Кіріспе

Хасидтік әулеті Бреслов (Братслав, Бреслев) – Реббе Нахман Бресловтың (1772–1810) негізін қалаған хасидтік иудаизмнің бір тармағы. Ол Хасидизмнің негізін қалаушы Баал Шем Товтың шөбересі болған. Оның жақтастары Құдаймен жақын, қуанышқа толы қарым-қатынас орнатуға ұмтылады және осы мақсатқа жету үшін Реббе Нахманның үйретулерінен нұсқау алады. Қозғалыстың соңғы 200 жылдан бері тұрақты, тірі басшысы болған жоқ, себебі Реббе Нахман мұрагерін тағайындамаған. Сондықтан оларды кейде טויטע חסידים ("Өлі хасидтер") деп атайды, өйткені Нахманның қайтысынан бері басқа ресми Реббе болған емес. Дегенмен, Бреслов туымен біріккен кейбір топтар мен қауымдастықтар өздерінің басшыларын "Реббе" деп атайды. 19 ғасырда Украинадағы барлық басқа хасидтік қозғалыстардың күшті қарсылығына қарамастан, қозғалыс Украина, Беларусь, Литва және Польшадан келген жаңа жақтастардың санын арттырды. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін мыңдаған Бреслов хасидтері сол аймақтарда тұрды. Большевик революциясынан кейін коммунистік репрессиялар қозғалысты Ресейде жасырын жұмыс істеуге мәжбүр етті. 1930 жылдардағы Сталиннің Ұлы тазалауы кезінде мыңдаған хасидтер тұтқындалды немесе атылды, ал 1941 жылы Кеңес Одағына басып кірген нацистер тарапынан тағы да көп қаза болды. Қозғалыс Ұлыбритания, АҚШ және Израильде қашып кеткендердің арқасында қайта жаңғырды. Көптеген Йемендік яһудилер мен басқа мизрахымдар да осы сектаға қосылды.

Тарих

"Бреслов" – қазіргі кезде Ребе Нахманның ізбасарлары Братслав қаласын атау үшін қолданатын есім, онда ол өмірінің соңғы сегіз жылын өткізді, содан кейін қайтыс болған Уман қаласына көшті. Братслав Украинадағы Буг өзенінің бойында (48.82° солтүстік ендігі, 28.95° шығыс бойлығы) орналасқан, оңтүстіктегі Тұлчин мен солтүстіктегі Немиров қалаларының арасында, екеуінен де 14 шақырым қашықтықта жатыр. Братславты қазір Польшада орналасқан, неміс тілінде "Бреслау" деп аталатын, еврей тілінде де "Бреслов" деп айтылатын Вроцлав қаласымен шатастырмау керек, ол өзінің танымал еврей орталығы болған. 1802 жылы Бресловқа келгенге дейін Ребе Нахман Ресей империясының басқа қалаларында, мысалы, Оссатин, Медведевка, Златополь және Одессада өмір сүрді және үйретті. Бірақ Бресловқа келген соң ол былай деді: "Бүгін біз Бреслов хасидтерінің атын қаладық. Бұл ат ешқашан жоғалмайды, себебі менің ізбасарларым әрқашан Бреслов қаласының атымен аталады". Кейіннен ізбасарлары қаланың аты Ребе үйреткен нәрселермен үйлесетінін айтты. Ол яһудилерді Құдаймен жақын қарым-қатынасқа кедергі келтіретін барлық тосқауылдарды жоюға шақырды. Олар Бреслов (ברסלב) сөзіндегі еврей әріптерін lev basar (לב בשר – "с" және "ш" дыбыстары бір-бірімен алмастырылатын) деп қайта жазуға болатынын, яғни "еттен жасалған жүрек" деп, Езекиелде (36:26) айтылған пайғамбарлықты еске түсіретінін атап өтті: "Мен [Құдай] сендерден тас жүректі алып, сендерге еттен жасалған жүрек беремін". (Осы себепті, кейбір жамағат хасидуттардың атын "Бреслев" деп жазады, lev (жүрек) сөзіне баса назар аударады. Замандас Бреслов раввині, Иерусалимнің Шмуэль Моше Крамері, Бреслов (ברסלב) сөзіндегі еврей әріптерінің гематриясының (сандық мәні) 294-ке тең екенін, сондай-ақ Нахман бен Файганың (נחמן בן פיגא) (Нахман, Файганың ұлы) еврейше жазылуының да 294-ке тең екенін, Ребе Нахман мен оның анасының есімдері екенін атап өтті).

Діни көзқарас

Бресловтың ұстанымы Құдайға шын жүректен қызмет етуге, зор қуанышпен және өмірді мүмкіндігінше толыққанды өмір сүруге ерекше мән береді. Бреслов ілімі ең бастысы эмуна (сенім) мен тешува (тәуба) қағидаларын қадағалайды, және әрбір яһуди, оның Құдайға қызмет ету деңгейіне қарамастан, рухани сатыда жоғары немесе төмен орналасқан болсын, Құдайға қайта оралуға үздіксіз ұмтылуы тиіс. Бреслвер хасидтері Тораны оқу мен оның талаптарын орындауды қуанышты өмірдің жолы деп санайды, ал олардың құлшылыққа деген көзқарасы жеке және эмоционалды, олар көптеп қол шапалақтап, ән салып, билейді. Раввин Нахман: «Мұңсыз, қуанышты болу – үлкен мицва [құдайға ұнамды амал]», – деген. Осы сабақта ол тіпті медицина саласындағы білікті мамандардың да депрессия мен ашудың көптеген психикалық және физикалық аурулардың басты себебі екенін мойындайтынын айтады. Бреслов ілімі әлемді түзету, жамандыққа қарсы күресу және адамдарды Құдайға жақындату үшін «нағыз цидикке» (изгі адамға) адамдарды тартудың маңыздылығын баса көрсетеді, – дейді Реббе Нахман мен Реб Носон. Бреслов ойынша, «нағыз цидик» – Реббе Нахманның өзі. Рабби Нахман яһуди дұғасына да үлкен мән берді. Синагогтағы күнделікті намаздардан өзге, Реббе Нахман өзінің ізбасарларына күн сайын хитбодедут (сөзбе-сөз – «өзін-өзі оқшаулау») жасауға кеңес берді. Реббе Нахман әрбір нағыз цидик өзінің жоғары рухани деңгейіне көбінесе хитбодедут арқылы қол жеткізгенін мәлімдеді. Реббе хитбодедуттың ең жоғары құдайлық қызмет екенін және осы амалды орындамай жақсы яһуди болудың мүмкін емес екенін түсіндірді. Хитбодедут кезінде адам өзінің ойларын, алаңдауларын Құдайға ана тілінде, жақын досына айтқандай айта береді. Мақсаты – Құдаймен толық бірлікке қол жеткізу, жеке ниеттері мен мақсаттарын толық түсіну. Бреслов сектасының бір кіші тобы, әдеттегідей На Нахс деп аталады, На Нахма Нахман Меуман мантрасын пайдаланады, ол Реббе Нахманның есімінің еврей әріптерінің ауыстырылған комбинациясына негізделген. Бұл мантраны Реббе Нахман өзі қолданған жоқ, бірақ 20-ғасырда Рабби Исраил Бер Одессер үйреткен. Алайда, NaNach қозғалысы кеңінен Бреслов хасидтері арасында қырсық тудырады, себебі олар Талмуд сияқты дәстүрлі еврей мәтіндерін оқуға аз мән береді және көшеде шамадан тыс билейді. Раввин Нахман өзінің жоғары рухани деңгейіне атақты әулетінің емес, тек өзінің күш-жігерінің арқасында жеткенін айтты. Ол барлық яһудилер өзі сияқты деңгейге жете алатынын бірнеше рет қайталады және ребектің ұлылығының басты себебі оның жанының жоғары деңгейі деп ойлағандармен келіспеді.

Рош Хашана кибуцінің

Бресловтың тағы бір ерекше дәстүрі – жыл сайынғы Рош-Хашана кибуц, яғни еврейлердің жаңа жылында Украинаның Уман қаласындағы Рабби Нахманның қабірінде үлкен жиын. Раввин Нахманның өзі былай деді:
«Менің Рош-Хашанамның құдіреті барлық нәрседен артық. Менің ізбасарларым маған шын ниетпен сенетінін білсем де, Рош-Хашанада маған бірге болуға тырыспайтындарына түсіне алмаймын. Ешкім қалып қоймауы керек! Рош-Хашана – менің өмірлік миссиям. Ол тірі кезінде жүздеген ізбасарлары мерекеді онымен өткізді. Ол қайтыс болғаннан кейін, оның ең жақын шәкірті Бресловтық Натан («Рев Носон») Ребе Нахманның өлімінен кейінгі 1811 жылы Рош-Хашанадан бастап оның қабіріне жыл сайынғы қажылықты ұйымдастырды. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін Украина, Беларусь, Литва және Польшадан келген мыңдаған хасидтер мерекелік дұғаға жиналды. Рош-Хашана кибуцтары коммунизм кезінде жасырын түрде және кіші масштабта жұмыс істеді, себебі онда ашық түрде дұға етуге тыйым салынған еді. 1989 жылы коммунизм құлағаннан кейін қажылық ресми түрде қайта жаңғыртылды және бүгінге дейін жалғасуда, әр Рош-Хашанада әлемнің түкпір-түкпірінен 20 000-нан астам ер адам мен ұл келіп тұрады. Бресловтар жылдың басқа уақыттарында да ребелерінің қабіріне жеке қажылыққа барады. Кез келген уақытта қабірге бару пайдалы деп есептеледі, өйткені Рабби Нахман былай деді:
Кімде-кім менің қабіріме келіп, Тикун ХаКлали («Жалпы ем») он Забурын оқып, мен үшін бір тиын болса да садақа берсе, оның қаншалықты ауыр күнәлары болса да, мен оны тазарту және қорғау үшін жаратылыстың барлық кеңістігіндегі барлық күшімді саламын. Мен оны (Құдайдың) «жақсылықтарымен» (пайиты) «Жаһаннамнан» (тозақтан) шығарамын!

Бүгін

Бүгінде Бреслвер қауымдастықтары Израильдің бірнеше аймағында, сондай-ақ Нью-Йорк, Лос-Анджелес, Париж, Лондон, Монреаль және Нью-Джерси штатының Лейквуд қалашығы сияқты үлкен еврей халқы бар әлемнің ірі қалаларында кездеседі. Бреслов зерттеу институтының мәліметтеріне сәйкес, нақты статистика болмаса да, Иерусалим мен Бней Брактағы негізгі жақтастарының саны бірнеше мың отбасыны, ал Сафедте – бірнеше ондаған отбасыны құрайды. Алғашқы Иерусалим қауымдастығы 19 ғасырдың соңында Украинадан эмиграциялаған адамдармен құрылған, кейіннен оған Иерусалимдегі Ерушами Йишув хаЯшан (Ескі Йишув) қауымдастығының ұрпақтары қосылды. Ол 1953 жылы раввин Элияху Хаим Розен құрған Меа Шеаримдегі Бреслов ешивасының төңірегінде қалыптасқан, ол сонымен қатар синагог ретінде де танылады. Ол Эда Хахареидтермен байланысты және раввин Яков Меир Шехтер мен раввин Шмуэль Моше Крамер басқарады.

Қатысу және өсу

Бресловтың алғашқы ауқымды жұмыстарын раввин Леви Ицшок Бендер жүргізді, ол 1970 және 1980 жылдары Бреслов қозғалысына мыңдаған баал тешува ізбасарларын тартты. Сонымен қатар, раввин Елиезер Шломо Шик Бреслов раввині Нахманның ілімдерін жинақтаған 1000-ға жуық кітапшаны басып шығара бастады және оларды бүкіл әлемдегі аудиторияға таратты. Шик 1985 жылы Израильдің Явнеел қаласында, негізінен баал тешувадан тұратын Heichal HaKodesh Breslov қауымын құрды. 2015 жылы бұл қауымда 400-ге жуық отбасы болды, бұл қала халқының 30 пайызын құрады. Ежелгі Иерусалим қаласының мұсылмандық ауданындағы Ешива Шуву Бонимнің рош ешивасы раввин Елиезер Берланд мыңдаған дінсіз еврейлерді православие дініне және Бресловқа жақындастырды. Берландтың шәкірттерінің бірі, раввин Шалом Аруш, Иерусалимде "Чут Шел Чесед" институтын құрды. Аруш Бреслов хасидизмінің сефардтық ізбасарлары бар топты басқарады, олар негізінен баал тешува қозғалысынан шыққан. Раввин Цви Арье Розенфельд 1960 жылдары Бреслов хасидизмін АҚШ-қа әкелді. Ол сондай-ақ Бресловтың екі маңызды мәтінінің, "Шивхей Харан" мен "Сихот Харан" ағылшын тіліне алғашқы аудармасын ұйымдастырды. Уильямсбургтегі Бреслов иешивасы Хейхал хаКодешті раввин Елиезер Шломо Шик құрды. 1979 жылы, раввин Розенфельд қайтыс болғаннан кейін бір жыл өткен соң, оның күйеу баласы раввин Хаим Крамер Бреслов ілімдерін ағылшын тілінде жариялау жұмысын жалғастыру үшін Бреслов зерттеу институтын құрды. Бреслов раввиндерінің арасында Тель-Авивтегі "Шир Чадаш" қауымының раввині Израиль Исаак Бесансон және Шаллом Сабаг та бар. Раввин Исраил Бер Одессердің ілімдерін ұстанатын "На Нах" тобы көшеде музыкалық көліктерімен және бишілерімен насихат жұмыстарын жүргізеді, сондай-ақ Бреслов мәтіндерін таратуды ұйымдастырады.