Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Арабия түбегіндегі шөл
Desert in the Arabian Peninsula
Руб' әл-Хали (['/r//ʊ//b// //æ//l// /'/k//ɑː//l//i/; ٱلرُّبْع ٱلْخَالِي), "Бос Төртбұрыш" – Арабия түбегінің оңтүстік үштен бір бөлігін алып жатқан құмды шөл (эрг). Бұл шөл 44°30′–56°30′ шығыс бойламасы және 16°30′–23°00′ солтүстік ені аралығында Сауд Арабиясы, Оман, Біріккен Араб Әмірліктері және Йеменнің аймақтарын қамтиды. Ол үлкен Арабия шөлінің бір бөлігі болып табылады.
The Rub' al Khali ('/r//ʊ//b// //æ//l// /'/k//ɑː//l//i/; ٱلرُّبْع ٱلْخَالِي , the "Empty Quarter", is the sand desert (erg) encompassing most of the southern third of the Arabian Peninsula. The desert covers some (the area of long. 44°30′−56°30′E, and lat. 16°30′−23°00′N) including parts of Saudi Arabia, Oman, the United Arab Emirates, and Yemen. It is part of the larger Arabian Desert.
Жер бедері
Шөл ұзын және кең. Оның жер бетінің биіктігі оңтүстік-батыста жоғарылап, солтүстік-шығыста теңіз деңгейіне жуықтайды. Жер бедері құм төбелермен жабылған, олардың биіктігі 15 метрге дейін жетеді, арасында шағыл және гипс жазықтары кездеседі.
The desert is long, and wide. Its surface elevation varies from in the southwest to around sea level in the northeast. The terrain is covered with sand dunes with heights up to , interspersed with gravel and gypsum plains.
Мұнай
Шейба мұнай кені 1968 жылы ашылған. 1948 жылы ашылған Оңтүстік Гавар – әлемдегі ең ірі мұнай кені және ол Бос Шөлдің солтүстік бөлігіне дейін созылады. Бос Шөл арқылы өтетін жол 2021 жылдың қыркүйек айында аяқталды. Жалпы ұзындығы шамамен, ол Оманның Ибри қаласынан Сауд Арабиясының шығысындағы Әл-Ахсаға дейін созылады. Жолдың Оман бөлігі шамамен, ал Сауд Арабия бөлігі… Убар немесе Ирам, жоғалған қала, аймақ немесе халық, мұндай саудаға тәуелді болған деген болжам бар. Археологиялық қалдықтарға бекініс/әкімшілік ғимарат, қабырғалар және дөңгелек бағаналардың негіздері кіреді. Жерде анықталмайтын түйе іздері спутниктік суреттерде көрінеді.
The Shaybah oil field was discovered in 1968. South Ghawar, discovered in 1948, is the largest oil field in the world and extends southward into the northernmost parts of the Empty Quarter. which goes through the Empty Quarter, was completed in September 2021. Measuring between in total, it extends from Ibri in Oman to Al Ahsa in eastern Saudi Arabia. The Omani side of the road measures approximately , and the Saudi side It has been suggested that Ubar or Iram, a lost city, region or people, depended on such trade. The archaeological remains include a fortification/administration building, walls and bases of circular pillars. The traces of camel tracks, unidentifiable on the ground, appear in satellite images.
Адамдар
Бүгінде Бос ауданның тұрғындары әртүрлі жергілікті тайпалардың мүшелері: мысалы, Әл-Мурра тайпасының ең үлкен аумағы бар, ол негізінен Әл-Ахса мен Наджран арасында орналасқан. Бану Ям және Бану Хамдан (Йеменде және Сауд Арабиясының оңтүстігіндегі Наджран аймағында) және Бану Яс (Біріккен Араб Әмірліктерінде). Аталған тайпалардың қоныстарын су ресурстарымен және мұнай өндіру орталықтарымен бірнеше жолдар байланыстырады.
Today the inhabitants of the Empty Quarter are members of various local tribes: for example, the Al Murrah tribe has the largest area mainly based between Al Ahsa and Najran. The Banu Yam and Banu Hamdan (in Yemen and the Najran region of southern Saudi Arabia), and the Bani Yas (in the United Arab Emirates). A few road links connect these tribal settlements to the area's water resources and oil production centers.
Экспедициялар
Британдық зерттеушілер Бертрам Томас пен Сент-Джон Филби 1930 жылдардың басында резидент емес зерттеушілердің алғашқы құжатталған сапарларын жасады. 1946 және 1950 жылдар аралығында Уилфред Тезигер бұл аймақты бірнеше рет кесіп өтіп, 1959 жылы жазған «Араб құмдары» кітабында сипатталғандай, Бос төңкеріктің үлкен бөліктерін, соның ішінде Оман тауларын картаға түсірді. 1950 жылдың маусым айында АҚШ Әуе күштерінің экспедициясы Руб’ әл-Халиді Сауд Арабиясының Дахран қаласынан Йеменнің ортасына дейін жүк көліктерімен кесіп өтті. Мақсаты – Смитсонов институты үшін үлгілер жинау және шөлде тіршілік ету процедураларын сынау болды. 1999 жылы Джейми Кларк Арабияның Бос төңкерігін 50 жыл ішінде кесіп өткен алғашқы батыс адамы атанды. Оның алты адамнан тұратын тобы үш бедуиннің басшылығымен 13 түйеден тұратын керуенмен шөлді 40 күн бойы кесіп өтті. 2006 жылдың 25 ақпанында Сауд Геологиялық зерттеулер институты ұйымдастырған ғылыми экспедиция Бос төңкерікті зерттеуді бастады. Экспедицияға 89 экологиялық сарапшы, геолог және ғалым қатысты. Шөлде қазбаланған түрлі жаратылыстар мен метеориттер табылды. Экспедиция аймақта өсетін 31 жаңа өсімдік түрі мен 24 құс түрін анықтады, бұл ғалымдарды Бос төңкеріктің қатал жағдайларында олардың қалай тірі қалғаны туралы қызықтырды. 2013 жылдың ақпан айында Оңтүстік Африкалық команда – Алекс Харрис, Марко Броккардо және Дэвид Джойс Оманның Бос төңкерігінің шекарасынан жаяу өтетін алғашқы адамдар болды. Салаладан басталып, 40 күнге созылған саяхат Дубайда аяқталды. Команда жол бойы үш рет су толықтырып, барлық жабдықтарын тасымалдау үшін арнайы жасалған көлікті пайдаланды. 2013 жылы британдық авантюрист Алистер Хамфрис «Бос төңкерікке» атты алғашқы деректі фильмін шығарды, онда Леон МакКарронмен бірге Бос төңкерік шөліндегі саяхатын көрсетті. 2013 жылы 18 ақпаннан 28 наурызға дейін Оңтүстік Кореялық зерттеуші Янг Хо Нам (Агустин Арройо Безанилла, Си Ву Ли) командасын басқарып, Оман мен БАӘ үкіметтерінің рұқсатымен Бос төңкерікті жаяу кесіп өтті. Саяхат Салаладан басталып, БАӘ-нің Абу-Даби әмірлігіндегі Лива оазисінде аяқталды. Бұл сапарды Оман шекарасын бойлай жаяу кесіп өтіп, БАӘ-де аяқтаған әлемдегі алғашқы сапар деп Абу-Даби әмірлігінің Батыс аймағындағы Dewan Ruler өкілі мойындады. 2018 жылы британиялық Джейн МакГилл басқарған «Оның өзгеше беттері» атты әйелдерден тұратын алғашқы экспедиция, Оманның Бос төңкерігін жаяу кесіп өткен алғашқы омандық әйелдер – Баида Әл-Заджали мен Атир Әл-Сабридің қатысуымен 22 желтоқсан 2018 жылы Оман үкіметінің ресми мақұлдауынан кейін жолға шықты. Командаға Тарик Әл-Заджали (омандық) және Марк Воуз Джонс (британдық) басқаратын екі көлік, сондай-ақ АҚШ-тан келген кинорежиссер Мэтью Милан көмектесті. Экспедиция Оманның Дохафар провинциясындағы Әл-Хашманнан басталып, Аль-Вуста аймағындағы Буркана, Макшин және Әл-Сахма арқылы өтіп, Әбу Әл-Табуль, Ум Аль-Самим арқылы Оманның Әл-Дахира аймағындағы Ибри бекінісінде аяқталды. Команданың жалпы жүрген қашықтығы 28 күн ішінде 18 қаңтар 2019 жылы экспедиция аяқталды. 2018 жылы Дейдре О’Лири мен Кайл Найт Руб’ әл-Халиді оңтүстіктен (Сауд Арабиясы мен Оман шекарасы) солтүстікке (Сауд Арабиясы мен БАӘ шекарасы) жаяу кесіп өтті. Бұл Сауд Арабиясының ішінде оңтүстіктен солтүстікке қарай Rub Al' Khali құмдықтарының ең биік бөктерінен жаяу өтетін алғашқы белгілі сапар болды. Екі саяхатшы 9 күн 12 сағат 59 минутта кесіп өтті. 2020 жылы итальяндық шөл зерттеушісі Макс Кальдеран батыстан шығысқа қарай Руб’ әл-Халиді жаяу кесіп өтті. Ол 18 күнде Руб’ әл-Халидің ең кең аймағын кесіп өтті.
The first documented journeys by non resident explorers were made by British explorers Bertram Thomas and St. John Philby in the early 1930s. Between 1946 and 1950, Wilfred Thesiger crossed the area several times and mapped large parts of the Empty Quarter including the mountains of Oman, as described in his 1959 book Arabian Sands. In June 1950, a US Air Force expedition crossed the Rub' al Khali from Dhahran, Saudi Arabia, to central Yemen and back in trucks to collect specimens for the Smithsonian Institution and to test desert survival procedures. In 1999, Jamie Clarke became the first Westerner to cross the Empty Quarter of Arabia in fifty years. His team of six, guided by three Bedouins, spent 40 days crossing the desert with a caravan of 13 camels. On 25 February 2006, a scientific excursion organized by the Saudi Geological Survey began to explore the Empty Quarter. The expedition consisted of 89 environmentalists, geologists, and scientists from Saudi Arabia and abroad. Various types of fossilized creatures as well as meteorites were discovered in the desert. The expedition discovered 31 new plant species and plant varieties, as well as 24 species of birds that inhabit the region, which fascinated scientists as to how they have survived under the harsh conditions of the Empty Quarter. In February 2013, a South African team including Alex Harris, Marco Broccardo, and David Joyce became the first people to cross the border close to Oman of the Empty Quarter unsupported and on foot, in a journey which started in Salalah and lasted 40 days, ending in Dubai. The team only made use of three water stops along the journey and pulled a specially designed cart that housed all the supplies necessary for the entire expedition. In 2013, British adventurer Alistair Humphreys released his first documentary film, Into the Empty Quarter, documenting his walk through the Empty Quarter desert with Leon McCarron. In 2013, from 18 February to 28 March, South Korean explorer Young Ho Nam led a team (Agustin Arroyo Bezanilla, Si Woo Lee) on a crossing through the Empty Quarter on foot from Salalah, Oman, to Liwa Oasis in the UAE Emirate of Abu Dhabi. The crossing was performed with permission from the governments of Oman and UAE. Dewan Ruler's Representative for Western Region, Emirate of Abu Dhabi recognized it as the world's first on foot crossing of the Empty Quarter following the border of Oman and ending in UAE. In 2018, the first all female walking expedition named "her faces of change" led by Briton Janey McGill who was accompanied by the first Omani women in modern times to walk the Oman Empty Quarter, Baida Al Zadjali and Atheer Al Sabri, set off on 22 December 2018 after receiving formal approval from the government of Oman. The team was supported by two cars for supplies driven by Tariq Al Zadjali (Omani) and Mark Vause Jones (British) and filmmaker Matthew Milan from the United States. The expedition started from Al Hashman in the Dohafar Governate of Oman crossing through Burkana, Maqshin, and Al Sahma in Al Wusta Region continuing through Abu Al Tabool, Um Al Sameem ending at Ibri fort in the Al Dhahira region of Oman. The total distance walked by the team was in 28 days, ending the expedition on 18 January 2019. In 2018, Deidre O'Leary and Kyle Knight crossed the Rub' al Khali from the South (the Saudi Omani border) to the North (the Saudi UAE border) on foot. This was the first known crossing within Saudi Arabia from south north on foot through the highest sand dunes of the Rub Al' Khali. The pair crossed in nine days 12 hours and 59 minutes. In 2020, Italian extreme desert explorer Max Calderan completed a Rub' al Khali exploration on foot for the first time ever from west to east. He crossed in 18 days, crossing the widest area of Rub' al Khali.