Кіріспе
Шаллом (шалом) – еврей тіліндегі сөз, «бейбітшілік» деген мағынаны білдіреді және әдетте сәлемдесу үшін қолданылады. Ағылшын тіліндегідей, ол екі тарап арасындағы бейбітшілікке (әсіресе адам мен Құдай немесе екі ел арасындағы) немесе жеке адамның немесе адамдар тобының денсаулығына, қауіпсіздігіне немесе игілігіне қатысты болуы мүмкін. Шаллом сөзі көптеген басқа тіркестер мен есімдерде де кездеседі. Оның араб тіліндегі туыс сөзі – салам, мальтий тілінде – слим, сириялық-ассирия тілінде – шлама, ал эфиопиялық семит тілдерінде – салам. Бұл сөздердің бәрі ортақ семит тілінің Š L M түбірінен шыққан.
Shalom ( šālōm) is a Hebrew word meaning peace and can be used idiomatically to mean hello. As it does in English, it can refer to either peace between two entities (especially between a person and God or between two countries), or to the well being, welfare or safety of an individual or a group of individuals. The word shalom is also found in many other expressions and names. Its equivalent cognate in Arabic is salaam, sliem in Maltese, Shlama in Syriac Assyrian and sälam in Ethiopian Semitic languages from the Proto Semitic root Š L M.
Этимология
Еврей тілінде сөздер негізінен үш дауыссыздан тұратын "түбірлер" арқылы құралады. Түбір дауыссыздары әртүрлі дауыстылармен және қосымша әріптермен қолданылғанда, бір түбірден мағынасы бірін-бірімен байланысты болатын әртүрлі сөздер жасалуы мүмкін. Мысалы, ш-л-м түбірінен шалом ("бейбітшілік, әл-ауқат"), хишталем ("құны болды"), шулам ("төленді"), мешулам ("алдын ала төленді"), мушлам ("жетілген") және шалем ("толық") сөздері шығады. Киелі кітапта шалом басқалардың әл-ауқаты туралы айтылғанда (Тұңғыш кітап 43:27, Шығу 4:18), келісімдерде (Патшалардың бірінші кітабы 5:12) және қалалар мен елдердің әл-ауқаты үшін дұға жасағанда (Забур 122:6, Еремия 29:7) қолданылады. Шалом терминінің толықтық мәні, басқа семит тілдеріндегі ұқсас терминдер арқылы да расталады. Ассириялық salamu сөзі толық болу, зардап шекпеу, төлену/кәффарат ету мағыналарын білдіреді. Сульму – ассириялық тағы бір сөз, ол әл-ауқатты білдіреді. Шалом идеясының тұжырым және іс-қимыл ретіндегі жақын байланысы араб түбірі salaam-да көрінеді, ол қауіпсіздік, қорғалғандық және кешірілу мағыналарын да білдіреді.
Сөздіктерде
"Шалом" сөзі сөйлеудің барлық түрлеріне қолданылуы мүмкін: зат есім, сын есім, етістік, үстеу және сөз аралық тіркес. Ол барлық "шалом" түрлерін жатады. "Шалом" сөзі еврей тілінде әртүрлі жағдайларда және контексттерде қолданылады: "Шалом" өзі жиі қолданылатын қысқарту, және қазіргі израильдік еврей тілінде сәлемдесу және қоштасу ретінде пайдаланылады. Осы тұрғыдан алғанда, ол гавайилік "алоха", ағылшын тіліндегі "кешқайыр" және үнділік "намасте" сияқты. "Шалом алейхем" (שָׁלוֹם עֲלֵיכֶם; "сізге амандық болсын" немесе "сіздің игілігіңіз болсын") – басқаларға сәлемдесу үшін қолданылатын және "сәлем" дегенге еврейше балама. Мұндай сәлемге дұрыс жауап – "сізге де амандық болсын" (עֲלֵיכֶם שָׁלוֹם, алехем шалом). Бұл араб тіліндегі "ассаламу алейкум" сөзімен туыс. Шаббат күнінің қарсаңында еврейлер шаббат кешкі асының алдында "Киддуш" дұғасын оқудан бұрын "Шалом алехем" әнін айтуға әдеттес. Жаңа өсиетте Иса жиі "Сендерге амандық болсын" деп сәлемдеген (мысалы, Матай 10:12), бұл "шалом алейхем" сөзінің аудармасы. "Пакс (ғибадат)" деген бетке қараңыз. "Шаббат шалом" (שַׁבָּת שָׁלוֹם; "аманды шаббат") – шаббат күні қолданылатын кең таралған сәлемдесу. Бұл, әсіресе, мысрахи, сефарди және қазіргі израильдік мәдениеттің ықпалы бар аймақтарда жиі кездеседі. Еврей диаспорасындағы көптеген ашкенази қауымдары идиш тіліндегі "Гут шаббес" сөзін артықшылықпен немесе алмастыра қолданады. "Ма ш'лом'ха" (מַה שְׁלוֹמְךָ; "қалайсың?" немесе "өмірің қалай?") – "қалайсың?" деген сұрақтың еврейше мағынасы. "Алав хашалом" (עָלָיו הַשָּׁלוֹם; "оған амандық болсын") – кейбір еврей қауымдарында, әсіресе ашкенази қауымдарында, қайтыс болған құрметті адамның есімі айтылғаннан кейін қолданылатын тіркес. "Осе шалом" (עוֹשֶׂה שָׁלוֹם; "бейбітшілік жасаушы") – еврей ғибадатының көптеген бөліктерінде (біркат хамазон, қаддиш және жеке амида дұғалары) қорытынды сөйлем ретінде кездесетін үзіндінің бөлігі.
Shalom by itself is a very common abbreviation and it is used in Modern Israeli Hebrew as a greeting and farewell. In this way, it is similar to the Hawaiian aloha, the English good evening and the Indian namaste. Shalom aleichem (שָׁלוֹם עֲלֵיכֶם; "well being be upon you" or "may you be well"), this expression is used to greet others and is a Hebrew equivalent of "hello". The appropriate response to such a greeting is "upon you be well being" ( עֲלֵיכֶם שָׁלוֹם, aleichem shalom). This is a cognate of the Arabic assalamu alaikum. On the eve of Shabbat, Jews have a custom of singing a song which is called Shalom Alecheim, before the Kiddush over wine of the Shabbat dinner is recited. In the Gospels, Jesus often uses the greeting "Peace be unto you" (e. g., Matthew 10:12), a translation of shalom aleichem. See Pax (liturgy). Shabbat shalom (שַׁבָּת שָׁלוֹם; "peaceful Sabbath") is a common greeting used on Shabbat. This is most prominent in areas with Mizrahi, Sephardi, or modern Israeli influence. Many Ashkenazi communities in the Jewish diaspora use Yiddish Gut shabbes in preference or interchangeably. Ma sh'lom'cha (מַה שְׁלוֹמְךָ; "What is your well being/peace?") is a Hebrew equivalent of the English "how are you?". Alav hashalom (עָלָיו הַשָּׁלוֹם; "upon him is peace") is a phrase used in some Jewish communities, especially Ashkenazi ones, after mentioning the name of a deceased respected individual. Oseh shalom (עוֹשֶׂה שָׁלוֹם; "Peace Maker") is the part of a passage commonly found as a concluding sentence in much Jewish liturgy (including the birkat hamazon, kaddish and personal amidah prayers).
Құдайдың есімі
Талмудта «Құдайдың аты – «Бейбітшілік»» делінген, сондықтан әдемі жерлерде, мысалы, дәретханада басқа біреуді «шалом» сөзімен сәлемдесуге рұқсат етілмейді. Киелі кітаптарға сілтеме жасайтын кейбір христиандар «Шаломның» Құдайдың қасиетті есімдерінің бірі екенін үйретеді.
Адамдардың есімі
Шалом – еврей аты, Израильде кеңінен таралған. Дәстүрлі түрде еркек аты болғанымен, кейде екі жынысқа да тән болып келеді, мысалы, модель Шалом Харлоу сияқты. Оған ұқсас еркек аты – Шломо (ағылшынша жазуы: Соломон) және Шломи. Ал әйелдерге арналған ұқсас есімдер – Шуламит, Шуламит, Шломцион немесе Шломцион, Саломе және Шломит. Шолем Алейхем – Шалом Рабиновичтің псевдонімі, ал оның "Тевье және оның қыздары" атты туындысы "Қолыстағы скрипкашы" туындысының негізі болды.
Іс-шаралардың атауы
1982 жылғы Ливан соғысы еврей тілінде Милхемет Шлом Хагалил (Ивритше: מלחמת שלום הגליל) деп аталады, бұл ағылшын тілінде "Галилеяның тыныштығы (немесе игілігі) үшін соғыс" дегенді білдіреді.