Кіріспе

Сары бездің қабынуы

Белгілері мен симптомдары

Қалқанша тастары бар адамдардың көпшілігінде ешқандай белгі байқалмайды. Холециститпен ауыратын адамдар көбінесе холециститке шалдығар алдында өт тамырларының ауыруына (коликаға) ұшырайды. Холецистит кезінде ауырсыну күшейіп, тұрақты болады. Аурудың құсумен бірге жүруі жиі кездеседі және холециститпен ауыратын адамдардың 75% - ы құсады. Құрсақ астындағы ауырсынудан басқа, оң иықта да ауырсыну сезімі болуы мүмкін. Тері сарғаюы (сарылық) пайда болуы мүмкін, бірақ көбінесе жеңіл түрінде болады. Ауыр сарылық симптомдардың басқа себебін, мысалы, өт жолындағы тастарды (холедохолитиазды) көрсетеді.

Асқынулар

Егер холецистит ерте анықталмаса немесе тиісті емделмесе, бірқатар асқынулар туындауы мүмкін. Асқынулардың белгілері: жоғары қызба, шок және сарғаю. Асқынуларға мыналар жатады: Холециститтің ең маңызды себебі – өт тастары. Ол васкулит, химиотерапия, ауыр жарақаттар немесе күйіктер сияқты көптеген факторлармен байланысты. Ультрадыбыстық тексеру немесе компьютерлік томография көбінесе қозғалмайтын, үлкейген өт қабын көрсетеді. Бұл жағдай туралы алғаш рет 1976 жылы Маккой және оның әріптестері медициналық әдебиетте баяндаған.

Механизм

Қишақ тасының кістаздық жолды бітеп тастауы өт қабығында өт жиналуына және өт қабығы ішіндегі қысымның артуына себеп болады. Тығыздалған өт, қысым және кейде бактериялық инфекция өт қабығының қабырғасын тітіркендіріп, зақымдайды, нәтижесінде өт қабығының қабынуы мен ісігі пайда болады.

Қанды тексеру

Холецистит болуы күдікталған адамға қабыну көрсеткіштерін анықтау үшін қан талдауы жасалады (мысалы, толық қан есебі, С-реактивті белок), сондай-ақ өт жолдарының бітелгенін бағалау үшін билирубин деңгейі тексеріледі.

Суреттеу

Холециститті диагностикалау үшін оң жақ жоғарғы квадранттағы іш қуысының ультрадыбысы ең көп қолданылады. Жедел холециститке нұсқау беретін ультрадыбыстық белгілер: өт тастары, сары қабықтың айналасындағы сұйықтық (перихолецистикалық сұйықтық), өт қабығы қабырғасының қалыңдауы (3 мм-ден жоғары қалыңдық), өт жолының кеңеюі және ультрадыбыстық Мёрфи белгісі. Файл:UOTW 30 Апталық УЗИ 2.webm|Өт қабығы қабырғасының айқын қалыңдауы.

Дифференциалдық диагностика

Көптеген басқа диагноздар холецистит сияқты ұқсас белгілерге ие болуы мүмкін. Сонымен қатар, созылмалы холецистит симптомдары көбінесе анық емес болып келеді және оларды басқа аурулармен шатастыру оңай. Осы балама диагноздарға мыналар кіреді, бірақ олармен ғана шектелмейді:

Хирургиялық операция

Жедел холециститпен ауыратын көптеген адамдар үшін таңдаулы емдеу – өт қабығын хирургиялық жолмен алып тастау, яғни лапароскоптық холецистектомия. Лапароскоптық холецистектомия құрсақ қуысының әртүрлі жерлерінде жасалған бірнеше кішкентай тіліктер арқылы орындалады. Көптеген зерттеулер лапароскоптық холецистектомияның ашық холецистектомиядан (оң жақ жоғарғы құрсақ астындағы қабырғаның астында жасалған үлкен тілік арқылы) артықшылығын көрсеткен. Лапароскоптық операция жасаған адамдар операциядан кейін тіліктерде аз ауыру сезінеді, сондай-ақ ұзақ мерзімді асқынулар мен мүгедектік аз болады. Бұған қоса, лапароскоптық операция хирургиялық жараның инфекцияға шағу қаупін азайтады. Лапароскоптық операцияға дейінгі күндері өт қабығын ертерек, әсіресе алғашқы аптада алып тастағанда нәтижелер жақсы болатынын зерттеулер көрсетті. Симптомдарымен дәрігерге 7 күн ішінде келгеннен кейін лапароскоптық холецистектомия жасау, 6 аптадан кешіктіргенге қарағанда, ауруханада жату мерзімін қысқартуы және шұғыл операция қажеттілігін азайтуы мүмкін. Алдын ала холецистектомия кезінде ашық операцияға ауысудың ең көп кездесетін себебі – Кало үшбұрышын жасыратын қабыну. Операцияны кешіктірудің ең жиі себебі – фиброздық бітіктер. Операция алдында қолдау шараларын қолдануға болады. Бұл шараларға сұйықтықтарды қайта құю кіреді. Ауырсынды басу үшін ішке тамыр арқылы опиоидтар тағайындалуы мүмкін. Антибиотиктер көбінесе қажет емес. Егер қолданылса, олар ішек бактерияларына (мысалы, Enterobacteriaceae), мысалы, E. coli және Bacteroides-ке бағытталған болуы керек. Бұл кең спектрлі антибиотиктерден: пиперациллин-тазобактамы, ампициллин-сульбактамы, тикарциллин-клавуланат (Тиментин), үшінші буын цефалоспориндер (мысалы, цефтриаксон) немесе хинолон антибиотиктерінен (мысалы, ципрофлоксацин) және анаэробты бактерияларға қарсы (мысалы, метронидазол) емді қамтуы мүмкін. Пенициллинге аллергиясы бар адамдарға астреонам немесе метронидазол қосылған хинолон қолданылуы мүмкін. Ауыр қабыну, шок немесе жалпы анестезияға қаупі жоғары болған жағдайда (холецистектомия үшін қажет), интервенциялық радиолог өт қабығына тері арқылы дренаждық катетерді (тері арқылы холецистостомия түтігі) енгізе алады және жедел қабыну басылғанға дейін антибиотиктермен емдейді. Адамның жағдайы жақсарса, холецистектомия қажет болуы мүмкін. Холециститті емдеуге гомеопатиялық тәсілдердің тиімділігі дәлелденбеген және оларды хирургиялық емнің орнына қолдануға болмайды.

Эпидемиология

Әлемде ішкі қуыс ауыруларының 3–10% холециститтен туындайды. 2012 жылы АҚШ-та холецистит салдарынан шұғыл жәрдем бөлімшесіне 651 829 адам жүгінген, ал 389 180 адам ауруханаға түскен. 2012 жылы АҚШ-тағы өлім-жітім көрсеткіші 100 000 адамға 0,7 құрады. Холецистит ең көп 50–69 жас аралығындағы адамдарда кездеседі.