Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
19 ғасырдағы Австрия мен Германиядағы тарихи ұғым, Орталық Еуропаның неміс ұғымы.
a historical concept in 19th century Austria and Germany
German concept of Central Europe
Mitteleuropa, яғни Орта Еуропа, Орталық Еуропаны білдіретін неміс терминдерінің бірі. Бұл термин әртүрлі мәдени, саяси және тарихи мағыналарды қабылдады. Пруссияның Mitteleuropa туралы көзқарасы – немісшілдік идеяларға негіделген, мемлекеттік орталыққа бағынған империя болды, бұл идея кейіннен нацистік геосаясатшылар тарапынан өзгертілген түрінде қолданылды.
Mitteleuropa , meaning Middle Europe, is one of the German terms for Central Europe. The term has acquired diverse cultural, political and historical connotations. The Prussian vision of Mitteleuropa was a pan Germanist state centric imperium, an idea that was later adopted in a modified form by Nazi geopoliticians.
Негізгі
"Mitteleuropa" деген неміс термині Еуропаның барлық аймақтарында бірдей қолданылмайды немесе түсінілмейді. Бұл термин неміс империализмімен байланысты жағымсыз мағынаға ие болуы мүмкін және уақыт өте келе әртүрлі анықтамаларға ие болды. Австрияда, Чехияда, Словакияда, Словенияда, Румынияда, Хорватияда және Солтүстік Италияда, әсіресе Фриули мен Триесте, қабылданған анықтама Германиядағыдан сәл өзгеше: Mitteleuropa бұрынғы Габсбург монархиясының мұрагер мемлекеттерімен байланыстырылады. Балтық елдері және Солтүстік Германияның Польша жазықтары сияқты аймақтар "Солтүстік Еуропа", ал Германияның басқа бөліктері "Батыс Еуропа" деп есептеледі. Орталық Еуропаның Әулие Георгий орденінің орталықтары көбінесе бұрынғы Австро-Венгрия монархиясының аумағында орналасқан.
The German term "Mitteleuropa" is not used or understood in the same way in all areas of Europe. The term may have negative connotations attributed to German imperialism, and has been defined in various ways over time. In Austria, Czechia, Slovakia, Slovenia, Romania, Croatia and northern Italy, especially in Friuli and Trieste, the common definition is somewhat different from that in Germany: Mitteleuropa is equated with the successor states of the former Habsburg monarchy. Regions such as the Baltic States and the North German Polish plains are perceived as "Northern European", other parts of Germany as "Western European". The Central European Order of St. George has its centers mainly in the area of the former Austro Hungarian Monarchy.
Ортағасырлық көші-қон
14 ғасырдың ортасына қарай, Қара өлім 500 жылдық Остсиедлунг процесін тоқтатқан кезде, Батыс Еуропадан келген халықтар Эльба және Сале өзендерінен әлдеқайда шетте жатқан Германия Славицаның "Венд" Орталық Еуропа аймақтарына қоныс аударды. Олар Балтық теңізінің жағалауымен Голштейннен Алыс Померанияға дейін, Одер өзені бойымен Моравия қақпасына дейін, Дунайдан төмен Венгрия Корольдігіне және Карниоланың словен жерлеріне дейін көшіп келді. Висла өзенінің сағасы мен Пруссия аймағынан Тевтон ордені күшпен көші-қонды Эстонияның Реваль (Таллинн) қаласына дейін жалғастырды. Олар Богемия мен Моравияның таулы шекаралық аймақтарына да қоныстанды және Прага, Хавличков Брод (неміс Брод), Оломоуц (Олмюц) және Брно (Брунн) сияқты қалаларда ерекше әлеуметтік топ құрды. Олар поляк Краков воеводиясына, Батыс Карпаттарға және Трансильванияға (Сибенбюрген) көшіп, егіс ауыстыру жүйесін және неміс қалалық құқығын енгізді.
By the mid 14th century, when the Black Death brought an end to the 500 year long Ostsiedlung process, populations from Western Europe had moved into the "Wendish" Central European areas of Germania Slavica far beyond the Elbe and Saale rivers. They had moved along the Baltic coast from Holstein to Farther Pomerania, up the Oder river to the Moravian Gate, down the Danube into the Kingdom of Hungary and into the Slovene lands of Carniola. From the mouth of the Vistula river and the Prussian region, the Teutonic Knights by force continued the migration up to Estonian Reval (Tallinn). They had also settled the mountainous border regions of Bohemia and Moravia and formed a distinct social class of citizens in towns like Prague, Havlíčkův Brod (German Brod), Olomouc (Olmütz) and Brno (Brünn). They had moved into the Polish Kraków Voivodeship, the Western Carpathians and Transylvania (Siebenbürgen), introducing the practice of crop rotation and German town law.
Түрлі көзқарастар
XIX ғасырдың бірінші жартысында географиялық, этникалық және экономикалық факторларға негізделген Ресей империясы мен Батыс Еуропаның ірі державалары арасында Орталық Еуропа федерациясы құру идеясы туды. "Миттелуропа" терминін Карл Людвиг фон Брук пен Лоренц фон Штайн ресми түрде енгізді, ал 1848 жылы осы терминнің алғашқы теориялық тұжырымдамасы бір-бірімен байланысты экономикалық конфедерациялар желісін құру мақсатымен жасалды. Алайда, Австрияның премьер-министрі, князь Феликс Шварценберг ұсынған жоспарлар неміс мемлекеттерінің қарсылығына тап болып сәтсіз аяқталды. 1866 жылғы австрия-пруссия соғысынан және 1871 жылы канцлер Отто фон Бисмарк басшылығымен Германияның пруссиялық бірігуінен кейін Австрия көшбасшылыққа деген талабынан бас тартып, одан кейін "Миттелуропа" терминін Дунай бассейніндегі Аустрия-Мажарстан жерлерін атау үшін қолданды. Австрияда "Миттелуропа" тұжырымдамасы Габсбургтер әулетінің берік басшылығымен Германия конфедерациясы мен көпұлтты Австрия империясын біріктіруге тең келетін "неміс мәселесіне" балама ретінде қалыптасты. Германияда "Миттелуропаның" саяси және этникалық көзқарастары үстемдік құра бастады. 1848 жылғы революциялардан кейін Фридрих Лист пен Генрих фон Гагерн сияқты либералдық теоретиктер, социалистер, содан кейін неміс ұлттық-либералдық партиясы сияқты ұйымдар бұл идеяны қабылдады. Дегенмен, жаңадан қоныстандырушы колониализм тұжырымдамасымен қатар ерекше пангермандық идеясы да осы идеямен байланысты болды. Германия империясында "Остфоршунг" (шығыс зерттеулері) этноцентризм негізінде, Пангермандық лига тарапынан таратылған маңызды антиславяндық көзқарастармен Орталық Еуропадағы этникалық немістердің жетістіктеріне назар аударды. 1914 жылға қарай және қыркүйек бағдарламасында "Миттелуропа", яғни Германияның бақылауындағы Орталық Еуропа, Германияның гегемониялық саясатының бір бөлігіне айналды.
In the first half of the 19th century, ideas of a Central European federation between the Russian Empire and the West European great powers arose, based on geographical, ethnic and economic considerations. The term Mitteleuropa was formally introduced by Karl Ludwig von Bruck and Lorenz von Stein, a first theorization of the term attempted in 1848, with the aim of a series of interlocking economic confederations. However, plans advocated by the Austrian minister president, Prince Felix of Schwarzenberg, foundered on the resistance of the German states. After the Austro Prussian War of 1866 and the Prussian led unification of Germany under Chancellor Otto von Bismarck in 1871, Austria had to abandon its claim to leadership and thereafter used Mitteleuropa to refer to the lands of Austria Hungary in the Danube basin. In Austria, the Mitteleuropa concept evolved as an alternative to the German question, equivalent to an amalgamation of the states of the German Confederation and the multi ethnic Austrian Empire under the firm leadership of the Habsburg dynasty. Political and ethnic visions of a Mitteleuropa began to dominate in Germany. After the Revolutions of 1848 liberal theorists like Friedrich List and Heinrich von Gagern, socialists and then later groups like the German National Liberal Party would adopt the idea. However, a distinct Pan German notion accompanied by the concept of a renewed settler colonialism would become associated with the idea. In the German Empire, the Ostforschung concentrated on the achievements by ethnic Germans in Central Europe on the basis of ethnocentrism with significant anti Slavic notions, as propagated by the Pan German League. By 1914 and the Septemberprogramm, Mitteleuropa, meaning central Europe under the control of Germany, had become a part of German hegemonic policy.
Пруссиялық жоспар
Mitteleuropa жоспары – Германия империясының Орталық Еуропаға экономикалық және мәдени гегемония орнатуы, сондай-ақ осы аймақтың экономикалық және қаржылық игерілуі, тікелей аннексиялармен байланысты болды. Науман өзінің кітабында империалистік риториканы табиғатты мақтаумен және неміс емес халықтарға қатысты империялық жоғарыпарлықпен ұштастырды, сонымен бірге саясаткерлерге «гармонияға» жету үшін неміс емес тілдерге қатысты «икемділік» танытуға кеңес берді. Жоспарлаудың кейбір бөліктері Қырымда жаңа мемлекет құру және Балтық елдерін клиенттік мемлекеттер ретінде жасау жобаларын қамтыды. Германияның биліктегі саяси элитасы Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Mitteleuropa жоспарын қабылдады, сонымен бірге Германияның соғыс мақсаттары мен Еуропаның жаңа тәртібіне қатысты жоспарларды жасады. Аймақтың баршасы Германияның экономикалық арт жарығы ретінде қызмет етуі тиіс еді, оның игерілуі Германияның ықпал ету аясына Ұлыбритания, АҚШ сияқты стратегиялық қарсыластарына қарсы күресуге мүмкіндік берер еді. Бұл Польша және Украина сияқты елдерге сауда келісімдері арқылы жүзеге асырылуы тиіс еді. Германия саясаткерлерінің Германия жұмысшы табын аумақтық аннексияның экономикалық пайдасы, жаңа экономикалық ықпал ету аймағы және жаулап алынған елдерді Германияның материалдық игілігі үшін пайдалану арқылы ынталандыруға болатынына сенді. Бұл жоспарлардың ішінара іске асуы Брест-Литовск келісімінде көрініс тапты, онда Германияның Украинаға экономикалық және әскери үстемдігіне кепілдік берілді. Миттелеуропа жоспары Британ империясы үшін қауіп ретінде қарастырылды, себебі ол британдық континенттік сауданы жояды және оның әскери күшін әлсіретеді деп есептелді. XIX ғасырдың соңы мен Екінші дүниежүзілік соғыс аралығындағы орта еуропалық әдебиет 1960 жылдардан бастап жаңа қызығушылыққа ие болды. Бұл жанданудың бастамашылары Клаудио Магрис, Роберто Калассо және итальяндық «Адельфи» баспасы болды. 1920 жылдары француз ғалымы Пьер Ренувин Германияның Сербия және басқа ұлтшыл қозғалыстардың экономикалық құлдырауына тап болған Австрияны қолдауды шешкенін көрсететін он бір томдық құжаттарды жариялады. Фишер даулы мәселесіндегі талқылауда Ж. Кейгер бұл пікірді растады, Германия Австро-Мажарстанды басып алу үшін сылтау іздеп жүргені туралы ревизионистік аргументтерді жоққа шығарды. Германия канцлері Теобальд фон Бетман Холльвегтің жоспары Орталық Еуропа экономикалық одағын құруға бағытталған. 1914 жылдың қыркүйегінде жарияланған, өзара тәуелді даму бағдарламасы Францияны Орталық Еуропа кедендік федерациясына қосуды көздеді. Германияның Бельгияны басып алуы осы процестің алғашқы кезеңі болды, бірақ ол толыққанды іске аспады. Фландрия герцогтігі мен Варшава Ұлы герцогтігін құру жоспарлары болашақтағы «жергілікті» басқарудың саяси бірліктері ретінде талқыланды. Алғашқы экономикалық жоспар 1914 жылға дейін Вальтер Ратенау мен Альфред фон Гвиннер жасады, Ханс Дельбрюк заңдық қолдау көрсетті. Бұл кедендік одақ 19 ғасырдың Zollverein және неміс конфедерациясының тарихымен үйлесімді болды, онда неміс философтары Үлкен Еуропаның тұрақтылығына сенеді. Шенбек және басқалар Германияны тым ішкілікке бұрады деп алаңдады, бірақ Mitteleuropa кейіннен канцлер болған фон Гертлинг пен дипломат Курт Кульманның қолдауын алды. Басты мәселе – Австрия нарықтарына Германияның үздіксіз және эксклюзивті кіруі болды, ал басқалары, мысалы, фон Фалькенхаузен, Еуропаны әскери жаулап алу алдында бәсекелестікті басып тастау мүмкін емес деп санайтын. Mitteleuropa-ның кеңейтілуі Longwy Briey бассейні болды. 1871 жылдан бері аннексияланған Эльзас-Лотарингияның батысындағы бұл тау-кен аймағын басып алу Шлиффен жоспарының және Германияның соғыс мақсаттарының маңызды бөлігі болды. Биік плато француз ішкі аймағына басымдық танытты, бұл неміс армиясына кең ату мүмкіндігін берді. Алайда бұл аймақта темірдің аса құнды кендері де болды. Бұл Франция мен Германияның соғыс күштері үшін маңызды болды. Ауыр өнеркәсіптің дамуы «Императорлық қорғаныс әкімшілігі» экономикалық саясатының орталық элементі болды. Бастапқыда Рейх қазынашысы Родерн француз активтерін кедендік одаққа және федерацияға «қосу» жоспарының табысқа жететініне күмәнданды, бірақ 1915 жылдың қаңтарына қарай азаматтық күмәндер сейілді, ал 1916 жылдың 26 тамызына қарай бұл ресми неміс саясаты болды. Миттелеуропаның алғашқы порты Антверпен болды: 1914 жылдың тамызында Бельгияны басып алу оның бөлінуіне нұсқады. Сондықтан англофил Альберт Баллин оккупацияланған аумақтардан активтер мен адамдарды Рейхке қайтару үшін «Германия-Бельгия сауда компаниясын» құрды. Пошта, теміржол және банктер неміс басқаруына өтуі керек еді, олардың барлығы жеке кәсіпкерлік пен мемлекеттік сектор арасындағы байланыс қызметін атқаратын Экономикалық комитет бақылауында болар еді. Бельгиялық капитал нарықтары Карл фон Луммның есебіне сіңірілді, ал барлық валюта Reichsbank-тің кепілдігімен шығарылды. «Теңізге қарай бәсекелестік» және бельгиялық теңіз порттарына құқық үшін Германияның құштарлығын көрсететін «Қосымша» меморандумында теңіз қауіпсіздігі мәселесі 1915 жылдың 25 қарашасында аяқталған Германия-Люксембург кедендік одағында да жалғасты. Теориялық жұмыстың көп бөлігі 1915 жылғы көктемдегі меморандумдарда талқыланған алты экономикалық қауымдастық арқылы жүзеге асырылуы тиіс еді, бұл Германияны британдық бақылаудан босатуға бағытталған. Mitteleuropa Германия ішінде де қарсыластарына ие болды. Магдебург университетінің тарихшысы және SPD мүшесі Эрих Маркс соғысқа дейін «сол ұлы еуропалық идеяға» сіңіп жүрді. Содан кейін, 1916 жылдың наурызында ол канцлерге соғыс мақсаттары жөнінде Рейхстагта ашық пікірталас ұйымдастыруға шақырды.
The Mitteleuropa plan was to achieve an economic and cultural hegemony over Central Europe by the German Empire and subsequent economic and financial exploitation of this region combined with direct annexations, In his book, Naumann used imperialist rhetoric combined with praises to nature, and imperial condescension towards non German people, while advising politicians to show some "flexibility" towards non German languages to achieve "harmony". Some parts of the planning included designs on creating a new state in Crimea and have the Baltic states to be client states. The ruling political elites of Germany accepted the Mitteleuropa plan during World War I while drawing out German war aims and plans for the new order of Europe. The entire region was to serve as an economic backyard of Germany, whose exploitation would enable the German sphere of influence to better compete against strategic rivals like Britain, the United States. with commercial treaties imposed on countries like Poland and Ukraine. It was believed that the German working classes could be appeased by German politicians through the economic benefits of territorial annexation, a new economic sphere of influence, and exploitation of conquered countries for the material benefit of Germany. Partial realization of these plans was reflected in the Treaty of Brest Litovsk, where guarantees of economic and military domination over Ukraine by Germany were laid out. The Mitteleuropa plan was viewed as a threat by the British Empire, which concluded it would destroy British continental trade and diminish its military power. Mitteleuropean literature of the period between the end of the 19th century and World War II has been the subject of renewed interest, starting in the 1960s. Pioneers in this revival have been Claudio Magris, Roberto Calasso, and the Italian publishing house Adelphi. In the 1920s, French scholar Pierre Renouvin published eleven volumes of documents explaining that Germany decided to bail out Austria which they believed was threatened with economic disintegration by Serbian and other nationalist movements. J Keiger maintained in the debate on the Fischer Controversy that confirmed this opinion rebutting revisionist arguments that Germany was looking for an excuse to occupy Austro Hungary. German Chancellor Theobald von Bethmann Hollweg's plan prepared for a Central European Economic Union. Published in September 1914, the program for interdependent development was designed to include France in a Central European Customs Federation. The German occupation of Belgium was the first phase in this process, which ultimately failed to come to fruition. Plans to create a Duchy of Flanders and a Grand Duchy of Warsaw were discussed as political units of future "localized" administration. The original economic plan was conceived pre 1914 by Walther Rathenau and Alfred von Gwinner, respectively, with the legal support of Hans Delbrück. It was a Customs Union consistent with a history of the Zollverein and German Confederation of the 19th century, in which German philosophers believed in the wider sustainability of a Greater Europe. There were concerns from Schoenbeck and others that it would make Germany too inward looking, but Mitteleuropa gained the support of von Hertling, later a Chancellor and Kurt Kuhlmann, the diplomat. The major sticking point was continued and exclusive German access to Austrian markets, while in the mind of others, like von Falkenhausen, mastery of competition was not possible before military mastery of Europe. An extension of Mitteleuropa was the Longwy Briey basin. Capturing this mining area west of Alsace Lorraine, already annexed since 1871, was a major part of the Schlieffen Plan and Germany's war aims. The high plateau dominated the French interior, giving the German army a wide range of fire. But the area also contained immensely prized deposits of iron. These were essential to both France and German war efforts. The development of heavy industry was a central feature of economic policy "under Imperial Protective Administration." Initially, Roedern, the Reich treasurer, was deeply skeptical that a plan to "incorporate" French assets into a customs union and federation would succeed, but civilian doubts were overcome by January 1915, and by 26 August 1916, it was official German policy. The first port of Mitteleuropa was Antwerp: Belgium's occupation in August 1914 was suggestive of partition. Anglophile Albert Ballin, therefore, set up a "German–Belgian trading company" to transfer assets and people from the occupied territories back to the Reich. The Post Office was to become German, and so too the railways, and the banks, all overseen by an Economics Committee, which would be a liaison group between private enterprise and the public sector. Belgian capital markets were absorbed into Karl von Lumm's Report, and all currency issued was backed by the Reichsbank. German obsession with the "Race to the Sea" and right to Belgian seaports continued to be a major policy initiative in the Memorandum of "Attachement" maritime security persisted in the German Luxembourg Customs Association finally completed on 25 November 1915. Much of the theoretical work would be carried out by Six Economic Associations discussed in memoranda from Spring 1915 designated so as to set Germany free from British tutelage. Mitteleuropa also had its opponents inside Germany. Erich Marcks, a historian from Magdeburg and a member of SPD, had referred to "that great European idea" before the war. And then, in March 1916, he urged the Chancellor to renew calls in the Reichstag for a public debate on the war's aims.
Мәдениет
Миттелеуропа сөзі мәдени мағынада да қолданылады, бұл көптеген жемістерін сыйлаған, өнімді аймақты білдіреді. Оны кейде "Габсбургтер ой-санасы мен мәдениеті" деп те атайды. Венгр-еврей жазушысы Дьердь Конрадтың сөзінше, Орта Еуропалық рух – "күрделілік пен көптілділікке мүмкіндік беретін, тіпті өлімге дейін жауға айналатын жауды түсінуге негізделген стратегия, көптілікті өзінің құндылығы ретінде қабылдаудан тұратын эстетикалық сезімталдық". 1984 жылы Прагада "Střední Evropa" (Mitteleuropa) журналы құрылды, бірақ ол 1918 жылға дейінгі Габсбургтер империясына ностальгиямен қараған, католиктік ревизионистік көзқараспен ерекшеленеді. Польша ақыны Збигнев Герберт "Mitteleuropa" атты өлеңін жазды, ол 1992 жылы жарық көрген "Rovigo" (Вроцлав) кітабына енді. Әдеби Миттелеуропаның көрнекті жазушыларының қатарында Джозеф Рот (1894–1939), Стефан Цвейг (1881–1942), Арнольд Цвейг (1887–1968) және Леон Фойхтвангер (1884–1958) бар. Роттың "Радецкий маршы" романы – Австро-Венгрия империясының құлдырауын зерттейтін туынды.
Mitteleuropa is also used in a cultural sense to denote a fertile region whose thought has brought many fruits, artistic and cultural. It is also sometimes denote with the expression "Habsburg thought and culture." According to the Jewish Hungarian writer György Konrád, the Mitteleuropean spirit is "an aesthetic sensibility that allows for complexity and multilingualism, a strategy that rests on understanding even one's deadly enemy," a spirit that "consist of accepting plurality as a value in and of itself." In Prague, in 1984, the journal Střední Evropa (Mitteleuropa) was founded, albeit characterized by a Catholic revisionist view nostalgic of the pre 1918 Habsburg Empire. Polish poet Zbigniew Herbert wrote the poem Mitteleuropa, included in his 1992 book Rovigo (Wrocław). Among the main writers of the literary Mitteleuropa are Joseph Roth (1894–1939), Stefan Zweig (1881–1942), Arnold Zweig (1887–1968) and Lion Feuchtwanger (1884–1958). Roth's novel Radetzky March is a study of the decline and fall of the Austro Hungarian Empire,