Кіріспе

Опера стилі

Операда, vero, яғни «шын» деген мағынадағы, итальяндық композиторлар Пьетро Маскани, Руджеро Леонкавалло, Умберто Джордано, Франческо Силеа және Джакомо Пуччини сияқты пост-романтикалық опералық дәстүр болды. Веризм опера жанры ретінде итальяндық сол аттас әдеби қозғалыстан пайда болды. Бұл, өз кезегінде, Эмиль Зола және басқалардың іс-әрекеттері арқылы көрініс тапқан халықаралық натурализм әдеби қозғалысына байланысты болды. Натурализм сияқты, веризм әдеби қозғалысы да әлемді шынайы бейнелеуге ұмтылды. Осының нәтижесінде Джованни Верга сияқты итальяндық веризм авторлары бұрын әдебиетке лайық деп есептелмеген, мысалы, кедейлердің өмірі сияқты тақырыптарды жазды.

Тарих

Верганың «Cavalleria rusticana» атты қысқа әңгімесі, кейіннен сол автордың пьесасына айналды, әдетте алғашқы веризм операсы саналатын Масканьидің «Cavalleria rusticana» операсының бастауы болды. Бұл опера 17 мамыр 1890 жылы Римдегі Teatro Costanzi театрында тұңғыш рет қойылды. Осылай басталған опералық жанр веризм, «Pagliacci» сияқты бірнеше көрнекті туындыларды дүниеге әкелді, ол 1892 жылғы 21 мамырда Миландағы Teatro Dal Verme театрында, ал Пуччинидің «Тоска» операсы 1900 жылғы 14 қаңтарда Римдегі Teatro Costanzi театрында тұңғыш рет көрсетілді. Жанрдың өркендеген шағы 1900 жылдардың басында болды және 1920 жылдарға дейін сақталды.

Сипаттамалары

Тақырыбы бойынша, әдетте "веризм опералары құдайларға, мифологиялық кейіпкерлерге немесе патшалар мен патшайымдарға емес, қазіргі заманғы қарапайым адамдарға және олардың проблемаларына, көбінесе жыныстық, романтикалық немесе зорлық-зомбылық сипатындағы мәселелерге" назар аударды. Дегенмен, бүгінгі күні сахнада қойылатын веризм операларының үш ғана туындысы тарихи тақырыптарды қамтиды: Пуччинидің "Тоскасы", Джорданоның "Андреа Шение" және Силеаның "Адриана Лекуврюр". "Операдағы нөлдік сағаттан кейін: Дәстүр мәселесі және соғыстан кейінгі Батыс Германиядағы жаңару мүмкіндігі" атты еңбегінде музыка тарихшысы Эмили Ричмонд Поллок веризмоның музыкалық тілі "гармониялық және формалық икемділікті, күшті бірақ аса безендірілмеген вокалдық партияларды және жоғары контрастты тембрлерге толы дамыған оркестрлеуді қажет ететін, сәт сайынғы эмоционалдық экспрессияның күшін" көрсететін эстетиканы бейнелейді деп жазады. "Музыкалық тұрғыдан веризм композиторлары операның жатқан драмалық мазмұнын музыкамен үйлестіруге тырысты". Олар итальян операсының бұрынғы "речитатив және жеке нөмірлерден тұратын құрылымын" тастады. Оның орнына опералар "жалғастырылып жазылған" (through-composed), ән сөздері үздіріссіз, біртұтас ағынмен берілді. Веризм операларында жеке орындалатын ариялар кездесуі мүмкін, бірақ олар көбінесе драмалық оқиғалар ағынынан табиғи түрде туындайды, ал құрылымы өзгергіш, әдетте тұрақты строфикалық үлгіге бағынбайтын мәтінге негізделген.

Шығармалары

Веризм стилінде шығармалар жазған ең белгілі композиторлар – Джакомо Пуччини, Пьетро Маскани, Руджеро Леонкавалло, Умберто Джордано және Франческо Силеа болды. Дегенмен, тағы да көптеген веристер болды: Франко Альфано, Альфредо Каталани, Густав Шарпентьер («Луиза»), Эвген д’Альберт («Тифланд»), Игнац Вагальтер («Der Teufelsweg» және «Jugend»), Альберто Франчетти, Франко Леони, Жюль Массне («Наварра»), Лицинио Рефиче, Спиридон Самарас, Эрманно Вольф-Феррари («I gioielli della Madonna») және Риккардо Зандонай.

Стильді шатастыру

Веризм терминінің мағынасы бұрыннан бері қыңыр келген. Реалистік стильде жазылған операларды атаумен қатар, веризм термині веризм стилі қалыптасқан дәуірде өркендеген «жас мектеп» (giovane scuola) деп аталатын итальян композиторлардың барлық туындыларын білдіру үшін де қолданылуы мүмкін. Бір автор (Алан Маллах) заманауи және реалистік сюжеттерге негіделген операларды атау үшін «халық операсы» терминін ұсынды, өйткені веризм термині бастапқыда осы мағынада қолданылған. Сонымен қатар, Маллах бір буын композиторлардың музыкалық-драмалық туындыларын анықтау үшін, шығарманың сюжеті мен стилін сипаттауға арналған веризм сияқты терминнің маңыздылығына күмән келтіреді. Веризммен байланысты композиторлардың көпшілігі үшін дәстүрлі веристтік сюжеттер олардың операларының бір бөлігін ғана құрады. Мысалы, Масканьи пасторальдық комедия («L’amico Fritz»), Жапонияда өтетін символистік туынды («Iris»), ортағасырлық романстар («Isabeau» және «Parisina») жазды. Бұл туындылар классикалық веризм сюжеттерінен мүлдем өзгеше, бірақ олардың музыкалық стилі оның ең танымал веристтік операларымен үндес. Сонымен қатар, музыка зерттеушілерінің арасында қай опералар веризм опералары деп саналады, ал қайсысы – емес дегенде келіспеушіліктер бар. (Италиялық емес опералар көбінесе қарастырылмайды). Джорданоның «Андреа Шенье», Силеаның «Адриана Лекуврёр», Масканьидің «Каваллерия рустикана», Леонкаваллоның «Пальяччи» опералары веризм терминімен даусыз байланыстырылады. Бұл термин кейде Пуччинидің «Мадам Баттерфляй» және «Ла фанчулла дель Вест» операларына да қолданылады. Пюччинидің туындыларынан басқа, төрт веризм операсы ғана («Каваллерия рустикана», «Пальяччи», «Андреа Шенье» және «Адриана Лекуврёр») сахнада тұрақты түрде қойылады, сондықтан Пуччинидің осы жанрға қосқан үлесі ұзаққа созылды. Кейбір авторлар веризм операсының бастауын «Каваллерия рустиканадан» бұрынғы туындыларға, мысалы, Жорж Бизенің «Кармен» немесе Джузеппе Вердидің «Травиата» операларына іздеуге тырысты. Модест Мусоргскийдің «Борис Годунов» операсы да веризмдің алғы күші ретінде қарастырылуы керек, әсіресе Мусоргскийдің князьдер мен аристократия, сондай-ақ шіркеу басшыларымен қатар шаруаларға назар аударғаны және либреттоның табиғи тілдік ерекшеліктерін ән музыкасының ырғақтарымен байланыстыруы, мысалы, Чайковскийдің Пушкин өлеңдерін либретто ретінде пайдалануынан өзгеше.

Веризм әншілері

Веризм опера стилінде бұрынғыдан көбірек декламациялық ән айту белгілері байқалды, бұл қозғалыстан бұрынғы 19 ғасырдың әдемі белканто ән айту қағидаларына қайшы келді, олар осы "көркем дәуірге" дейінгі авторлардың нота жазбаларындағы белгілерге толыққанды негізделген. Опера әншілері «жаңа» стильдің талаптарына бейімделді. Веризм вокализмінің ең радикальды өкілдері әдетте дауыспен күшті ән шырқап, музыканың құмарлық жағына назар аударды. Олар дауыстарының тембрін «күшейтеді», жоғары ноталарда дауыс байланысу жиегінің массасын арттырады және ыстық интерпретацияларының эмоционалдығын күшейту үшін айқын вибрато қолданды. Веризмнің итальяндық кезеңінде (1890 жылдан шамамен 1930 жылға дейін) ән айтудың көрнекті шеберлеріне сопрано Евгения Бурцио, Лина Бруна Раса және Бьянка Скаччиати, тенорлар Аурелиано Пертиле, Цезар Веззани және Амадео Басси, баритондар Марио Саммарко және Евгений Жиральдони кірді. Олардың ән айту әдісін 78 айналымдық көптеген граммофон жазбаларынан тыңдауға болады. 20 ғасырдың басындағы көрнекті халықаралық опера жұлдыздары Энрико Карузо, Роза Понселле және Титта Руффо веризм музыкасын орындағанда негізгі белканто қағидаларын «заманауи», толыққанды дыбысты ән айтудың қарапайым тәсілімен үйлестіретін вокалдық техникаларды дамытты, және олардың мысалы опера орындаушыларына бүгінгі күнге дейін әсер етеді (Скоттқа қараңыз).