Көп жапырақты люпин: сипаттамасы, өсіру және қоршаған ортаға әсері

Кіріспе

Бұршақ тұқымдас түрлер

Lupinus polyphyllus, ірі жапырақты люпин, үлкен жапырақты люпин, көп жапырақты люпин, көк қабықты люпин, және Батыс Вайомингтен оңтүстікке қарай Юта мен Калифорнияға дейін таралған. Көбінесе өзендер мен сарқырамалардың жағасында, ылғалды ортаны жақсы көретін жерлерде өседі.

Сипаттама

Бұл көп жылдық шөптесін өсімдік, қалың сабақтары биіктікке дейін өседі. Жапырақтары 9–17 жапырақшасы бар күрмелі жапырақтардан тұрады, жапырақшалардың ұзындығы шамамен болады. Гүлдері биік масаққа жиналған, әр гүлдің ұзындығы шамамен, жабайы түрлерінде көбінесе көк немесе күлгін түсті болады. Гүлдерді көбінесе қарғабуын аралары бағады. Полифилл сорты ерекше атақты, ол әдетте бақта өсірілетін люпин гибридтерінің көп бөлігін құрайды, олардың түстері әртүрлі болуы мүмкін. Көптеген люпиндер бай, ауыр топырақтарда жақсы өспейді және мұндай жағдайда бірнеше жыл ғана өмір сүреді, себебі тамыр бөлігінің тыңайтқыштармен немесе бай органикалық заттармен тікелей жанасуы шіруға себеп болады.

Экология

Бұл люпин жойылып бара жатқан Карнер көк көбелегінің тіршілігіне елеулі қауіп төндіреді, себебі ол Карнердің тамақтанатын өсімдігі – Lupinus perennis, жабайы көп жылдық люпинмен оңай будандасады. Кейбір дереккөздер коммерциялық люпин тұқымдарының гибридтеу салдарынан Карнер үшін күмәнді екенін айтады. Сонымен қатар, адамдар Карнердің қоныстанған немесе бұрын қоныстанған жерлеріне үйлесімсіз люпиндерді әкелуді жалғастыруда. Lupinus polyphyllus бастапқыда қарапайым түстерге ие болды және гүлшоғырында үлкен кеңістіктер болды. Заманауи өсімдіктерді өсіру технологияларын қолданбаған Расселл, өсісі немесе сыртқы түрі жағынан қанағаттандырмайтын өсімдіктерді аяусыз жұлып тастады. Ол екі он жыл бойы жеке күшпен кемелді люпин шығаруға тырысты, L. polyphyllus-ты L. arboreus, L. sulphureus және бірнеше жылдық түрлермен (мысалы, L. nootkatensis) будандастырды. Оның таңдаған өсімдіктерінің гүлшоғырлары жылдар өте бірте-бірте тығыз, ірі және әртүрлі түсті болды. Егер оны бағбан Джеймс Бейкер халыққа көрсетуге ынталандырмағанда, оның еңбегі бағаланбаған болар еді. Бұл екеуі бірнеше жыл бірлесіп жұмыс істеп, 1937 жылы Корольдік бау-бақша қоғамының маусымдық көрмесінде көрсеткенге дейін «Расселл гибридін» жетілдірді, онда олардың жарқын түсті, тығыз гүлшоғырлары жүлде алды. Кейін Расселлге MBE ордені табысталды, ал Корольдік бау-бақша қоғамы оған бау-бақша саласындағы өмірлік жетістіктері үшін Вейч медалін сыйлады. Бейкер кейін Расселлдің барлық қорын сатып алды; гүлдеу маусымында Вулверхэмптон қаласындағы Кодсалдағы Бейкерс Нюрсери Лтд. 80 000-ға жуық келушіні люпиндердің гүлдеуін тамашалауға тартты. Расселл көк түстерді ұнатпады, себебі олар Америкадан шамамен 100 жыл бұрын әкелінген түпкілікті өсімдіктерге тым ұқсас болды. Көк түс – бұл рецессивті аллель, сондықтан Расселл оны басуға күш салғанмен, бірнеше буын бойы бақыланбаған люпиндер ақырында бұрынғы көк түске қайта оралады. Бүгінгі таңдағы бау-бақша люпиндерінің басым бөлігі – шынайы Расселл гибридтерінің будандары, себебі олардың бір-бірімен оңай будандасуына және соңғы жылдарға дейін люпин өсіруге ерекше қызығушылық танылмауына байланысты, бұл өсімдіктердің генетикалық әртүрлілігінің кеңеюіне әкелді. Коммерциялық түрде қол жетімді көп жылдық Lupinus perennis тұқымдарының үлкен бөлігі Расселл люпині ДНК-сымен ластануына байланысты, олар құрып бара жатқан Карнер көк көбелегінің (Plebejus melissa samuelis) личинкаларына қолайсыз болуы мүмкін деген үлкен алаңдаушылық бар. Карнер Расселл люпинімен немесе Lupinus polyphyllus түрлерімен тамақтана алмайды. Карнерді қорғауды көздейтіндер, уытты люпин гибридтеуінің алдын алу үшін Lupinus polyphyllus және Расселл люпиндерін көбелек әлі де тіршілік ететін аймақтарға енгізуге жол бермеуі керек. 2009 жылы Westcountry балабақшасын басқаратын Сара Конибер бірнеше жаңа сорттарды көрсетті, соның ішінде «Beefeater» сортын, оның туралы RHS жазушысы Грэм Райс "[Beefeater] бізге дейін көрген ең жақсы қызыл люпин сияқты" деп мәлімдеді.

This lupine may represent a significant threat to the survival of the endangered Karner blue butterfly, due to its ease of hybridization with the Karner's food plant, Lupinus perennis, the wild perennial lupine. Some sources argue that commercial lupine seeds are already questionable for the Karner due to hybridization. Additionally, incompatible lupines continue to be introduced by humans into places where the Karner lives or once lived. Lupinus polphyllus were originally of basic colours and had large gaps in the flowering spike. Without the use of modern day plant breeding techniques, Russell took to ruthlessly pulling out any plants which he deemed to be unacceptable in growth or display. He spent two decades single handedly trying to breed the perfect lupin, crossing L. polyphyllus with L. arboreus, L. sulphureus and one or more annual species (maybe L. nootkatensis). Over the decades, the plants he selected developed flower spikes that were denser, larger, and more colourful than the original Lupinus polyphyllus. His work may have gone unrecognised if he had not been encouraged by nurseryman James Baker to show the plants to the public. It is understood the pair worked together for several years to perfect the Russell Hybrid, before they were displayed at the Royal Horticultural Society's June show in 1937, where their brightly coloured, tightly packed spires won awards. Russell was later awarded an MBE, and the Royal Horticultural Society awarded him the Veitch Memorial Medal for a lifetime's achievement in horticulture. Baker later secured Russell's entire stock; in their heyday, Bakers Nurseries Ltd. of Codsall, Wolverhamton attracted 80,000 visitors in June to see of lupines in flower. Russell disliked the blue colours, as they reflected too closely the original plants imported from America almost a 100 years previously. The blue colouring is a recessive allele, and so although Russell might have worked hard to suppress it, lupines left unchecked over several generations will eventually revert to the old blues. Almost all garden lupines today are hybrids of the true Russell hybrids due to their ease of cross pollinating with one another, and with no special interest in lupine cultivating until recent years it has meant the plants have created a large pool of genetic diversity and variation from the original Russells. There is strong concern that Russell lupine DNA significantly contaminates large percentages of commercially available wild perennial Lupine, Lupinus perennis, seed, making it potentially unsuitable for the larvae of the endangered Karner Blue, Plebejus melissa samuelis, butterfly. The Karner cannot feed upon Russell lupines, nor can it feed upon the base Lupinus polyphyllus species. Those who wish to protect the Karner should prevent the introduction of Lupinus polyphyllus and Russell lupines into the remaining areas where the butterfly continues to exist, to prevent the toxic lupine hybridization. In 2009, Sarah Conibear who runs the Westcountry Nurseries, displayed several new varieties including the ‘Beefeater', about which the RHS writer Graham Rice commented "[the beefeater] has what looks to be the best red lupine we've seen so far."

Өсіру және пайдалану

Ол көбінесе бау-бақшаларда бал араларына тартымдылығы үшін, сондай-ақ азотты бекіту қабілеті мен гүлдері арқылы нашар құмды топырақты жақсарту үшін қолданылады. Қызыл, қызғылт, ақ, көк және әртүрлі гүл жапырақтарында әртүрлі түстері бар, гүлдің әртүрлі түсті көптеген сорттары таңдалған. Көбінесе L. polyphyllus және L. arboreus арасындағы будандар қолданылады және олар Rainbow Lupins, Lupin Tutti Fruitti және Band of Nobles (қоспасы), Chandelier (сары), My Castle (қызыл), Noble Maiden (ақ), The Chatelaine (көк), және The Governor (көк) аттарымен сатылады. Олар өте төзімді өсімдіктер, қатты температураны көтереді және кем дегенде үшкірге төзімді. Жыртқыштарды құмыраларда өсіру олардың топырақта жабайылап өсуін болдырмауға көмектеседі. Олар тіршілік ету үшін күн сәулесінің жеткілікті деңгейін қажет етеді және ауыр, сазды топырақтарда нашар өседі, ал жеңіл топырақтарда жақсы өседі. Толық қалыптасқаннан кейін олар өте берік болады және бөлінеді. Аналық өсімдіктен алынған тұқымдар, тіпті ұқсас түстерді берсе де, түпнұсқаның нақты көшірмесі бола алмайды. Бұл люпиннің азыққа жарамды, аз алкалоидты немесе тәтті сорттары шығарылған. Крестпен тозаңданатын люпин түрлерінде алкалоид синтезінің қайта жандануын болдырмау үшін, арнайы будандастыру негізінде жаңа тәсіл әзірленді. Будандастыруға тек үйлесімді түрлер қатысады, олардың аз алкалоидты мазмұны бірдей генетикалық жүйемен бақыланады. Осы тәсілдердің арқасында бұл ащы арамшөп құнды жемшөп дақылына айналды. Солтүстік-Батыс Ресей жағдайында Ресейдің селекциялық жетістіктерінің мемлекеттік каталогына енгізілген "Первенек" (бірінші тәтті сорт) тәтті коммерциялық сортының қолданылуынан оң нәтижелер алынды. Тәтті люпин өсіру Финляндияда да жүргізіледі. Бүгінгі таңдағы жаңа гибридтер өте улы, себебі олар улы алкалоидтарға толы, сондықтан оларды ешқашан жеуге болмайды. Бұл түр малға да зиянды.

It is commonly used in gardens for its attractiveness to bees, as well as its ability to improve poor sandy soils with its nitrogen fixing ability and flowers. Numerous cultivars have been selected for differing flower colour, including red, pink, white, blue, and multicoloured with different colours on different petals. Often hybrids between L. polyphyllus and L. arboreus are used, and sold under hybrid names such as Rainbow Lupins, Lupin Tutti Fruitti, and Band of Nobles (mixed), Chandelier (yellow), My Castle (red), Noble Maiden (white), The Chatelaine (pink), and The Governor (blue). They are very hardy plants, surviving extreme temperatures and withstanding frost to at least The wild varieties can easily become invasive and hard to dispose of unless kept in check on a regular basis. Growing lupins in pots can help prevent them from growing invasively in the ground. They need a reasonable level of sun to survive, and do best in light soils, suffering in heavy and clay types. Once fully established they are extremely resilient and may be divided. Seeds taken from the mother plant will never be a true replica of the original even if they produce similar colourings. Low alkaloidal or sweet cultivars of this lupine suitable for fodder crops have been bred. To avoid restoration of alkaloid synthesis in cross pollinated species of lupine, a new approach has been developed on the basis of specific crossing. Only compatible forms are involved in hybridization, with their low alkaloid content controlled by one and the same genetic system. These approaches have allowed transforming this bitter weed into a valuable fodder crop. In the conditions of Northwest Russia positive results from the use of the sweet commercial cultivar "Pervenec" (first sweet variety), which is included in the State Catalogue of selection achievements of Russia. Breeding of sweet lupine is carried out also in Finland. The newer garden hybrids of today are highly poisonous because they are full of toxic alkaloids and should never be eaten. The species is also toxic to livestock.