Кіріспе

Солтүстік-шығыс өту жолы (қысқаша NEP; Lang ru, Nordøstpassasjen) – Атлант және Тынық мұхиттары арасындағы кеме қатынасы жолы, Норвегия мен Ресейдің Арктика жағалаулары бойында орналасқан. 17 ғасырда саудагерлер Архангельск қаласынан Ямал түбегіне дейін үздіксіз теңіз жолын құрды, одан кейін Об шығанағына дейін жүріп өтті. Бұл жол, шығыс нүктесі Манагея сауда орталығы болғандықтан, Манагея теңіз жолы деп аталды және Солтүстік теңіз жолының алғашқы көрінісі болды. Ямалдың шығысында Таймыр түбегінің солтүстігіндегі маршрут мүмкін емес немесе тиімсіз болып шықты. Таймырдың шығысында, 1630 жылдардан бастап, ресейліктер Арктика жағалауын Лена өзенінің сағасынан Колыма өзенінің сағасынан тысқары аймаққа дейін жүзе бастады. Витус Беринг (1728 жылы) және Джеймс Кук (1778 жылы) Беринг бұғазына оңтүстіктен кіріп, солтүстік-батысқа қарай біршама қашықтыққа жүзді, бірақ 1648 жылдан (Семен Дежнев) 1879 жылға дейін (Адольф Эрик Норденшелд) Колыма мен Беринг бұғазы арасында шығысқа қарай ешкімнің жүзіп өткені туралы жазба қалмаған. Бұл өткелдің батыс бөліктерін Англия, Нидерланды, Дания және Норвегия сияқты солтүстік Еуропа елдері Қытай мен Үндістанға балама теңіз жолын табу мақсатымен зерттеді. Егер мұндай жол іске асса, оның экономикалық және әскери маңызы зор болар еді. Бұл экспедициялар сәтсіз аяқталғанымен, жаңа жағалаулар мен аралдар ашылды. Ең танымал экспедиция 1596 жылы голланд теңізшісі Виллем Баренц басқарған экспедиция болды, ол Шпицберген және Аю аралын ашты және Новая Земляның солтүстік жағын айналып өтті. Ағылшын және голландтардың Сібірге енуінен қорқып, Ресей 1619 жылы Манагея теңіз жолын жапты. Солтүстік Азиядағы поморлардың қызметі азайды және 17 ғасырда Арктиканы зерттеудің көп бөлігін Сібір казактары жүргізді, олар Арктикаға төзімді кохтарында бір өзен сағасынан екіншісіне жүзіп өтті. 1648 жылы Федот Алексеев пен Семен Дежнев басқарған ең әйгілі экспедиция Колыма өзенінің сағасынан Тынық мұхитына қарай шығысқа жүзіп, Чукчи түбегін айналып өтті, осылайша Азия мен Солтүстік Америка арасында құрлық байланысы жоқ екенін дәлелдеді.

18-19 ғасырлар

Сексен жыл өткен соң, 1728 жылы тағы бір орыс саяхатшысы, Данияда туған Витус Беринг «Святой Гавриил» кемесімен кері бағытта ұқсас сапар жасады, Камчаткадан басталып, солтүстікке қарай қазір оның атымен аталатын өткелге дейін – Беринг бұғазына жетті. Беринг Дежневтің шамалы айтқан Диомед аралдарына өзі ат қойды. Берингтің 1725–30 жылдары жасаған зерттеулері Петр I-нің Ұлы Солтүстік экспедициясы деп аталатын ірі жобасының бір бөлігі болды. Екінші Камчатка экспедициясы 1735–42 жылдары екі кемемен – «Святой Пётр» және «Святой Павел» кемелерімен жүзеге асырылды, соңғысына Берингтің бірінші экспедициядағы орынбасары капитан Алексей Чириков басшылық етті. Екінші экспедиция барысында Беринг Солтүстік Американың солтүстік-батыс жағалауын көрген алғашқы еуропалық болды, ал Чириков сол жерге қонған алғашқы еуропалық саяхатшы болды (бұрын дауыл екі кемені айырды). Қайтып келген жолда Беринг Алеут аралдарын ашты, бірақ ауырып қалды, «Святой Пётр» Камчатка жанындағы аралда баспана іздеуге мәжбүр болды, онда Беринг қайтыс болды (Беринг аралы). Беринг пен Чириковтан тәуелсіз, Ресей Императорлық Әскери-теңіз флотының басқа да бөлімдері Екінші Ұлы Солтүстік экспедициясына қатысты. Олардың бірі, Семен Челюскиннің басшылығымен, 1742 жылдың мамыр айында Солтүстік-Шығыс өткелінің және Еуразия құрлығының ең солтүстік нүктесі – Челюскин мүйісіне жетті. Солтүстік-Шығыс өткелін зерттеуге арналған келесі экспедициялар 1760 жылдары (Василий Чичагов), 1785–95 жылдары (Жозеф Биллингс және Гаврил Сарычев), 1820 және 1830 жылдары (Барон Фердинанд Петрович Врангель, Петр Федорович Анжу, граф Федор Литке және басқалар) өтті. 19 ғасырдың ортасына қарай өткелдің бойымен жүзу мүмкіндігі дәлелденді. Алайда, тек 1878–79 жылдары фенно-швед саяхатшысы Адольф Эрик Норденшёльд (Финляндияда туған, бірақ экспедициядан көп бұрын Швецияға жер аударылған) Солтүстік-Шығыс өткелінен алғаш рет толық өтті, «Вега» экспедициясын батыстан шығысқа қарай бастап кетті. Бұл экспедициядағы кеме капитаны шведтік Корольдік Теңіз Флотының лейтенанты Луис Паландер болды. Норденшёльдтің сапарынан бір жыл бұрын, маршруттың бір бөлігін коммерциялық мақсатта пайдалану басталды, яғни Сібірдің ауыл шаруашылығы өнімдерін Қара теңізі арқылы экспорттау. 1877–1919 жылдар аралығындағы 122 конвойдың тек 75-і ғана сәтті аяқталды, олар 55 тоннадан аспайтын жүк тасыды. 1911 жылдан бастап Колыма өзеніндегі бу кемелері Владивостоктан Колымаға жылына бір рет жүретін. 1912 жылы екі ресейлік экспедиция жолға шықты: капитан Георгий Брусилов пен «Санта-Анна» кемесіндегі Брусилов экспедициясы, және капитан Александр Кучин Владимир Русановпен «Геркулес» (Hercules) кемесінде; әрқайсысында әйел болды. Екі экспедиция да асығыс ұйымдастырылып, екеуі де хабарсыз жоғалып кетті. Герберт Шрёдер Странц басқарған 1912 жылғы неміс Арктика экспедициясы апатқа ұшырады, алдын ала экспедициядан Нордаустландта 15 экипаж мүшесінің тек 7-сі ғана аман қалды. 1913 жылы Йонас Лид Қара теңізі арқылы Енисейге сәтті экспедиция ұйымдастырды. Зерттеуші және ғалым Фридтжоф Нансен мен сібірлік өнеркәсіпші Стефан Востротин осы экспедицияның көрнекті жолдары болды. Лид ірі сібірлік өзендер мен Қара теңізі арқылы тауарларды экспорттау және импорттау мақсатымен «Сибирь компаниясын» құрды. 1913 жылғы сапар Нансеннің «Сибирь арқылы» атты еңбегінде сипатталған. 1915 жылы Борис Вилькицкий басқарған орыс экспедициясы «Таймыр» және «Вайгач» мұзқұйғыштарымен шығыстан батысқа қарай өткелді. Норденшёльд, Нансен, Амундсен, ДеЛонг, Макаров және басқалар да, негізінен ғылыми және картографиялық мақсаттармен экспедициялар ұйымдастырды.

Ресейдегі революциядан кейін

Радио, бу кемелері және мұз сындыратын кемелердің енгізілуі Солтүстік теңіз жолының қолданысқа ие болуына мүмкіндік берді. 1917 жылғы Ресей революциясынан кейін Кеңес Одағы батыс елдерінен оқшауланды, бұл осы маршрутты пайдалануды қажеттілікке айналдырды. Батыс және алыс Шығыс КСРО арасындағы ең қысқа теңіз жолы болғанымен қатар, ол толығымен Кеңес Одағының ішкі суларында жатқан және қарсы елдердің суларына тимейтін жалғыз жол еді. 1932 жылы профессор Отто Юльевич Шмидт басқаратын советтік экспедиция, «А. Сибиряков» мұзжарғышымен Архангельскіден Беринг бұғазына дейін бір жазда, жол бойы қыстамай жеткен алғашқы экспедиция болды. 1933 және 1934 жылдардағы сынақ жүрістерден кейін Солтүстік теңіз жолы ресми түрде анықталды және 1935 жылы ашылып, коммерциялық пайдалану басталды. Келесі жылы Балтық флотының бір бөлігі Жапониямен қарулы қақтығыс күтіліп тұрған Тынық мұхитына қарай жол тартты. 1932 жылы Отто Шмидт директор болып тағайындалған «Главсевморпут» (Солтүстік теңіз жолының бас дирекциясы) атты арнайы басқару органы құрылды. Ол кеме қатынасын қадағалап, Арктикадағы порттарды салған. Екінші дүниежүзілік соғыстың басында 1940 жылы Кеңес Одағы неміс көмекші крейсері «Кометке» Солтүстік теңіз жолынан өтуге, британдық Корольдік теңіз күштерінен қашып, Тынық мұхитына шығуға рұқсат берді. «Кометтің» саяхаты кезінде советтік мұзжарғыштар сүйемелдеді. Совет-неміс соғысы басталғаннан кейін Кеңес Одағы Тынық мұхиты флотынан бірнеше эсминецті Арктика арқылы Солтүстік флотына ауыстырды. Кеңес Одағы сонымен қатар Солтүстік теңіз жолы арқылы алыс Шығыстан Еуропаға материалдарды тасымалдады, ал немістер бұл көлікті тоқтату үшін «Вундерланд» операциясын бастады. Қытай Халық Республикасы үшін салынған, бірақ Польша туымен жүзіп келген жеті жаңа сауда кемесінен (900 DWT-дан 5500 DWT-ға дейін) құралған конвой 1956 жылы Певек портына (Кара, Вилькицкий, Дмитрий Лаптев және Санников бұғаздары арқылы) жетті, Беринг бұғазына екі күндей сапар қалғанда. 1965 жылдың шілдесінде капитан Кингдрел Н. Айерс басқаратын USCGC Northwind (WAGB 282) Гренландия, Исландия және Шотландия арасында океанографиялық зерттеу жүргізіп, Кеңес Одағының Кара теңізінде жұмыс істеген алғашқы батыс кемесі болды, осыған байланысты ол «Операциялық ерекшеленуі бар жағалау күзетінің бірлігіне» мақтау грамотасын алды. «Солтүстік-Шығыс жолынан» өту әрекеті «Солтүстік-Шығыс желінің» нақты (сол кезде құпия) міндеті болды. Дипломатиялық себептерге байланысты бұл әрекет сәтті болмады және КСРО мен АҚШ арасында халықаралық инцидентке әкелді.

Кеңес Одағынан кейін

1990 жылдардың басында Кеңес Одағы тарағаннан кейін, Сібір Арктикасындағы коммерциялық теңіз жүрісі төмендеді, соның ішінде финляндиялық "Uikku" өнім танкерінің өтуі де. 2013 жылғы қаңтардағы Reuters агенттігінің Азияға Ресейдің арктикалық табиғи газын тасымалдауды ұлғайту туралы хабарында 2012 жылы Солтүстік теңіз жолы (СТЖ) арқылы тасымал көлемі шамамен 1 миллион тоннаға жеткені айтылды, бірақ "1987 жылғы 6,6 миллион тонналық рекордты көрсеткішпен салыстырғанда бұл көрсеткіш мардымсыз". Сондай-ақ, фин мұнай танкері "Uikku" 1997 жылы СТЖ-ге өтуге батыл бірінші ресейлік емес энергетикалық кеме болды деп хабарланды. Қазір СТЖ қарқынды дамып жатыр. 2021 жылы 85 кеме шамамен 2,75 миллион тонна жүкпен СТЖ арқылы өтті, оның ішінде тек 12-сі ғана Ресей туымен жүрді.

Солтүстік теңіз жолы

[[Файл:Арктикалық аймақтың картасы, Солтүстік-Шығыс Мұхиты жолы, Солтүстік теңіз жолы және Солтүстік-Батыс Мұхиты жолы, сонымен қатар тереңдік картасы.png|thumb|upright=1.7|Арктикалық аймақтың картасы, онда Солтүстік теңіз жолы (сары және ақ сызықпен көрсетілген), Солтүстік-Шығыс Мұхиты жолы және Солтүстік-Батыс Мұхиты жолы көрсетілген. Осы мақсатта Солтүстік теңіз жолы дирекциясы құрылды, ол қазір үш қарастырылатын ұйымды басқарады: "Атомфлот" (ROSATOMFLOT), "Гидрографиялық кәсіпорын" және "ЧукотАтомЭнерго". Жақында "Солтүстік теңіз жолының бас басқармасы" ("Главсевморпут") "Атомфлот" мемлекеттік корпорациясының Әскери-теңіз операциялары бас штабы негізінде құрылды. "Главсевморпуттың" құрылуының басты мақсаты – Солтүстік теңіз жолы суларында кемелердің қалыпты жүзуін ұйымдастыру. "Главсевморпут" федералды мемлекеттік бюджеттік мекемесі келесі міндеттерді шешеді: гидрометеорологиялық, мұз және навигациялық жағдайларды ескере отырып, мұзды үзуге арналған кемелерді ұйымдастыруды қамтамасыз ету; Солтүстік теңіз жолы суларында кемелердің қалыпты жүзуін қамтамасыз ету; Солтүстік теңіз жолы суларында кемелерге жүзуге рұқсат беру, тоқтату, жаңару және жою. Осы міндеттерді шешу үшін департамент мұзды үзуге арналған флоттың кемелерін Солтүстік теңіз жолы суларында орналастырады, Солтүстік теңіз жолы су айдынындағы қозғалысты бақылайды, гидрометеорологиялық, мұз және навигациялық жағдайлар туралы ақпарат береді және Солтүстік теңіз жолы су айдынында орналасқан кемелерден алынған ақпаратты өңдейді. "Росатом" Арктикалық экономикалық кеңестің тұрақты мүшесі болып табылады, сондықтан барлық операциялар экономикалық әл-ауқатты арттыруға, экологиялық тазалықты сақтауға және адам капиталын дамытуға бағытталған.

Қоршаған ортаны қорғау

2012 жылдың қыркүйегінде Инуиттік аймақтық конференция төрағасы Джимми Стоттс теңіз сүтқоректілерін аулауға келетін қауіптерге алаңдаушылық білдірді, себебі көліктің артуы оларға кері әсер етеді деп саналады. Сонымен қатар, Алясканың батыс жағалауында мұнай төгілуі немесе кеме апаттарына дайындық үшін жеткілікті инфрақұрылымның болмауы да алаңдатады. Халықаралық теңіз ұйымының (IMO) 2020 жылғы төртінші жылыжай газдары туралы зерттеуіне сәйкес, теңіз жүк тасымалы жаһандық шығарындылардың 2,9%-ын құрайды. Бұдан өзге, келесі 20 жылда теңіз саудасының көлемі екі есеге өсуі күтілуде, бұл қоршаған орта үшін одан да ауыр салдарға әкелуі мүмкін. Қазіргі теңіз көлігі жылына шамамен 1 гигатон көмірқышқыл газын шығарып, оның экологиялық зиянын азайту үшін көп жылдар бойы күресіп келеді. Мысалы, Халықаралық теңіз ұйымы (IMO) теңіз тасымалдаушыларын 2050 жылға дейін шығарындыларды 50%-ға төмендетуге міндеттеді. Бұл мақсатқа жету мүмкін болғанымен, оны іске асыру қиындықтарға толы болуы мүмкін. Біріншіден, теңіз көлігі барлық көлік шығарындыларының 14%-ын құрайды, екіншіден, қазба отынымен жұмыс істейтін теңіз қозғалтқыштарын алмастыратын тиімді технологиялар әлі әзірленбеген. Солтүк теңіз жолының (NSR) қысқалығы теңіз көлігінің көміртегі ізінің азаюына көмектеседі, соның арқасында Париж келісімінің мақсаттарына қол жеткізуге үлес қосады.

Мұз жағдайы

thumb|upright=1.7|2013 жылғы наурыздағы (сол жақта) және 2013 жылғы қыркүйектегі (оң жақта) теңіз мұзының көлемі, қысқы ең жоғары және жазғы ең төменгі айлық орташа көрсеткіштерін көрсетеді. Қызғылт түсті сызықтар 1981–2010 жылдар аралығындағы наурыз және қыркүйек айларындағы мұздың медианалық көлемін көрсетеді. Аляска мен Канаданың шамамен бірдей ендіктерінен (Солтүстік Мұхит жолы бойында) өзгеше, NEP аймақтарының бір бөлігі жыл бойы мұзсыз болып қалады. Бұл ең алдымен Норвегияның солтүстік жағалауы мен Ресейдің солтүстік-батыс жағалауындағы Баренц теңізіне қатысты. Баренц теңізіне Гольфстрим ағысынан келген жылы сулардың әсері бар, ол Солтүстік Атлант мұхитына құяды. Арктикалық суларда үзділіссіз қатынас үшін мұз кемелерін жасау ең маңызды шарт болып табылады. 2008 жылдан бері "Росатом" құрамында әлемдегі ең ірі Ресейдің ядролық мұз кемелері флоты бар, оған контейнерлік кеме, төрт сервистік кеме және жеті ядролық қуатты мұз кемесі кіреді ("Ямал", "50 жылдық Жеңіс", "Таймыр", "Вайгач", "Арктика", "Сибирь" және "Урал"). Соңғы үш кеме – 22220 жобасының ең соңғы универсалды мұз кемелері, ал әлемдегі жалғыз Севморпут ядролық электр станциясы бар көліктік кемесі. Санкт-Петербургте 22220 жобасы бойынша тағы екі универсалды ядролық мұз кемесінің құрылысы жалғасуда. Олар – "Якутия" (2024) және "Чукотка" (2026). Бұл мұз кемелері универсалды болады, яғни тереңдікке байланысты суының батып тұруын 10,5-тен 8,1 метрге дейін өзгерте алады, бұл оларға теңізде де, Сібір өзендерінің сағасында да жұмыс істеуге мүмкіндік береді. Олар екі RITM 200 реакторы бар электр станциясымен жабдықталады және 3 метрге дейін қалыңдығы бар мұздан өте алады. Сонымен қатар, 22220 жобасының 5-ші және 6-шы мұз кемелерін, сондай-ақ жүк тасымалдаушылардың инвестициялық жобаларына қызмет ететін 4 ядролық емес мұз кемесін салу жоспарлануда. "Звезда" кеме жасау зауыты әлемдегі ең қуатты ядролық мұз кемесінің 10510 жобасын "Ресей" құрылысын жүргізуде, оны 2027 жылы пайдалануға беру жоспарланған. Сондай-ақ, осы үлгідегі тағы екі мұз кемесін салу жоспарлануда. Бұл мұз кемелері екі реакторлық электр станциясымен жабдықталады, оның ішінде RITM 400 реакторлары бар, қуаты 315 МВт. Бұл мұз кемелерінің бұзуға қабілетті мұздың максималды қалыңдығы 4 метрден аспайды.

Транзиттік кеме қатынасы қызметі

Климаттың қатал жағдайы мен халық тығыздығының төмен болуына байланысты, Солтүстік теңіз жолы (STJ) салыстырмалы түрде аз қызмет көрсетті. STJ-ның Солтүстік теңіз жолы бөлігі Кеңес дәуірінде ең жоғары белсенділікке ие болды. STJ ауқымды субсидияланған ішкі бағыт ретінде дамыды, 1987 жылы 1306 рейспен 331 кемемен 6,58 миллион тонна жүк тасымалданды, бұл тасымалдың ең жоғары деңгейі болды. Кеңес Одағының ыдырауымен және субсидиялардың тоқтатылуымен STJ тасымалы 1,5–2 миллион тонна жүкке дейін төмендеді. "Росатом" мемлекеттік корпорациясы STJ-ның мүмкіндіктерін және функцияларын өз мойнына алады және жоғары технологиялық деңгейде кеме қатынасының қауіпсіздігін қамтамасыз етеді. Әлемдегі жалғыз ядролық мұзжарғыш флотымен STJ бойымен навигацияны және мұз бұзу қызметтерін ұйымдастырудан басқа, "Росатом" Арктикалық мұз режимі кеме қатынасы жүйесін (AIRSS) енгізуді жоспарлап отыр. Бұл жүйе жүк тасымалдаушыларға, кеме иелеріне, капитанға, сақтандырушыларға және STJ логистикалық нарығының басқа да қатысушыларына түрлі қызметтер ұсынатын цифрлық кеңістік болады. Атап айтқанда, бұл кемелердің өтуіне рұқсат беруді, флот жұмысын бақылауды, диспетчерлік және басқаруды қамтиды. Бірыңғай цифрлық платформа барлық қолжетімді дереккөздерден, мысалы, гидрометеорологиялық мәліметтерден, кемелер мен мұзжарғыштардың орналасқан жерінен, порттардағы кептелістен ақпарат жинақтайды. Нәтижесінде пайдаланушылар STJ-ның өзгеретін мұз жағдайларын ескере отырып, дәл маршрутты жоспарлауға мүмкіндік беретін жетілдірілген "мұз навигаторын" алады. Басқаша айтқанда, Sibul және авторлар тобы STJ стратегиялық бағалауы үшін жол табу алгоритмін ұсынды. Алгоритм нақты ауа райы деректерін пайдаланып, кеме қатынасының оңтайлы маршрутын анықтайды.

Мұзсыз жүзу

thumb|upright=1.45|left|Ядролық мұзжарғыш NS 50 Let Pobedy 2009 жылы Beluga Fraternity және Beluga Foresight кемелерін Солтүстік теңіз жолымен сүйемелдеп келеді.
"Мұзсыз" термині көбінесе тұрақты мұздың жоқтығын білдіреді, яғни үнемі қатып жатқан беткі мұз қаптамасының болмауы. "Мұзсыз" терминінің жалпы қолданыста Арктика теңізінде мұз жоқ дегенді білдірмейді. "Мұзсыз" аймақтарда әртүрлі тығыздықтағы сынық мұз болуы мүмкін, көбінесе қауіпсіз өту үшін тиісті күшейтілген корпус немесе мұзжарғыш кемелердің қолдауы қажет. 2002 жылғы жазда француз теңізшісі Эрик Броссье желкенді қайықпен бір маусымда алғашқы рет теңізден өтті. Келесі жазда ол Солтүстік-Батыс өткелі арқылы Еуропаға оралды. Сол жылы Арвед Фукс және оның экипажы Dagmar Aaen кемесімен Солтүстік-Шығыс өткелінен өтті. Солтүстік теңіз жолы 2005 жылы мұздың кемуімен ашылды, бірақ 2007 жылы жабылды. 2008 жылғы тамызда полярлық мұздың көлемі 2005 жылғы деңгейге дейін төмендеді. 2008 жылғы тамыздың соңында NASA Aqua спутнигінен алынған суреттер Лаптев теңізіндегі Солтүстік теңіз жолының соңғы мұз тоғаны ерігенін көрсетті. Бұл спутниктік деректердің басталуынан бері Солтүстік-Батыс өткелі мен Солтүстік теңіз жолының бір мезгілде ашылуының алғашқы жағдайы болды. Алайда, басқа ғалымдар спутниктік суреттерде қателік болуы мүмкін және теңіз жолы әлі де өткісіз болуы мүмкін деп болжады. 2009 жылы Бремендегі Beluga Group компаниясы мұзжарғыш кемелердің көмегінсіз Солтүстік теңіз жолынан өтуге тырысқан алғашқы батыс компаниясы екенін мәлімдеді, бұл Ulsan (Корея) мен Роттердам арасындағы сапарды 4000 теңіз миліне қысқартты. Бұл сапар кеңінен жарияланды және кейде оны орыс емес кемелердің алғашқы рет жасағаны деп қате айтылды. 1997 жылы финляндиялық Uikku мұнай танкері Мурманскіден Беринг бұғазына дейін Солтүстік теңіз жолының бойымен жүзіп өтті, батыстың бұл сапарды аяқтаған алғашқы кемесі болды. Бұл сапарды Ресейдің ядролық мұзжарғышы NS 50 Let Pobedy сүйемелдеп, Беринг, Санников және Вилькицкий бұғаздары арқылы батысқа қарай жүрді. Екі кемеде ресейлік мұз пилоттары болды. Олар Батыс Сібірдің Новый портына, Обь өзенінің дельтасындағы Ямбург аймағына сапар шекті. Кемелер 7 қыркүйекте Новыйға келді, жүктерін баржаларға түсіріп, 12 қыркүйекте Кара қақпалары мен Роттердамға қарай жолға шықты. Олар Ресейдің көмегінсіз бұл сапарды аяқтаған алғашқы ресейлік емес коммерциялық кемелер болды. Beluga Foresight кемесінің капитаны Валерий Дуров бұл жетістікті "өнеркәсіп үшін үлкен жаңалық" деп сипаттады. Бұл жоспардың орындалуы белгісіз. 2009 жылы Ресейдің солтүстігінен Еуропа мен Азия арасында алғашқы екі халықаралық жүк кемесі өтті. 2011 жылы 18 кеме енді көбінесе мұзсыз транзит жасады. 2011 жылы 34 кеме транзитті жүзеге асырды, ал 2010 жылы барлығы 6 кеме болды. 2012 жылы 46 сауда кемесі осы жолмен өтті. Мұнай өнімдері ең ірі жүк тобын құрады. 2013 жылы 71 коммерциялық кеме транзитті жүзеге асырды. 2009 жылғы 28 шілдеде экспедиция жетекшісі Тронд Аасволл және экипажы Ханс Фредрик Хаукланд пен Финн Андреасенмен бірге RX II (36 фут ұзындығы) желкенді яхта Солтүстік полюсті айналып өту үшін Норвегиядағы Вардодан кетті. Солтүстік теңіз жолы мұзсыз болып шықты және үш норвегиялық 24 қыркүйекте Беринг бұғазына кірді. Бірақ Ресей бюрократиясы Арктика суларының бір мезгілде айналып өтуге мүмкіндік бермеді. Қайық Номде қыстады және келесі жазда Солтүстік-Батыс өткелі арқылы сапарын аяқтады. Сондай-ақ 2009 жылы Ола Скиннармо және оның экипажы Explorer of Sweden кемесімен Солтүстік-Шығыс өткелінен өтті, бұл Адольф Эрик Норденскьельдтен кейін Солтүстік-Шығыс өткелінен өткен екінші шведтік желкенді қайық болды. 2010 жылғы қыркүйекте екі яхта Арктиканы айналып өтті: Борге Оусландтың командасы The Northern Passage кемесімен және Сергей Мурзаевтың командасы Peter I кемесімен. Бұл бір маусымда Арктиканы жағалаулық яхталармен айналып өтетін алғашқы жағдайлар болды. 2011 жылғы ең ірі кеме - табиғи газ конденсатымен жүктелген 117,000 тонналық SCF Baltica. 2012 жылы Ob River сұйытылған газ тасымалдаушысы Солтүстік теңіз жолынан өткен алғашқы кеме болды. Кеме балласта алты күнде ғана батысқа қарай сапар шекті және қараша айында сұйытылған табиғи газды толық жүктеп Азияға қайтуды жоспарлады. Жол қозғалысының өсуі таңғажайып болды. 2012 жылы Еуропадан Шығыс Азияға дейін 46 кеме жүзіп келді. 2013 жылғы шілдеге дейін Солтүстік теңіз жолының әкімшілері 204 кемеге маусымда жүзуге рұқсат берді. Сол уақытта Арктика теңізіндегі мұз, әсіресе Атлантика жағында айтарлықтай азайды. "15 шілдеде мұз көлемі 2012 жылы сол күні болғаннан 540,000 шаршы шақырымға (208,000 шаршы мильге) кеміп кетті (1981 жылдан 2010 жылға дейінгі орташамен салыстырғанда, 2013 жылғы 15 шілдедегі мұз көлемі орташадан 1.06 миллион шаршы шақырымға (409,000 шаршы мильге) төмен болды)." (2012 жылғы жазғы Арктика теңізі мұзының көлемі рекордтық төмен деңгейге жетті). 2013 жылғы қыркүйектің басында Ресейдің Petr Velikiy шайқас крейсері Жаңа Сібір аралдарына қарай Солтүстік теңіз жолымен мұзжарғыш кемелердің қолдауымен Ресей теңіз кемелерінің флотилиясын жетектеді. 2013 жылы Ресейдің аумағынан өтетін шамамен 400 кеме транзит жасауы күтілуде, бұл 2012 жылғы 40 кемеден көп. 2015 жылғы 15 қыркүйекте Қытайдың Qingdao China тримараны Мурманскіден Беринг бұғазына дейін 13 күнде сапар шегу арқылы жылдамдық рекордын орнатты. 2019 жылғы 3 қазанда Нанни Аккуароне итальяндық Best Explorer кемесімен 2012 жылы Солтүстік-Батыс өткелінен және 2019 жылы Солтүстік-Шығыс өткелінен сапар шегу арқылы алғашқы итальяндық капитан атанды. Best Explorer 2012 жылғы 1 маусымда Тромсёден (Норвегия) Солтүстік-Батыс өткелінен (алғашқы итальяндық кеме және итальяндық капитан) сапар бастады және Тынық мұхитында бірнеше жыл сапар шеккеннен кейін Ресейлік ешкімсіз және мұзжарғыш көмегінсіз Солтүстік-Шығыс өткелінен өтуге рұқсат алды, экипажында Сальваторе Магри болды, ол Наннимен бірге Солтүстік-Батыс өткелінен өтті. 2019 жылы Best Explorer 3 тамызда Петропавловск-Камчатскийден шығып, 19 тамызда Беринг бұғазынан өтіп, 22 қыркүйекте Мурманскіге жетті.

Еске алу

2007 жылы Финляндия 10 евролық Адольф Эрик Норденшельд және Солтүстік-Шығыс жолының ескерткіш монетасын шығарды. Бұл монета Норденшельдтің туғанына 175 жыл толуы мен оның солтүстік теңіз жолын ашқанын тойлауға арналған. Монетаның алғы жағында кеме рулінде отырған Норденшельдтің абстрактілі суреті бейнеленген. Артындағы бөлігін бір-біріне жақын мұз жарықтарынан құралған лабиринттің өрнегі құрайды. Бұл монета Еуропаның тарихындағы жетістіктерін мерекелейтін «Еуропа монеталары 2007» сериясының бір бөлігі болып табылады.