Кіріспе
Ағаштардың қалың жапырағына көтерілу және олардың арасында қозғалу – жануарлардың ағашқа өрмелеуі. Ағашқа өрмелеу – ағаштардың қалың жапырағына көтерілу және олардың арасында қозғалудан тұратын ойын-сауық немесе пайдалы қызмет. Көтерілушінің қауіпсіздігін арттыру үшін арқан, қауіпсіздік шлемі және қауіпсіздік белдігі қолданылуы мүмкін. Ағашқа өрмелеушінің тәжірибесі мен дағдысына байланысты басқа да жабдықтарды пайдалануға болады. Кейбір ағашқа өрмелеушілер "ағаш қайықтары" деп аталатын және Порталедждер сияқты арнайы құралдарды алып, ағаштардың арасында пикник жасауға немесе ұйықтауға арналған орындарға көтеріледі. Кейбір ағашқа өрмелеушілер тауға өрмелеу және үңгірлерді зерттеуден алынған техникалар мен жабдықтарды қолданады. Бұл техникалар басқа да мақсаттар үшін ағашқа көтерілу үшін де қолданылады: ағаштарға күтім жасау (ағаш ұсталары), жануарларды құтқару, ғылыми зерттеулер жүргізу және қоғамдық белсенділік.
animal tree climbing
Tree climbing is a recreational or functional activity consisting of ascending and moving around in the crowns of trees. A rope, helmet, and harness can be used to increase the safety of the climber. Other equipment can also be used, depending on the experience and skill of the tree climber. Some tree climbers take special hammocks called "Treeboats" and Portaledges with them into canopies where they can have a picnic or sleep. Some tree climbers employ a mixture of techniques and gear derived from rock climbing and caving. These techniques are also used to climb trees for other purposes: tree care (arborists), animal rescue, research, and activism.
Тарих
Кәсіби ағаш ұсталары Ұлыбритания мен Солтүстік Америкада 19-ғасырдың соңынан бері ағаштарға көтеріліп келеді. Бірнеше суретші бір жыл немесе одан да ұзақ мерзім бойы күн сайын ағашқа көтерілуді өздеріне міндет етіп алды; Луисвилл қаласынан (Кентукки, АҚШ) Тодд Смит 3 жыл бойы күн сайын ағашқа көтерілді. Хенрик Г. Даль адамдарды өзімен бірге көтерілуге шақырды және ағаштардың жапырақтарында адамдармен сұхбаттасты, олардың ішінде бұрынғы жарысқа қатысқан ағашқа көтерілуші Лео Мюррей (Monkeydo) де бар, ол қазір ағаш басындағы саяхаттарды ұйымдастырады. Басқа суретшілер қатарында АҚШ-тың Коннектикут штатынан Кристофер Б. Грей, Польшаның Пшибовка қаласынан Камила Вайда және Польшаның Краков қаласынан Сесилия Малик бар, ол ағаштарға бір жыл көтерілуі туралы кітап жариялаған.
Техникалар
Ағаштарға көтерілу үшін көптеген түрлі әдістер қолданылады (еркін көтерілу, екі есе арқанмен өрлеу, бір арқанмен өрлеу және қорғасынмен өрлеу). Еркін өрлеу қорғаныш құралдарысыз орындалады және бұл өрлеудің ең көне әдісі болып табылады. Технологиялық көмекпен ағашқа көтерілу үшін ұзын арқанды бұтаққа лақтырып, оның құлаған ұшына бастапқы түйіндің артық бөлігінен байланған сүргіш түйіні арқылы көтеріледі. Көтерілудің қиындығына әсер ететін көптеген факторлар бар: тармақтанудың реттелігі, өлі ағаштың қатайғандығы, қабықтың текстурасы, діңнің және бұтақтардың ені, ағаштың биіктігі мен орналасқан жері, сондай-ақ ауа райы – бәрі көтерілу кезінде туындайтын қиындықтарға әсер етеді. Ағаштың бірінші бұтағына жету әдетте көтерілудің ең қиын бөлігі болып табылады, себебі бірінші бұтақ пен жер арасындағы қашықтық үлкен болуы мүмкін. Көмектік және еркін өрлеудің екеуі де қолданылуы мүмкін, бірақ хобби талғандар арасында ең көп қолданылатыны – лақтыру әдісі. Бұл, салмақ пен сызықты пайдалану арқылы жерден алыстан жасалады. Салмақ, оған бекітілген сызықтан маятниктей қозғалады, сызық бір қолдың екі саусағының арасында жамбас деңгейінде ұсталады немесе екінші қолмен ұсталатын сақина арқылы, салмақ аяқтардың арасында кең тұрып, себет тәрізді конфигурацияда қозғалтылады. Содан соң ол мақсатты бұтаққа лақтырылады. Бұтақтың үстінен өткеннен кейін салмақ жерге қайта оралуы керек, және оны бір ғана бекіткіш нүктені бөліп шығару (екі есе арқан әдісі) немесе SRT үшін оңтайлы бағыт беру үшін түзету қажет болуы мүмкін. Лақтыру қапшығы алынып тасталады; көтерілу сызығы байланады, және шатыр арқылы тартылып, қайтадан төмен түсіріледі, содан кейін көтерілу жүйесі орнатылуы мүмкін.
Қос арқан техникасы
Екі еселенген арқан техникасы (DRT немесе DdRT) таушыны өздігінен сақтандыру үшін қолданылады, соның арқасында арқанды ағашқа қайтадан көтерілмей-ақ алуға болады. Арқанның бір ұшы таушының қауіп белдеуіне (құрсауына) бекітіледі, содан кейін арқан ағаштан айналып, кері тартылатын түйінге (фрикциялық түйінге) жетеді, ол да таушыға бекітіледі. Бұл жүйе таушыға еркін өрмелегенде немесе арқанға ілінгенде арқанды оңай реттеуге, жоғары немесе төмен жылжуға мүмкіндік береді. Таушы анкерден төмен болғанда және жүйеде минимал бос орын болғанда, кез келген құлау тоқтатылады. Бұл жүйені жерден ағашқа орнатуға болады, немесе таушы арқанды өрмелеу барысында ағашқа қарай жылжыта алады.
Бір арқанды техника
Бір арқанды техника (SRT) көбінесе еркін өрмелеуге келмейтін үлкен ағаштардың басына жету үшін қолданылады. Қажетті жабдықтар, лақтыру арқаны, ілініскен салмақ және ұшыру құрылғысы (мысалы, садақ немесе сырға) арқылы тау өрмелеу арқаны ағаштың өте биік тармағына бекітіледі. Бұл салмақты (лақтыру арқаны ілініп тұрған күйінде) қажетті тармаққа лақтырып, тау өрмелеу арқанын салмақсыз ұшына байлау арқылы жасалады. Содан кейін лақтыру арқаны тартып, тау өрмелеу арқаны тармақтың үстінен өткізіледі. Арқанның бір ұшы екінші ұшындағы тұйық иілген түйін арқылы ағаш діңіне немесе жоғары тармаққа бекітіледі. Альпинист содан кейін арқанға көтеріледі (үрмелеу түйіндерінің немесе механикалық көтерілгіштердің жиынтығын пайдаланып) қажетті тармаққа жету үшін. Тәжірибемен, бұл әдіс әдетте ең жылдам болады және ең аз жабдық қажет етеді. Бір кемшілігі – ол міндетті түрде ағашқа тікелей өрмелеуді қамтамасыз етпейді, себебі өрмелеу уақытының көп бөлігі ағашқа емес, арқанға көтерілуге жұмсалады. Сонымен қатар, ол DRT немесе алдынғы өрмелеу техникаларына қарағанда альпинист үшін қауіпсіздік деңгейін арттыруы мүмкін, өйткені альпинист жер деңгейіндегі діңге бекіткіш пайдаланғанда арқанды бірнеше тармаққа орната алады. Егер бір тармақ сынса, төменгі тармақтар құлауды тоқтатуы мүмкін.
Басшылықпен көтерілу
Ағаш бұтақтарына шнурлар орап, қорғаныш нүктелері жасалған жағдайда, альпинист жетекшілікпен өрмелеуді қолданады. Алдыңғы қатардағы альпинист ағашқа көтерілген соң, ол бекіткіш немесе жоғарғы арқан ілмегін құруы мүмкін, немесе тікелей түсіп кетуі де мүмкін. Егер бекіткіш құрылса, басқа альпинистер жетекшіліксіз, бекіткіш арқылы ағашқа көтеріле алады. Бұл әдістің кемшіліктеріне құлау кезінде төменгі бұтаққа немесе ағаш діңіне тию мүмкіндігі кіреді.