Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Америкалық католик шіркеуінің прелаты (1872–1939)
American Catholic prelate (1872–1939)
Ол алғашқы білімін Қасиетті Николай шіркеуінің приход мектебінде алды. Ла-Салл академиясы мен Манхэттен колледжінде оқыды, онда Патрик Джозеф Хейспен (кейін кардинал және Нью-Йорк архиепискобы) танысты. 1889 жылы Манхэттенді үздік дипломмен бітірді. Мунделин сондай-ақ Пенсильвания штатындағы Латроб қаласындағы Сент-Винсент семинариясында және Римдегі Римдік Урбаниана университетінде оқыды, онда 1895 жылдың 8 маусымында епископ Чарльз Эдвард МакДоннелл оны дін қызметкеріне бекітті. АҚШ-қа оралғаннан кейін Бруклин епархиясында пасторлық қызмет атқарды және 1897 жылға дейін епископ МакДоннеллдің хатшысы болды. 1897 жылдан 1909 жылға дейін епархия канцлері қызметін атқарды.
He received his early education at the parochial school of St. Nicholas Kirche. He attended La Salle Academy and Manhattan College, where he befriended Patrick Joseph Hayes (a future cardinal and Archbishop of New York). He graduated from Manhattan in 1889 with high honors. Mundelein also studied at St. Vincent Seminary in Latrobe, Pennsylvania, and the Pontifical Urbaniana University in Rome, where he was ordained to the priesthood by Bishop Charles Edward McDonnell on June 8, 1895. Returning to the United States, he then did pastoral work in the Diocese of Brooklyn and served as secretary to Bishop McDonnell until 1897. From 1897 to 1909, he was chancellor for the diocese.
Епископ
1909 жылғы 30 маусымда Мунделин Папа Пий X-тің бұйрығымен Бруклиннің көмекші епискобы және Лориманың титулярлық епискобы болып тағайындалды. Ол келесі жылғы 21 қыркүйекте епископ МакДоннеллден епископтық киелену рәсімін алды, ал епископтар Чарльз Х. Колтон және Джон О'Коннор Санкт-Джеймс соборы базиликасында бірлесіп киеленушілер ретінде қызмет етті. Ол кезде Мунделен 36 жасында елдегі ең жас епископ болды. Әулие Тақ бастапқыда Мунделинді Буффало епархиясына, ал тәжірибелі Деннис Догертиді Чикагоға тағайындауды жоспарлаған, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде британ үкіметі неміс тегіндес епископтың Канада шекарасына тым жақын орналасуына наразылық білдіргендіктен, бұл жоспар өзгерді. Осылайша Догерти Буффалоға, ал Мунделен Чикагоға тағайындалды. Мунделен 1916 жылғы 9 ақпанда архиепископ болып ресми түрде қызметке кірісті және 1920 жылғы 8 мамырда папалық тақтың көмекшісі болып тағайындалды. Ұлы депрессия кезінде архиепископтық қайырымдылық жұмыстарын күрт кеңейтті, бұл Чикагоның еврей қайырымдылық қоғамдарының көрсеткен деңгейімен теңесті. Қала бойынша Сент-Винсент-де-Пол қоғамдарының желісі құрылды.
On June 30, 1909, Mundelein was appointed Auxiliary Bishop of Brooklyn and Titular Bishop of Loryma by Pope Pius X. He received his episcopal consecration on the following September 21 from Bishop McDonnell, with Bishops Charles H. Colton and John O'Connor serving as co consecrators, at St. James Cathedral Basilica. At thirty six, Mundelein was the youngest bishop in the country at that time. The Holy See had originally intended to appoint Mundelein to the Diocese of Buffalo, and the more experienced Dennis Dougherty to Chicago, but the British government reportedly objected to having a bishop of German ancestry so close to the Canadian border during World War I. Thus, Dougherty was named to Buffalo and Mundelein to Chicago. Mundelein was formally installed as archbishop on February 9, 1916, and was appointed an assistant at the pontifical throne on May 8, 1920. The archdiocese greatly expanded its charity functions during the Great Depression, rivaling that of Chicago's Associated Jewish Charities. A citywide network of St. Vincent de Paul Societies was established.
1916 жылғы уланған заговор
1916 жылы 12 ақпанда Чикаго университеті клубында өткен үлкен кешкі ас кезінде анархист-шеф Жан Кронес Мунделинді және 100-ден астам басқа қонақтарды, соның ішінде Иллинойс губернаторы Эдвард Ф. Даннды уландыру үшін сорпаға мырыш салды. Шамамен елу қосымша қонақ келгендіктен, сорпа суландырылды. Жиналған қонақтардың ешқайсысы қайтыс болған жоқ, себебі дәрігер Дж. Б. Мерфи, өзі де жеңіл зардап шексе де, басқа құрбандарға көмектесуге үлкерді. (Көптеген адамдар қатты ауырсынумен бірге, уды өздерінен шығарып тастады.) Мунделин сорпадан бір-екі қасық ғана жеді. Газеттер бұл жаппай кісі өлтіру әрекетін "Мунделейннің уланған сорпа жоспары" деп атады. Жан Кронес сол кезде неміс тыңшысы деп күдіктелді, бірақ ол Нестор Дондольо есімді итальяндық анархист, Сакко мен Ванцетти де кірген анархистердің Галлеани тобының мүшесі болып шықты. Дондольо қылмыс жасағаннан кейін американдық газеттерге хаттар жазды (олардың көпшілігі жалған еді). Полиция жылдар бойы "Жан Кронес" деп ойлаған адамдарды ұстап алды, бірақ оны ешқашан ұстамады. Кронс/Дондольо 1932 жылы Коннектикут штатында "достарының арасында пана тапқан" күйде бейбіт қайтыс болды.
At a large dinner held at the University Club of Chicago on February 12, 1916, an anarchist chef, Jean Crones, slipped arsenic into the soup in an attempt to poison Mundelein and over 100 other guests, including Illinois Governor Edward F. Dunne. The soup was watered down due to the arrival of about fifty extra guests. None of the assembled guests died, as a hastily prepared emetic was supplied by a doctor, J. B. Murphy, who although mildly stricken himself, was able to help the other victims. (Many vomited the poison out of their systems, though suffering considerable agony.) Mundelein ate only a bite or two of the soup. Newspapers referred to the mass murder attempt as the "Mundelein poison soup plot". Jean Crones was suspected at the time of being a German agent but turned out to be an Italian anarchist named Nestor Dondoglio, a member of the Galleanist circle of anarchists who also included Sacco and Vanzetti. Dondoglio allegedly wrote letters to American newspapers after the crime (many of these were hoaxes). He was never apprehended, though police spent years taking men into custody thought to be "Jean Crones". Crones/Dondoglio died peacefully in Connecticut in 1932 "where he had found haven with friends".
Католик мектептері
1920 жылдары Чикаго халқының шамамен жартысы католик дінін ұстанды. Көптеген балалар – шамамен жартысы – мемлекеттік мектептерге қатысты. Мемлекеттік мектеп мұғалімдерінің үштен бірінен астамы және оған шамамен тең директорлар католик болғандықтан, протестанттардың дін тарату әрекеттеріне ұшырау қаупі төмен болды. Дегенмен, шіркеулер өздерінің мектептерін салып, кедейлікке серт берген қарындастарды арзан мұғалімдер ретінде пайдаланды. Оқу тілі көбінесе неміс немесе поляк тілінде жүргізілді. Архиепископ Мунделен қызметке келгеннен кейін, шіркеу мектептерінің басқаруын дереу өз қолына алды. Оның құрылыс комитеті жаңа мектептердің орналасқан жерін анықтады, ал мектеп кеңесі оқу жоспарларын, оқулықтарды, мұғалімдерді даярлауды, емтихан жүргізуді және білім беру саясатын біркелкілендірді. Сонымен қатар ол қала әкімдігінде де ықпалға ие болды, католик Уильям Дж. Боган мемлекеттік мектептердің басшысы болып тағайындалды.
Almost half the Chicago population was Catholic by the 1920s. Many children–perhaps half–attended public schools. The risk of exposure to Protestant proselytizing was minimal since over a third of the public school teachers were Catholics, along with almost as many principals. Still, the parishes built their own schools, using sisters (who had taken vows of poverty) as inexpensive teachers. The language of instruction was often German or Polish. On taking office, Archbishop Mundelein promptly centralized control of the parish schools in his own hands. His building committee decided where new schools would be located, while his school board standardized curricula, textbooks, teacher training, testing, and educational policy. Simultaneously he gained a voice in city hall, and Catholic William J. Bogan became Superintendent of public schools.
Кардинал
Папа Пий XI оны 1924 жылғы 24 наурыздағы консисторияда Санта-Мария-дель-Пополоның кардинал-қасиетшісі етіп тағайындады. Оның кардинал дәрежесіне көтерілуімен Чикаго Аллегей тауларының батысында кардиналы бар алғашқы епархия болды. Мунделин 1938 жылғы 13 қыркүйекте Нью-Орлеан, Луизианада өткен сегізінші ұлттық евхаристиялық конгреске папалық легаты ретінде қызмет етті және 1939 жылғы папалық конклавқа қатысқан кардинал-сайлаушылардың бірі болды, ол папа Пий XII-ні сайлады.
Pope Pius XI created him Cardinal Priest of Santa Maria del Popolo in the consistory of March 24, 1924. With his elevation, Chicago became the first diocese west of the Allegheny Mountains to have a cardinal. Mundelein served as papal legate to the eighth National Eucharistic Congress in New Orleans, Louisiana, on September 13, 1938, and was one of the cardinal electors who participated in the 1939 papal conclave, which selected Pope Pius XII.
Өлім
Мунделин 1939 жылғы 2 қазанда Иллинойс штатындағы Мунделин қаласында (өзінің өліміне 14 жыл бұрын оның құрметіне аталған ауыл) жүрек ауруынан ұйықтағанда қайтыс болды, оның жасы 67 болған. Ол өзінің бастамасымен салынған Мунделин семинариясының ғимарат ішіндегі шағын шіркеудің басты алтарының артында жерленген.
Mundelein died from heart disease in his sleep on October 2, 1939 in Mundelein, Illinois (a village renamed in his own honor 14 years prior to his death), at age 67. He is buried behind the main altar of the chapel at Mundelein Seminary, which was founded on his initiative.
Дін мен саясат
Либерал саналатын Мунделин президент Франклин Д. Рузвельтпен дос және «Жаңа мәміле» саясатын қолдаған. Кәсіподақтардың жақтаушысы болған кардинал бірде былай деген: «Еңбекшілерді өзімшіл жұмыс берушілер шіркеуді үлкен консервативті күш деп мақтап, одан кейін олар үшін жұмыс істейтіндерге аз жалақы төлеп, полиция қызметін атқаруын сұрады. Мен олардың бұл күннің артта қалғанына үміттенемін. Біздің орнымыз еңбекшінің қасында».
Considered a liberal, Mundelein was a friend of President Franklin D. Roosevelt and supporter of the New Deal. A staunch supporter of trade unions, the Cardinal once remarked: Selfish employers of labor have flattered the Church by calling it the great conservative force, and then called upon it to act as a police force while they paid but a pittance of wage to those who work for them. I hope that day has gone by. Our place is beside the workingman.
Кино өнеркәсібі
Мунделин 1934 жылы кино индустриясы туралы пікір білдіріп: "Бізге Мей Уэст сияқты фильмдер ұнамайды. Біз Уилл Роджерс, Джанет Гейнор және Виктор Мур сияқты актерлер ойнаған фильмдерді көздейміз."
Mundelein commented on the film industry in 1934, saying, "We don't like the Mae West type The kind of film in which Will Rogers, Janet Gaynor, and Victor Moore appear is what we have in mind."
Неке
1935 жылы ол: «Соғыс, ашаршылық, оба сияқты апаттар адамзатқа жәуапсыз, ойсыз жасалған некелерден, білімсіз, дайындықсыз, тіпті маңызды коммерциялық шарттарға берілетін мән де берілмейтін одақтардан көбірек азап пен қайғы әкелді. Құдай некені бұзғысыз келісімшарт етіп жасады, Иса (Мәсіх) оны қасиетті сакраментке айналдырды, ал бүгінгі әлем оны құштарлықтың ойыншығына, жыныстық құштарлықтың серігіне, қатысушылардың қалауынша жыртылатын қағаз парағына айналдырды» деді. Ол шешеуілге қарсы күресті.
In 1935, he said "that not war, nor famine, nor pestilence have brought so much suffering and pain to the human race, as have hasty, ill advised marriages, unions entered into without the knowledge, the preparation, the thought even an important commercial contract merits and receives. God made marriage an indissoluble contract, Christ made it a sacrament, the world today has made it a plaything of passion, an accompaniment of sex, a scrap of paper to be torn up at the whim of the participants." He was an outspoken opponent of contraception.
Этностық топтар
Чикагода қызмет еткен кезінде Мунделин поляктар мен итальяндықтар сияқты этникалық католик топтарын этникалық емес, аумақтық приходтарға біріктіруге тырысты, бірақ бұл әрекеті толыққанды нәтиже бермеді. Дегенмен, Мунделин Сент-Моника приходын қаланың жалғыз афроамерикандық приходы деп бекітті, бұл 1900-жылдардың басында да, бүгінде де архиепископқа наразылық тудырды. Чикагодағы архиепископ Квигли дайындық семинариясын салғаннан кейін, Мунделин өз құрметіне кейіннен Мунделин семинариясы деп аталған, Лейк көлінің Сент-Мария семинариясын салды. Квигли семинариясы 1937 жылы Мунделиннің Адольф Гитлерді сынаған "қағаз жапсырушы" сөйлеген орны болды. Ол сондай-ақ Чикаго архитекторы Джозеф В. Маккарти жобалаған Сент-Филипп Нери және Корпус-Кристи шіркеулері сияқты басқа шіркеулердің құрылысын ұйымдастырды. 1939 жылы эфирден алынғанға дейін миллиондаған радио тыңдаушыларына банктерге қарсы және антисемиттік көзқарастарды таратып келген Детройт қаласындағы католик дін қызметкері әке Чарльз Кофлинмен ол ашық пікір алмасты.
During his tenure in Chicago, Mundelein launched an effort to unify ethnic Catholic groups such as the Poles and Italians into territorial, instead of ethnic, parishes with mixed success. St. Monica's parish, however, was endorsed by Mundelein as the city's sole black parish, leading to distaste for the archbishop in both the early 1900s and today. After constructing the landmark Archbishop Quigley Preparatory Seminary in Chicago, Mundelein built St. Mary of the Lake Seminary, later renamed Mundelein Seminary in his honor, in Area, now Mundelein, Illinois. Quigley Seminary was the site of Mundelein's 1937 "paper hanger" speech, criticizing Adolf Hitler. He also organized the construction of other churches in the see, such as the Saint Philip Neri church and the Corpus Christi Church, both designed by Chicago architect Joseph W. McCarthy. He publicly sparred with the Father Charles Coughlin, the Detroit Catholic priest who broadcast anti banking and anti Semitic views to millions of radio listeners until he was forced off the air in 1939.