Кіріспе

Француз жазушысы (1803–1875)
метро станциясы соғыс кемесі

Эдгар Куине (kinɛ; 17 ақпан 1803 – 27 наурыз 1875) – француз тарихшысы және зиялы.

Алғашқы жылдар

Квинет Айн департаментіне қарасты Бург-ан-Бресс қаласында дүниеге келді. Оның әкесі, Жером Квинет, армияда комиссар болған, бірақ беделді республикашыл болғандықтан және Наполеонның 18 Брумердегі төңкерісіне наразы болғандықтан, ол лауазымын тастап, ғылыми және математикалық зерттеулерге берілді. Жалғыз бала болған Эдгар көбінесе жалғыз өсті, бірақ анасы (Евгения Розат Лагис, білімді, протестанттық діни көзқарастары күшті, бірақ ерекше адам) оған зор ықпал етті. Ол алдымен Бургте, содан кейін Лиондағы мектепке жіберілді. Әкесі мектеп бітірген соң оның әскерге, кейіннен бизнеспен айналысуын қалаған. Квинет әдебиетпен айналысуға ниеттенген және 1820 жылы Парижге көшіп келген соң, өз қалауын іске асырды. Оның 1823 жылы жарық көрген тұңғыш туындысы – "Келген-кеткен яһудидің тақташалары" ("Les tablettes du juif errant") адамзаттың прогресін бейнеледі. Ол неміс зиялыларының еңбектеріне қызығып, Иоганн Готфрид Гердердің "Адам тарихы философиясының негіздері" ("Ideen zur Philosophie der Geschichte der Menschheit") еңбегін аударуға кірісті. Ол осы мақсат үшін неміс тілін үйреніп, 1827 жылы аудармасын жариялады және осы арқылы үлкен құрметке ие болды.

Алғашқы жазбалар

Осы кезде ол Виктор Кузенмен танысты, және Жюль Мишелемен жақын танысты. Өзінің кітабы жарыққа шығар алдында Германия мен Ұлыбританияға сапар шеккен. Кузен 1829 жылы оған Грекиядағы "Морея ғылыми экспедициясы" атты мемлекеттік миссияда (Осман империясына қарсы Грекияның тәуелсіздік соғысының аяқталуымен) қызметке орналастырды, ал ол елге оралғаннан кейін 1830 жылы "La Grèce moderne" ("Қазіргі Грекия") атты кітабын жариялады. Мишелемен бірге 1843 жылы иезуиттерді сынап, оларды діни, саяси және әлеуметтік проблемалардың себепшісі деп айыптаған мақалалар жинағын шығарды. 1838 жылы ол Ральф Уолдо Эмерсонның еңбектерімен танысып, оларды ұнатып қана қоймай, жақсы көрді. Квинет Эмерсонның шығармаларын мақтайтын бірнеше лекция оқыды, олар 1845 жылы "Le Christianisme et la Revolution Francaise" ("Христиандық және Француз революциясы") деген атпен жарық көрді. Шілде революциясынан кейін жұмыс іздеудегі үміттері, оның радикал республикашыл репутациясынан уақытша тоқталды. Дегенмен, ол "Revue des deux mondes" журналының штатына қосылып, бірнеше жыл бойы көптеген мақалалар жазды, олардың ең танымалдарының бірі XII ғасылдың француз эпостары туралы "Les Épopées françaises du XIIème siècle" еңбегі болды – ұзақ уақыт назардан тыс қалған "шансон де жест" өлеңдерін бағалаудың ерте, бірақ бірінші емес әрекеті. Оның алғашқы маңызды туындысы "Ахасвер" 1833 жылы жарық көрді – бұл ерекше проза поэмасы. Одан көп ұзамай ол бірнеше жыл бұрын ғашық болған неміс қызы Мина Мореге үйленді. Пруссияның агрессивті саясатынан көңілі толып, неміс ой-санасынан мүлдем жиреніп, Италияға сапар шекті, онда көптеген мақалалар жазудан бөлек, "Наполеон" (1835) және "Прометей" (1838) атты екі өлең жазды, екеуі де өлеңмен жазылған және 1833 жылы жарық көрген "Ахасверден" нашар деп есептелді. 1838 жылы ол Дэвид Штраустың "Жезудің өмірі" еңбегіне қарсы күшті жауап берді, сондай-ақ сол жылы Құрмет легионымен марапатталды. 1839 жылы Лион қаласындағы шетелдік әдебиет профессоры болып тағайындалды, онда ол "Génie des religions" ("Діндердің генийі") еңбегінің негізін құраған, өте ықпалды лекциялар курсын бастады. Екі жылдан кейін ол Франция колледжіне ауыстырылды, ал "Génie des religions" (1842) басылымында ол барлық діндерге құрметпен қарады, бірақ ешқайсысын ерекше бағаламады.

Профессорлық қызмет

1842 жылы басталған Квинеттің париждік профессурасы, пікір таластарының нысаны болғандықтан әйгілі болды. Оның кафедрасы Оңтүстік әдебиеті болғанмен, өзінің негізгі пәніне көңіл бөлмей, Мишелетпен бірлесіп, иезуиттермен және ультрамонтанизммен қатысты күреске түсуді жөн көрді. 1843 және 1844 жылдары осы атауларда екі кітап жарық көрді, олар Квинеттің дәстүрлідей лекцияларының мазмұнын қамтыды. Бұл лекциялар қызу пікірталас тудырды, ал автор әдебиеттің тары саласына оралудан жалтара берді. Осының салдарынан 1846 жылы үкімет лекцияларды тоқтатып, бұл шараға оның көптеген әріптестері келісім білдірді. Ол 1846 жылы Францияның Колледжінде Рим-католик шіркеуіне жасаған қатал шабуылдары, революцияны жоғары бағалауы, Францияның қанаушылыққа ұшыраған ұлттарын қолдауы және діннің қоғамдағы шешуші күш екендігі туралы теорияны жақтауы үшін қызметтен босатылды.

1848 жылғы төңкеріс

Осы уақытқа дейін Куинет белгілі бір республикашыл және революционер болды. Ол 1848 жылғы төңкеріс кезінде Франция королі Луи Филиппті құлатқан көтерілісшілерге қосылды және Айн департаменті оны Конституциялық, содан кейін Заң шығарушы жиналысқа сайлады, онда ол өте радикалды партияға жатақтанды. Ол 1848 жылы өзінің маңызды еңбектерінің бірі – "Италия революциялары" (Les Révolutions d'Italie) деген кітабын жариялады. Ол қысқа ғұмырлы Екінші Француз Республикасы кезінде көптеген үнқатыстар жазды, Рим экспедициясын бар күшімен сынады және бастапқыда-ақ принц Луи Наполеон Бонапарттың (Наполеон III) келісімсіз қарсыласы болды.

Жер аудару

Квинет 1851 жылы Луи Наполеонның төңкерісінен қашып, 1858 жылға дейін Брюссельге, содан кейін 1870 жылға дейін Швейцарияның Вейто қаласына қашып кетті. Оның әйелі бұрын қайтыс болған еді, ал енді ол румын ақыны Георге Асачидің қызы Гермиона Асачиге (немесе Асакиге) үйленді. Брюссельде Куине шамамен жеті жыл өмір сүрді, осы уақытта ол "Кұлдар" ("The Slaves", 1853) атты драмалық поэмасын, сондай-ақ реформатор Марник де Сент-Альдегонданы зерттеген (1854) еңбегін жариялады, онда Сент-Альдегонданың әдеби құндылығына баса назар аударды, және тағы бірнеше кітап шығарды. Вейтода оның әдеби шығармашылығы одан бұрынғыдан да өркендеді. 1860 жылы ол Ахасвер стилінің елестерін көрсететін және Merlin l'enchanteur (Merlin the Enchanter) деп аталған ерекше томды жариялады; 1862 жылы Histoire de la campagne de 1815 ("1815 жылғы науқан тарихы"), ал 1865 жылы Француз революциясы туралы ауқымды кітап жазды, онда автор революциялық күштер жасаған қиындықтарды бейнелейді (осының салдарынан республикалық идеяларды қолдайтын көптеген адамдар оны қабылдамады). Осы кезеңде көптеген памфлеттер жарық көрді, сондай-ақ Ахасвер мен Мерлин жанрының үшінші кітабы – "Жаратылыс" (1870) шықты, бірақ ол тіпті де жасырын, көбінесе тарих, аңыз немесе философия емес, физикалық ғылымдармен айналысады.

Қайтару және соңғы жылдар

Квине Наполеон III-ге қарсы либералды оппозицияға қосылу үшін Францияға оралудан бас тартты, бірақ Франко-Пруссия соғысындағы Седан шайқасынан кейін дереу оралды. Ол профессорлық лауазымына қайта орналасты және Париж қоршауы кезінде немістерге қарсы күшті жазбалар жасады. 1871 жылы Сена департаментінен Ұлттық Ассамблеяға депутат болып сайланды және Франция мен Германия арасындағы бейбіт келісім шарттарының ең жақтас қарсыластарының бірі болды. Ол 1875 жылы Версальде қайтыс болғанға дейін жазуын жалғастырды. "Париж қоршауы және ұлттық қорғаныс" (Le Siège de Paris et la défense nationale) 1871 жылы, "Республика" (La République) 1872 жылы, ал "Қоныс аударған кітабы" (Le Livre de l'exilé) авторының қайтыс болған жылы және одан кейін жарық көрді. Одан соң үш томдық хаттар жинағы және басқа да еңбектері жарияланды. Квине 1858 жылы "Менің идеяларымның тарихы" (Histoire de mes idées) атты жартылай автобиографиялық кітап жариялаған болатын.

Алғашқы басылымдар

Оның көптеген еңбектері жиырма сегіз томдық біртекті басылымда (1877–79) жарық көрді. Оның екінші әйелі 1870 жылы «Кудіреттен айырылғандағы естеліктер» деген шығарманы, ал 1885 жылы «Кудіреттен айырылғандағы хаттарды» жариялады. Сол жылы профессор Джордж Сентсбери кіріспесімен «Анамға хаттар» таңдамасын басып шығарды.