction, with Vonnegut appearing as the narrator/creator of the work, explaining why and how he makes this world as it is, changing things when and as he sees fit, and even being surprised by events. The novel also makes use of intertextuality with Vonnegut's other works. In addition to Kilgore Trout, characters from other Vonnegut books which appear here include Eliot Rosewater and Rabo Karabekian. Rosewater was the main character in God Bless You, Mr. Rosewater (1965) and a minor character in Slaughterhouse Five (1969), while Karabekian later became the main character in Bluebeard (1987). Hoover's secretary, Francine Pefko, previously appeared in Cat's Cradle (1963), where she performed secretarial duties at General Forge and Foundry, in Ilium, New York. (Pefko also appears in "Fubar", a story released posthumously in Look at the Birdie.) Vonnegut uses the name "Khashdrahr Miasma" for a minor character, in reference to a character in Player Piano. The vicious guard dog, Kazak, was Winston Niles Rumfoord's pet in The Sirens of Titan (1959) and Selena MacIntosh's guide dog in Galápagos (1985). Many of Midland City's inhabitants reappear in Deadeye Dick (1982), which locates the city in Ohio.
Атау
Wheaties таңғы астықтарының әйгілі ұранынан алынған атау, кілт сахнада пайда болады, онда официантка, көрінеу ирониямен, әрбір клиентке мартини ұсынған сайын "Чемпиондардың таңғы асы" дейді. Воннегут өзінің әдеттегі ирониялық стильінде заң және авторлық құқық жүйесін сынайды, "Чемпиондардың таңғы асы" General Mills, Inc. компаниясының таңғы астық өнімдері үшін тіркелген тауар белгісі екенін және оның осы терминді қолдануы "олардың сапалы өнімдерін кемсіту мақсатында емес" екенін егжей-тегжейлі атап өтеді. Воннегут кіріспеде өзін "Филбойд Стэдж" деп атайды, бұл есімді досы Нокс Бургердің қиын жазу стилімен байланыстырғанын айтады. Бұл есім, Эдвард дәуірінің сатиригі Сакидің бір қысқа әңгімесінен алынған сияқты. ("Филбойд Стэдж, тышқанның көмегі туралы" әңгімесі, таңғы астық тағамының ерекше және кері нәтижелі жарнама арқылы жеткен табысын сипаттайды.)
The title, taken from the well known slogan for Wheaties breakfast cereal, crops up in a key scene late in the novel when a waitress, apparently ironically, says "Breakfast of Champions" each time she serves a customer a martini. Vonnegut, in his typical ironic manner, mocks the legal and copyright systems as he notes meticulously that Breakfast of Champions is a registered trademark of General Mills, Inc. for its breakfast cereal products, and that his use of the term is not "intended to disparage their fine products." Vonnegut refers to himself as "Philboyd Studge" in the preface, a name which he claims his friend Knox Burger associated with cumbersome writing. The name appears to have been borrowed from a short story by Edwardian satirist Saki. ("Filboid Studge, the Story of the Mouse that Helped", describes the success of the eponymous breakfast food through bizarrely counter intuitive advertising.)
Жариялануға күмән
1971 жылғы қаңтардағы The New York Times Magazine журналындағы мақалаға сәйкес, "Воннегут роман жазуды тоқтатқанын бірнеше рет айтады. Slaughterhouse Five романынан кейін Воннегут "Чемпиондардың таңғы асы" атты романға кірісті, онда бір ғана адам – баяндаушы болмағанда, әлемдегі барлығы роботтардан тұрады. Алайда ол одан бас тартты және ол әлі де аяқталмаған күйде қалды. Мен одан себебін сұрадым, ол: "Себебі ол… [мағынасы жоқ нәрсе] еді" деді. Бұл көзқарас сақталды, Харлан Эллисон 1972 жылғы "Again, Dangerous Visions" әңгімелер антологиясындағы Воннегуттың жұмысы "Курт Воннегут кішінің сіз ешқашан оқитын соңғы жаңа туындысы болады" деп мәлімдеді. "Чемпиондардың таңғы асы" жарық көргеннен кейін Воннегут қысқа әңгімелерді жариялауды тоқтатты, көптеген адамдар оның мүлдем жазудан бас тартқанына сенді, тіпті The New York Times кітап шолуы Воннегуттың өзінің тұлғасы біздің көз алдымызда көркем әдебиеттен бас тартады деді. Ол өзін романшы ретінде жояды, алдымен кітабының ортасында "Мен Американы нағыз өмірмен байланысы жоқ, қауіпті және бақытсыз халыққа айналдырған нәрсені түсінгеннен кейін, мен әңгіме айтудан бас тартуға шешім қабылдадым" деп ескертеді. Алдын-ала сөзінде Воннегут өзінің елу жылдығына жеткенде "ішіндегі барлық артық заттарды" тазалау қажеттігін сезінгенін айтады, оның ішінде оның суреттерінің тақырыптары мен оның бұрынғы романдары мен әңгімелерінің кейіпкерлері бар. Осы мақсатта ол романның ішінде Трауттың әңгімелерінің сюжеттік сипаттамаларын шашып, кітапты өзінің қарапайым қаламмен салған суреттерімен безендіреді және басқа романдары мен әңгімелерінен кейіпкерлерді қосады.
According to a January 1971 article in The New York Times Magazine, "Vonnegut says repeatedly he is through writing novels After Slaughterhouse Five, Vonnegut began work on a novel called Breakfast of Champions, about a world in which everyone but a single man, the narrator, is a robot. He gave it up, however, and it remains unfinished. I asked him why, and he said, 'Because it was a piece of This view persisted, with Harlan Ellison claiming that Vonnegut's submission in the 1972 short story anthology Again, Dangerous Visions, would be "the last new piece of fiction you will ever read by Kurt Vonnegut, Jr." After the publication of Breakfast of Champions, Vonnegut stopped publishing short stories, and many believed he had given up writing altogether, with The New York Times book review stating Vonnegut's persona gives up fiction before our very eyes When he self destructs himself as a novelist by first warning us in the middle of his book that 'Once I understood what was making America such a dangerous, unhappy nation of people who had nothing to do with real life, I resolved to shun story telling.' In the preface, Vonnegut states that as he reached his fiftieth birthday he felt a need to "clear his head of all the junk in there"—which includes the various subjects of his drawings, and the characters from his past novels and stories. To this end, he sprinkles plot descriptions for Trout's stories throughout the novel, illustrates the book with his own simple felt tip pen drawings, and includes a number of characters from his other novels and short stories.
Қабылдау
"Чемпиондардың таңғы асы" кітабы "Нью-Йорк Таймс" бестселлерлер тізімінде барлығы 56 апта болды, оның 28 аптасы қатты мұқабалы басылымда, ал 28 аптасы жұмсақ мұқабалы басылымда. Роман "Нью-Йорк Таймс" газетінен жағымсыз пікір алды, бірақ "Time" және "Publishers Weekly" журналдарынан оң пікірлерге ие болды. Дегенмен, ол оның ең танымал және ең ықпалды туындыларының бірі болып қала береді және кеңінен таралған жоқ.
Breakfast of Champions spent a total of 56 weeks on The New York Times Best Seller list, 28 weeks for the hardcover edition and 28 for the paperback edition. The novel was panned by The New York Times but received positive reviews from Time and Publishers Weekly. However, it remains one of his best known and most influential works. and never went into wide release.