Кіріспе

Қытайдағы соғысатын мемлекеттер кезеңіндегі оқиғаларды баяндайтын ежелгі қытай мәтіні – "Жаң Гуо Цэ" (W G: Chan kuo T'se), ағылшын тілінде "Соғысатын мемлекеттердің стратегиялары" немесе "Соғысатын мемлекеттердің жылнамасы" деп те аталады. Бұл мәтін соғысатын мемлекеттер кезеңінде (б.з.д. 5-3 ғасырлар) болған саяси манипуляциялар мен соғысқа қатысты әңгімелерді қамтиды. "Жаң Гуо Цэ" – дипломатия мектебінің стратегиялары мен саяси көзқарастарын сипаттауымен және кезеңнің тарихи және әлеуметтік ерекшеліктерін ашуымен соғысатын мемлекеттер кезеңінің маңызды ескерткіші болып табылады.

Тарих

Жан Гуо Цэ кітабының авторы әлі анықталмаған: Чжан Синьчэннен кейін кітапты бір уақытта бір автор жазбаған деп есептеледі. Оны Лю Сян алғанға дейін Су Цинь және оның замандастары жазған деп саналады. Цинь дәуірінен бұрынғы көптеген классикалық шығармалардан айырмашылығы, Жан Гуо Цэ, Шицзин, Моцзы, Юлинцзы және Гунсунь Лунцзының нақтылығы Батыс Хань кезеңінен бері ешқашан күмән тудырмаған. Бұл мәтіндердің апокрифтік екенін алғаш айтқан адам, мүмкін, "Төрт қазынаның толық кітапханасының түсіндірме библиографиясын" құрастырушы болған, бірақ ол оған ешқандай дәлел келтірмеген. 1931 жылы Ло Гэньцзэ кітапты Хань Синьдің замандасы Куай Тун екі мақаласында, алты қорытындыға сүйене отырып жазған деген пікір білдірді. Бұл пікірді Цзинь Дэцзянь (1932) және Цзу Чжугэн (1937) қолдады, бірақ 1939 жылы Чжан Синьчэн жоққа шығарды. Дипломатия мектебінің алты нұсқасын Лю Сян императорлық әдеби жинақты өңдеу және түзету кезінде тапты. Дипломатия мектебінің саяси көзқарастары мен дипломатиялық стратегияларына қатысты еңбектері нашар күйде болды, мазмұны шатас және сөздері кемде болды. Лю Сян оларды "Жан Гуо Цэ" деген атпен жаңа кітапқа өңдеп, түзетті; сондықтан оны бір автор бір уақытта жазған жоқ. Кейінгі ғасырларда Жан Гуо Цэнің маңызды бөліктері жоғалып кетті. Солтүстік Сун әулетінің өкілі Цзэн Гун жоғалған тарауларды қайта тапты, түзетіп, қазіргі нұсқасын өңдеді. 1973 жылы Чанша қаласының жанындағы Мавандуй Хан әулетінен қабірден матаға жазылған жазбалар қазылып алынды және 1976 жылы Пекинде "Жангуо Цзёнхэнцзя Шу" ("Соғысқан мемлекеттер кезеңіндегі дипломатия мектебінің еңбектері") деп өңделіп, жарияланды. Кітап 27 тараудан тұрады, оның 11-і Жан Гуо Цэ мен Ұлы тарихшының жазбаларындағы мазмұнға ұқсас екені анықталды. Бұл басылым 1977 жылы Тайваньда Бошу Жангуоцзе деп жарияланды. Мәтіндер Seal және Clerical қаріптерінің арасында жазылған. Транскрипция б.з.д. 195 жылы жерленгенге дейін жасалған болуы мүмкін, себебі мәтінде Хан императоры Гаоның жеке аты – банг (邦) сөзін қолданудан аулақ болған, атау табудан сақтану үшін. Джеймс Леггтің ритуалдар кітабының аудармасына сәйкес, ол ритуалдарда айтылған Жоудың жоғалған кітабымен ортақ оқиғаны бөліседі.

Әдеби сын

Интеллектуалдық мәселелері атақ-даңқ пен пайдаға артық көңіл бөлуі және Конфуций идеологиясымен келіспеушіліктеріне байланысты пікір таласына түсті. Кітап Дипломатия мектебінің тарихи еңбегін шамадан тыс бағалап, кітаптың тарихи маңыздылығын азайтуда. Кітап тарихи фактілер мен ойдан шығарылған оқиғаларды емес, көбінесе тараулар мен баяндамалардың хронологиялық тәртібіне қатысы жоқ анекдоттар жинағы болып көрінеді. 12 ғасырдан бері кітапты жазушы Чао Гонгву мен Гао Сисунның тарихи құжаты деп қарастыру қажет пе, жоқ па деген мәселе кеңінен талқыланды және кітапты басқа түрге жатқызуға тырысылды. Бұл 1936 жылға дейін жалғасты, сол кезде Чжун Фэнньян сияқты ғалымдар кітаптың Дипломатия мектебінің сөздік нұсқаулығы ретінде жазылғанын, тарихи деректерді жинақтау мақсатында емес екенін дәлелдеді.

Аудармалар

Крамп, Джеймс І., кіші (1970, 1996). Чан Куо Цзе. Оксфорд: Кларендон баспасы; қайта қаралған басылым, Мичиган университетінің қытай зерттеулер орталығы. Крамп, Дж. (2022 ж.) Соғысқан мемлекеттердің аңыздары: Чан Куо Цзеден (Мичиган монографиясы Қытай зерттеулеріндегі 83-кітап) – сендірулер, романтикалық әңгімелер және хикаялар. Мичиган университетінің қытай зерттеулер орталығы. ISBN 978 0892641291
Ху, Миньюань (2022). Оратория және Қытайдағы демократия: Соғысқан мемлекеттердің жылнамаларынан төрт диалог. Лондон мен Париж: "Ермиттер біріктігі". Бонсалл, Брамвелл Ситон (1920-ші жылдар?). Соғысқан мемлекеттердің тарихы. (Лондон университетінің D. Lit. дәрежесін алу үшін жасалған терілген материалдар).