Кіріспе

XVII ғасырдағы шотланд классигі Уильям Белленден (шамамен 1550 – 1633) – шотланд классикалық ғалымы. Англия және Ирландия королі Джеймс I, Шотландия королі VI оны өтініштердің шебері (magister libellorum supplicum) қызметіне тағайындады. Король Джеймс Белленденге Париж қаласында тәуелсіз өмір сүруге мүмкіндік берді, онда ол университет профессоры және парламентте адвокат болды.

Шығармалары

Ол 1608 жылы «Ciceronis Princeps» деген атпен анонимді түрде жарияланған, бұл Цицеронның патшалық биліктің бастауы мен принциптері туралы барлық ойларының еңбекқор жинағы, жүйеленген және реттелген түрде берілген. 1612 жылы консулдық билік пен Рим сенатын зерттеуге арналған ұқсас еңбек пайда болды, «Ciceronis Consul, Senator, Senatusque Romanus» деген атпен. Оның үшінші еңбегі – «De Statu Prisci Orbis», 1615 жылғысы – жалпы тарихтың жақсы жоспасы. Барлық үш еңбек 1615 жылы «De Statu Libri Tres» деген атаумен бір үлкен томға біріктірілді, оны алғаш рет доктор Сэмюэл Парр назарына жеткізді. Ол 1787 жылы латын тілінің көркемдігімен танымал алғы сөзбен бірге басылым шығарды, онда Берк, Фокс және Лорд Нортты «үш ағылшын нұрлы тұлғасы» деп мақтады. Белленденнің ең маңызды еңбегі – 1633 жылы Парижде қайтыс болғаннан кейін жарияланған «De Tribus Luminibus Romanorum» атты кең көлемді трактаты. Кітап аяқталмаған, тек бірінші нұрлы тұлға – Цицерон туралы ғана айтады, ал қалғандары Сенека мен Плиний болған көрінеді. Онда Цицероннан алынған Рим тарихы мен институттарының ең терең зерттелуі бар, сондықтан бұл автордың барлық тарихи мәліметтерінің қоймасына айналады. Англияға тасымалдау кезінде көбісі жоғалып кеткен деседі. Сақталған аз ғана даналардың бірі Кембридж университетінің кітапханасына қойылды, ал кітапханашы Конерс Миддлтон оны «Цицеронның өмірбаяны» атты еңбегінде кеңінен пайдаланды. Джозеф Уортон мен доктор Парр Миддлтонды Белленденнің еңбегінің көшірмелерінің аздығынан қашып құтылуға мүмкіндік берген қасақана плагиаттауда айыптады.