Кіріспе

Шаллом (шалом) – еврей тіліндегі сөз, «бейбітшілік» деген мағынаны білдіреді және әдетте сәлемдесу үшін қолданылады. Ағылшын тіліндегідей, ол екі тарап арасындағы бейбітшілікке (әсіресе адам мен Құдай немесе екі ел арасындағы) немесе жеке адамның немесе адамдар тобының денсаулығына, қауіпсіздігіне немесе игілігіне қатысты болуы мүмкін. Шаллом сөзі көптеген басқа тіркестер мен есімдерде де кездеседі. Оның араб тіліндегі туыс сөзі – салам, мальтий тілінде – слим, сириялық-ассирия тілінде – шлама, ал эфиопиялық семит тілдерінде – салам. Бұл сөздердің бәрі ортақ семит тілінің Š L M түбірінен шыққан.

Этимология

Еврей тілінде сөздер негізінен үш дауыссыздан тұратын "түбірлер" арқылы құралады. Түбір дауыссыздары әртүрлі дауыстылармен және қосымша әріптермен қолданылғанда, бір түбірден мағынасы бірін-бірімен байланысты болатын әртүрлі сөздер жасалуы мүмкін. Мысалы, ш-л-м түбірінен шалом ("бейбітшілік, әл-ауқат"), хишталем ("құны болды"), шулам ("төленді"), мешулам ("алдын ала төленді"), мушлам ("жетілген") және шалем ("толық") сөздері шығады. Киелі кітапта шалом басқалардың әл-ауқаты туралы айтылғанда (Тұңғыш кітап 43:27, Шығу 4:18), келісімдерде (Патшалардың бірінші кітабы 5:12) және қалалар мен елдердің әл-ауқаты үшін дұға жасағанда (Забур 122:6, Еремия 29:7) қолданылады. Шалом терминінің толықтық мәні, басқа семит тілдеріндегі ұқсас терминдер арқылы да расталады. Ассириялық salamu сөзі толық болу, зардап шекпеу, төлену/кәффарат ету мағыналарын білдіреді. Сульму – ассириялық тағы бір сөз, ол әл-ауқатты білдіреді. Шалом идеясының тұжырым және іс-қимыл ретіндегі жақын байланысы араб түбірі salaam-да көрінеді, ол қауіпсіздік, қорғалғандық және кешірілу мағыналарын да білдіреді.

Сөздіктерде

"Шалом" сөзі сөйлеудің барлық түрлеріне қолданылуы мүмкін: зат есім, сын есім, етістік, үстеу және сөз аралық тіркес. Ол барлық "шалом" түрлерін жатады. "Шалом" сөзі еврей тілінде әртүрлі жағдайларда және контексттерде қолданылады: "Шалом" өзі жиі қолданылатын қысқарту, және қазіргі израильдік еврей тілінде сәлемдесу және қоштасу ретінде пайдаланылады. Осы тұрғыдан алғанда, ол гавайилік "алоха", ағылшын тіліндегі "кешқайыр" және үнділік "намасте" сияқты. "Шалом алейхем" (שָׁלוֹם עֲלֵיכֶם; "сізге амандық болсын" немесе "сіздің игілігіңіз болсын") – басқаларға сәлемдесу үшін қолданылатын және "сәлем" дегенге еврейше балама. Мұндай сәлемге дұрыс жауап – "сізге де амандық болсын" (עֲלֵיכֶם שָׁלוֹם, алехем шалом). Бұл араб тіліндегі "ассаламу алейкум" сөзімен туыс. Шаббат күнінің қарсаңында еврейлер шаббат кешкі асының алдында "Киддуш" дұғасын оқудан бұрын "Шалом алехем" әнін айтуға әдеттес. Жаңа өсиетте Иса жиі "Сендерге амандық болсын" деп сәлемдеген (мысалы, Матай 10:12), бұл "шалом алейхем" сөзінің аудармасы. "Пакс (ғибадат)" деген бетке қараңыз. "Шаббат шалом" (שַׁבָּת שָׁלוֹם; "аманды шаббат") – шаббат күні қолданылатын кең таралған сәлемдесу. Бұл, әсіресе, мысрахи, сефарди және қазіргі израильдік мәдениеттің ықпалы бар аймақтарда жиі кездеседі. Еврей диаспорасындағы көптеген ашкенази қауымдары идиш тіліндегі "Гут шаббес" сөзін артықшылықпен немесе алмастыра қолданады. "Ма ш'лом'ха" (מַה שְׁלוֹמְךָ; "қалайсың?" немесе "өмірің қалай?") – "қалайсың?" деген сұрақтың еврейше мағынасы. "Алав хашалом" (עָלָיו הַשָּׁלוֹם; "оған амандық болсын") – кейбір еврей қауымдарында, әсіресе ашкенази қауымдарында, қайтыс болған құрметті адамның есімі айтылғаннан кейін қолданылатын тіркес. "Осе шалом" (עוֹשֶׂה שָׁלוֹם; "бейбітшілік жасаушы") – еврей ғибадатының көптеген бөліктерінде (біркат хамазон, қаддиш және жеке амида дұғалары) қорытынды сөйлем ретінде кездесетін үзіндінің бөлігі.

Құдайдың есімі

Талмудта «Құдайдың аты – «Бейбітшілік»» делінген, сондықтан әдемі жерлерде, мысалы, дәретханада басқа біреуді «шалом» сөзімен сәлемдесуге рұқсат етілмейді. Киелі кітаптарға сілтеме жасайтын кейбір христиандар «Шаломның» Құдайдың қасиетті есімдерінің бірі екенін үйретеді.

Адамдардың есімі

Шалом – еврей аты, Израильде кеңінен таралған. Дәстүрлі түрде еркек аты болғанымен, кейде екі жынысқа да тән болып келеді, мысалы, модель Шалом Харлоу сияқты. Оған ұқсас еркек аты – Шломо (ағылшынша жазуы: Соломон) және Шломи. Ал әйелдерге арналған ұқсас есімдер – Шуламит, Шуламит, Шломцион немесе Шломцион, Саломе және Шломит. Шолем Алейхем – Шалом Рабиновичтің псевдонімі, ал оның "Тевье және оның қыздары" атты туындысы "Қолыстағы скрипкашы" туындысының негізі болды.

Іс-шаралардың атауы

1982 жылғы Ливан соғысы еврей тілінде Милхемет Шлом Хагалил (Ивритше: מלחמת שלום הגליל) деп аталады, бұл ағылшын тілінде "Галилеяның тыныштығы (немесе игілігі) үшін соғыс" дегенді білдіреді.