Кіріспе

Канадалық саяси дау

1944 жылғы қатарына алу дағдарысы – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Канададағы ерлер үшін міндетті әскери қызметтің енгізілуінен кейін туған саяси және әскери дағдарыс. Ол 1917 жылғы қатарына алу дағдарысына ұқсас болды, бірақ одан кем саяси зиян келтірді.

Өмірбаян

Канада премьер-министрі Уильям Лайон Маккензи Кинг 1917 жылғы міндетті әскери қызмет дағдарысы Либералдық партияны ағылшын канадалық және француз канадалық мүшелері арасында бөліп тастағанына алаңдады. Кингтің өзі бұл жағдайды басынан өткергендіктен, мұндай жағдайдың қайта орын алуына жол бермеуді қатысты шешім қабылдады. 1922 жылы Чанак дағдарысы кезінде, Ұлыбритания Түркиямен соғысқа жақындағанда, Кинг Канада Ұлыбритания соғысқа шықса, Ұлыбритания империясының бір бөлігі ретінде автоматты түрде соғысқа шықпайтынын, алдымен Канада Парламентімен кеңесетінін және Егер Өкілдер палатасы Түркиямен соғысқа баруға келмесе, бейтараптығын жариялайтынын мәлімдеді. Кингтің Түркиямен соғысқа баруға қарсы болуының бірнеше себебі болды, бірақ бірі – Бірінші дүниежүзілік соғыстың Канаданың ішкі бірлігіне қаншалықты зиян келтіргенінің естелігі болды. 1930 жылдары Маккензи Кинг канадалық тарихшы полковник Джон А. Инглиштің «міндетті әскери қызметке қарсы тұру» және «жарасымдылықтың тиімділігіне деген сенімділігі» деп сипаттаған, ол келесі әлемдік соғысты «соңғы апат» деп қарастырды, одан аулақ болу үшін ешқандай құн тым жоғары болмас еді. 1935 жылы Кинг Италияның Эфиопияға шабуыл жасағаны үшін санкцияларға қарсы болды; 1936 жылы ол егер Ұлыбритания Рейн аймағын Германияның әскерилендіруіне жауап ретінде әскери шаралар қолданса, Канада қатыспайтынын мәлімдеді; ал 1938 жылы ол Мюнхен келісімін бейбітшілік үшін қажетті құн ретінде жылы қарсы алды. 1939 жылдың сәуір айында Кинг қорғаныс шығындарына басымдықтарды белгіледі, онда Канада Корольдік әуе күштері (RCAF) негізгі күш, Канада Корольдік теңіз күштері (RCN) екінші күш және Канада милициясы тізімдегі соңғы күш болады деп жариялады, өйткені ол ауыр шығынға әкелуі мүмкін тағы бір құрлықтағы соғыстан аулақ болуды қалады. Канада 1939 жылдың 10 қыркүйегінде Германияға соғыс жариялады және Франция Германиямен жеңілгенге дейін шайқасқа қатысу мүмкіндігі болмаған бір дивизияны Еуропаға жіберді. Кингтің жүрегі соғыста болған жоқ; ол күнделігіне Гитлер соғыста жеңсе, Сталин әлбетте жеңеді деп жазды. Кинг келесі әлемдік соғыстың бүкіл әлемде революциялық толқуларға әкелетініне сенді және соғыстан аулақ болудың жақсырақ нәтиже болар еді деп ойлады. 1943 жылдың сәуір айында Кингтің соғысқа деген шынайы көзқарасының белгісі ретінде Катын орманында және оның маңында НКВД-ның қырғынға ұшыратқан поляк офицерлерінің жаппай қабірлері табылды. Кинг өзінің күнделігінде поляктардың 1939 жылы Гитлердің Данциг еркін қаласын Германияға қайта қосуына рұқсат бермегендіктен соғысқа себепкер болғанын жазды; осылайша, Кинг Катын қырғыны мен поляктардың соғыстың басынан бергі барлық азаптары олардың кінәсі екенін жазды. Британдық тарихшы Виктор Ротвелл Кингтің поляктардың соғысқа себепкер екені туралы «жағымсыз» пікірлері оның бейтараптыққа бейімділігіне қарамастан, қоғамдық қысымға байланысты Германияға соғыс жариялауға мәжбүр болғанына наразылығын білдірді деп жазды. Соғыс басшысы ретінде Кинг өзінің консервативті алдыңғысы сэр Роберт Борденнің Бірінші дүниежүзілік соғыстағы қателіктерін қайталамауға тырысты, бұл міндетті әскери қызметтен аулақ болуды білдірді, ал Кинг бастапқыда Канаданың соғысқа қатысуын тек Британдық одақтастықтың әуе оқу жоспарына (BCATP) шектеуге тырысты. Кинг BCATP-ті «Канаданың соғыс күш-жігеріне ең тиімді үлесі» деп сипаттады және жеке түрде британдықтардың оған BCATP-мен жақындамас бұрын Еуропаға дивизия сұрамауы керектігіне шағымданады, өйткені ол BCATP-ке қанағаттанса, 1-ші Канадалық дивизияны Ұлыбританияға ешқашан жібермес еді. Кингтің пікірінше, «үлкен КСРО ешқашан міндетті әскери қызметке әкелмейді». Кинг Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде орын алған азаматтық және саяси тәртіпсіздіктерден қорқып, сондай-ақ Квебектің ұлттық премьер-министрі Морис Дюплессиді жеңуге үміттенді. Осылайша, Дюплессис 1939 жылдың қыркүйегінде соғысқа қарсы мандат алу үшін кезектен тыс сайлауды шақырғанда, Кинг сол айда соғыстың ұзақтығы үшін шетелге әскерге шақыруды енгізбеуге уәде берді. Дюплессистің 1939 жылдың 25 қыркүйегінде ассамблеяны тарату туралы шешімі соғысқа қарсы мандат алу үшін Оттавада үрей тудырды, Кинг Дюплессисті «шайтан» және күнделігінде «кішкентай Гитлер» деп атады, Дюплессистің мақсаты француз Канадасы мен ағылшын Канадасы арасындағы дағдарысты туғызу болып табылады деп сендірді, нәтижесінде Квебек Конфедерациядан шығады. 1939 жылғы Квебек сайлау кампаниясы кезінде Доминион үкіметі провинциялық сайлауда жеңіске жетіп, Union Nationale үкіметін жеңу үшін және соғысқа жауапкершілікті мойындаған Аделард Годбудың басшылығындағы Квебек либералдарының жеңісін қамтамасыз ету үшін провинциялық сайлауға беспрецедентті араластырды; Доминион үкіметінің барлық ресурстары провинциялық либералдардың артынан жиналды. Квебек округін өкілдік ететін Доминион кабинетінің барлық министрлері Дюплессис қайта сайланса, отставкаға кететінін мәлімдеді, егер міндетті әскери қызмет қайта туындаса, Квебекке қорғаушы болмайтынын айтты. Дюплессис Квебектің ең қабілетті саясаткерлерінің бірі болды, харизматикалық, жарқын демагог, ол католик консерватизмі мен Квебек ұлтшылдығының қоспасын уағыздады. Кинг одан қатты қорқып, 1939 жылғы сайлауда Дюплессистің радиода сөйлеуіне жол бермеу үшін Соғыс шаралары заңы бойынша цензураның күштерін пайдаланды. Дюплессистің алкоголизмнің бақылаудан шығып кеткені көп ұзамай анық болды. Ол нашар науқан жүргізді, көптеген науқан митингілерінде мас күйде көрінді, соғысты айыптаған ұзақ сөздерін айтты, олардың ең көрнекті ерекшелігі – дұрыс айтылмаған сөздері мен түсініксіздігі болды. 1939 жылдың 25 қазанында Годбуды премьер-министр етіп сайлау арқылы Квебекте Дюплессистің орнына дауыс бергендерге шетелге әскерге шақыру болмайды деген түсінік болды. Кингтің уәдесіне көптеген канадалықтар қолдау көрсетті, тіпті соғыс тез аяқталмайтыны анық болған кезде де. Бірінші дүниежүзілік соғыстағыдай, жас француз канадалықтары канада армиясының бірнеше дәстүрлі француз тілді полктеріне, мысалы, Regular Army Royal 22e Régiment және бірнеше милиция полктеріне қосылды. Жайлауда, казармадағы өмір мен көптеген оқулар француз тілінде болды және тек командалық және радио тілі ғана ағылшын тілінде болды. Дегенмен, әскери қызметтің қалған бөлігінде ұқсас француз тілді бөлімдер құрылмады. Бұл саясаттың негіздемелерінің бірі радионың басымдығы және техникалық оқудың тек ағылшын тілінде қолжетімді болғаны болды. Франкофондық Three Rivers Regiment (Tank) милиция бөлімімен бастапқыда шақырылған 12-ші бронеттандық полк қайта ұйымдастырылды және ағылшын тілінде сөйлейтін бөлім ретінде күресті. Көптеген француз тілді әскерлер осы процесте басқа жолға бұрылды. Ең танымалдарының бірі Жан Виктор Аллар болды, ол Three Rivers Regiment-тен жаяу әскерге ауысуды талап етті; ол Солтүстік-Батыс Еуропада және содан кейін Кореяда бригада командирі болды, НАТО-да британдық дивизияға басшылық етті және кейіннен Канада Қарулы Күштерінің Бас штабының бастығы болды, онда ол алғашқы француз тілді бригаданы құруға қуанды. Royal 22e Régiment, Les Fusiliers Mont Royal, Régiment de la Chaudière және Régiment de Maisonneuve сияқты бөлімдердің барлығы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ерекше нәтижелер көрсетті, бірақ кейбіреулері егер олар бір бригадада топтастырылғанда (француз канадалықтары сұрағандай, және қазіргі уақытта Канада Қарулы Күштерінде бар болғандай), бұл француз Канадасы үшін мақтан тұту ошағына айналуы мүмкін еді, бұл соғыс күш-жігері мен Квебектегі саяси қолдауды ынталандыруы мүмкін еді. Дегенмен, бұл бөлімдер Канада армиясының теңіз артындағы әртүрлі ағылшын тілді дивизиялары арасында таратылды. Тарихшы Дж. Л. Гранатстейн өзінің «Генералдар» кітабында француз тілді штаттық офицерлердің жетіспеушілігі француз тілді бригада құруға тырысу сәтсіз аяқталуы мүмкін екенін көрсетті. Басынан бастап, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Канадада француз тілді бөлімдерге қабылдау Бірінші дүниежүзілік соғысқа қарағанда жоғары болды. 1914 жылы 22-ші жаяу әскер батальонын (француз канадалық) құруға үлкен француз тілді митингілер қажет болды...

Зомбилер

1940 жылдың маусым айында үкімет Ұлттық ресурстарды жұмылдыру туралы заңда (NRMA) ішкі қызметке әскери шақыруды қабылдады, бұл үкіметке ерлер мен әйелдерді тіркеуге және оларды соғыс уақытында өндіріс үшін қажетті деп саналатын жұмыстарға бағыттуға мүмкіндік берді. Заң сондай-ақ Канаданы қорғау мақсатында шақыруға рұқсат берді, бірақ шақырылғандарды шетелге жіберуге жол бермеді. Монреальдің француз-канадтық ұлтшыл мэрі Камиллен Худе барлық француз-канадтық еркектерді NRMA бойынша тіркелмеуге шақырып үндеді. Доминион үкіметі, Соғыс шаралары заңына сәйкес, хабеас корпусты тоқтата тұрып, Худені тұтқындау үшін RCMP-ны пайдаланды, ол 1944 жылға дейін айып танылмай ұсталды. 1940 жылдан бастап Қорғаныс министрі Джеймс Ралстон және Әскери-теңіз министрі Ангус Макдональд кабинетте қарулы күштердің жақтаушылары ретінде көрінді, олар соғысты жеңуді, тіпті ішкі келіспеушілікке бағасы болса да, қолдады, бұл Кингтің жеңіс ішкі бірлік есебінен келмейтіні деген пікіріне қарсы болды. NRMA қабылданғаннан кейін "әрекетке түсуден" бас тартқан еркектерді Канадада да, шетелде де "Зомбилер" деп қысыммен атады. Бұл термин соғыста соғыса алмайтын сарбаздарды кейбіреулер Гаити мифологиясынан шыққан, тірі де, өлі де емес, екеуінің арасындағы қайта тірілген денелер ретінде қарады. "Зомбилер" шетелде соғысқа ерікті түрде келгендермен кеңінен аяқталды және оларды әлсіздер деп атады. Канадалық әскерилер екі классқа бөлінді: шетелге ерікті түрде баруға ниет білдірген "А" классының әскери қызметшілері және "зомби" ретінде белгілі "R" классының әскери қызметшілері. Оқу лагерьлерінде офицерлер мен сержанттар "зомбилерді" әрекетке түсуге мәжбүрлеу үшін оларды тұрақты түрде кемсітіп, қорлап, сөгіс айтты, бұл жағдайды шиеленісті етті. Кингтің әскерді мүмкіндігінше ұзақ уақыт әрекеттен алды қашуға жасаған әрекеттері, Канаданың көбірек қатысуын көруге құштар болған, көбірек соғыс жақтастарының арасында наразылық тудырды. Корольдік Канада легионы "Тотал соғысқа шақыру" манифестін жариялады, оны бүкіл ағылшын Канадасындағы 500-ге жуық азаматтық ұйым қолдады. Онтарио провинциясының премьер-министрі Митчелл Хепберн және Нью-Брансуик провинциясының премьер-министрі Джон Б. Макнейр Кингке шабуыл жасаған сөздерінде шетелде әскери шақыруды талап етті. 1941 жылдың қараша айында Gallup сауалнамасы канадалықтардың 61%-ы соғыс күш-жігеріне қанағаттанғанын көрсетті, бірақ 60%-ы шетелде әскери шақыруды да қалады. 1941 жылдың 13 қарашасында Кингтің 1920 жылдардағы ескі қарсыласы, бұрынғы премьер-министр Артур Мейген Консервативтік партияның басшысы болды. Оның ізашары "Жауынгер Боб" Манион Кингтің әскери шақыру саясатын қолдаған, бірақ Мейгеннің "тотал соғысқа" шақыруы, соның ішінде "зомбилерді" шетелге жіберу, оның Кингке қарсы сын-пікірінің орталық бөлігі болды. Мейген мен Кингтің бәсекелестігі Канада саяси тарихындағы ең танымал бәсекелестіктердің бірі болды; екеуі де бір-бірін қатты жек көріп, Мейген Кингті соғыста жеңіске жету үшін бар күшін салмайды деп айыптап, бүкіл елді аралап жүрді. 1941 жылдың желтоқсан айында Гонконг шайқасында екі канадтық батальонның жоғалуынан кейін Канадада саяси дауыл болды. Онтарио консервативтік партиясының жетекшісі Джордж А. Дрю канадалықтарды "жаман даярланған екі батальонның Гонконгқа жіберілгені Кингтің саясатының сәтсіздігінің және шетелде әскери шақыру қажеттілігінің белгісі" деген "ащы шындыққа қарауға" шақырды. 1941 жылдың соңына қарай Ұлыбритания, АҚШ, Кеңес Одағы және басқа одақтастардың әскерлері әртүрлі майдандарда соғысып жатты, ал Канада армиясы Ұлыбританияны неміс басқыншылығының күмәнді қатерінен қорғай отырып, әрекетсіз отырды. 1941 жылдың желтоқсанының соңына қарай 1940 жылдың жазында Ұлыбритания шайқасында соғысқа қатысқан Корольдік Канада әуе күштері 1199 адамын, ал Корольдік Канада теңіз күштері 439 адамын жоғалтты. Гонконгта Канада армиясы 290 адамын жоғалтты, 487 адам жараланды, ал қалғандары жапондықтар тарапынан қорқынышты жағдайда тұтқынға алынды, көпшілігі тұтқындықтан қайтыс болды.

1942 жылғы плебисцит

1941 жылға қарай, бес теңіз арты дивизиясын құруға жеткілікті канадалық еріктілер болды. Консерваторлар Кингті теңіз артындағы әскери міндеттілік туралы кеңес беруге қысым жасады. Гонконгтағы екі батальонның жоғалуы канадалық жұртшылықты дүрліктерді, олар соғысты жеңу үшін Канаданың көбірек істеуін талап етті. Артур Мигеннің Кингке жасаған шабуылдары резонанс таба бастады, ал 1942 жылдың қаңтарында Миген Сенаттан кешіп, Онтарионың Йорк-Саут округінде өткен қосымша сайлау арқылы Қауымдар палатасына өтті, оған Онтарионың либерал премьер-министрі Митчелл Хепберн және Торонтоның ең беделді 200 азаматынан құралған «200 комитеті» қолдау көрсетті. Либералдар оппозиция жетекшісіне палатаға кіруге рұқсат беру туралы конвенцияға сәйкес кандидатты тікелей ұсынбады, бірақ CCF үміткері Джозеф В. Нозуортиге жасырын қолдау көрсетілді. Әдетте либералдармен жұмыс істейтін тарихшы Фрэнк Андерхилл Нозуортидің сөздерін жазды. Ашулы, өткір тілді Миген дебаттарда Кингтен жақсырақ шығарғандықтан, премьер-министр өзінің басты қарсыласының Қауымдар палатасына оралуынан қорқып, Мигеннің ерекше мәселесін жоюға тырысып, 1939 жылғы қыркүйектегі теңіз артындағы әскери міндеттілік болмайды деген уәдесінен босату үшін референдум жариялады. Артур Миген 1942 жылдың 9 ақпанында өткен қосымша сайлауда Нозуортиден жеңілді. 1942 жылдың ақпанында «Виннипег Free Press» газетінің екі журналисімен «жасырын» сұхбаттасқанда Кинг Канадалық экспедициялық күштің Ұлыбританиядағы жаттығу мақсаты тек Германия шабуыл жасаған жағдайда Ұлыбританияны қорғау екенін және британдықтар сұрағандай, ол бес экспедициялық күш дивизиясын Таяу Шығысқа жібермейтінін айтты. Кинг 28 ақпан 1942 жылы «The Winnipeg Free Press» газетіне Грант Декстерге Канада армиясының Ұлыбританиядағы мақсаты «Империяның жүрегін қорғау» екенін айтты және Ральстонды «Ұлыбританияны континентке жасалатын шабуыл үшін трамплин ретінде пайдалануға күшті күш құруды қалайды» деп сынады. Кинг Декстерге «Проблема Ральстон мен бас штабта» деді. Ральстон генералдар үшін тұрды, олардың атынан кабинетпен күресті». Кинг Ральстонның генералдарға оңай ықпал ететініне және «Генералдар көбінесе қателеседі» деген пікірін білдірді. Сол сұхбатта Кинг жапондықтардың Британдық Колумбияға «жапондықтар жеткілікті адамдар мен материал жинағаннан кейін» басып кіретініне сенетінін айтты. 1942 жылдың басында Азия-Тынық мұхиты аймағындағы жапондықтардың табыстары олардың Британдық Колумбияға басып кіруінен кеңінен қорқыныш тудырды. Бірақ жапондықтар соғыста жеңіске жеткеннен кейін провинцияны аннексиялауды жоспарлағанмен, 1942 жылдың көктемінде олар негізінен Австралия мен Гавайиге шабуыл жасау жоспарларымен және Қытаймен соғыс жалғасуымен айналысты. Жапондық канадалықтардың Жапонияға адал бесінші бағана екендігі және ақтарға қарсы террористік науқандар жүргізетіні туралы нәсілшіл истерияға жауап ретінде Кинг үкіметі барлық жапондық канадалықтарды тұтқындады. Бұл RCMP үкіметке интернациялауға қажеті жоқ екенін және жапондық канадалықтардың көпшілігі Канадаға адал екенін мәлімдегеніне қарамастан болды. Жапондықтардың басып кіруінен қорқып, Кинг Тынық мұхит жағалауын күзету үшін 6-шы және 8-ші дивизияларды құрды. Тағы бір «зомби» дивизиясы, 7-ші, Атлант жағалауын неміс шабуылына қарсы күзету үшін құрылды, бұл үкімет теңіз провинцияларына бей-жай қарамайтынын көрсету үшін жасақ арқылы үкіметке жапон шабуылынан қауіп аз екенін және одан да аз неміс шабуылынан қауіп бар екенін айтты. 1942 жылдың 27 сәуірінде «Сіз үкіметті әскери қызметке ер адамдарды даярлау әдістерін шектеу туралы бұрынғы міндеттемелерден туындайтын кез келген міндеттемелерден босатуды қолдайсыз ба?» деген сұраққа плебисцит өткізілді. Квебекте «Жоқ» жағын жақтау үшін «Жоқ, ешқашан, М. Лапонте айтқандай» ұранымен «Канаданы қорғау лигасы» құрылды, бұл 1941 жылғы қарашада қатерлі ісіктен қайтыс болған және «зомбилерді» теңізден тыс жерге жіберуге қатты қарсы болған Кингтің квебектік лейтенанты Эрнест Лапонтеге сілтеме болды. «Канаданы қорғау лигасы» Квебектегі саяси пікірдің барлық спектрін біріктірді; оның ең тиімді спикерлері Андре Лаурендо, Анри Бурасса, Жан Дропео және жас Пьер Трюдо болды. Лига әскерге шақыруға қарсы тұрып, бүкіл Канаданың атынан сөйлейміз деп мәлімдеді, бірақ оның француз канадалық ұлттық парақшасы француз Канадасынан тыс жерлерде аз қызығушылық тудырды. Квебектің ұлтшыл интеллигенциясының квазифашистік көңіл-күйін бейнелейтін Лиганың спикерлері көбінесе Виши Франциясын мақұлдап, оның Révolution nationale-ын Квебек үшін үлгі ретінде келтірді және «алаңдатарлық антисемиттік бейілімді» білдірді. Лиганың Монреальдегі митингінің бірінде спикерлер Канаданың еврей қауымдастығын француз канадалықтарға қатысы жоқ нацистік Германиямен соғысқа кіргені үшін кінәлады. Оқиға еврейлерді Монреаль көшелерінде ұрып-соғуға және еврей дүкендерінің терезелерін қиратуға дейін дегенерацияға жақындады, тек Монреаль полициясының жедел араласуы зорлық-зомбылықты тоқтатты. Плебисцитке көбінесе ағылшын канадалықтары және тыйым салынған Канада Коммунистік партиясы, ол «иә» дауыс беру үшін Тим Бак «Иә» комитеттерін құрды, қолдау көрсетті. Бүкіл Канада бойынша әскери міндеттілікке жақтас 64,5% дауыс берді, оның ішінде ағылшын канадалықтарының 83%. Ұсыныс француз канадалықтарынан, әсіресе Квебекте, онда әскери міндеттілікке қарсы топтар (1917 жылы әскери міндеттілікке ең қарсы болған Анри Бурасса басқаратын бір тобы) дауыс берушілердің 72,9% дауысын қарсылық білдірді. Квебекке қоса, Нью-Брансуик және Онтариодағы алты француз канадалық округі де «жоқ» деп дауыс берді, сондай-ақ Вегревилл, Альберта және Ростерн, Саскачеван сияқты неміс және украин тілінде сөйлейтін округтер де. Кинг, барлық тоғыз провинцияның «иә» деп дауыс беретінін күткен, Квебектің «жоқ» дауысына таң қалды және оның болашақ саясаты «Әскери міндеттілік қажет болса, бірақ қажет болса» болады деп түсіндірді. Үкімет содан кейін NRMA бөлімдерін жойған 80-ші заңды қабылдады, ол теңіз артындағы әскери міндеттілікке рұқсат бермейді. 80-ші заң Қауымдар палатасынан 158 дауысқа 58 дауыспен қабылданды. Бірақ көптеген канадалықтар әлі де дереу әскери міндеттілікті қолдамады, Монреальде бірнеше тәртіпсіздіктер болды, бірақ олар 1917 және 1918 жылғы тәртіпсіздіктерге ұқсас болған жоқ. Плебисциттен кейін Қоғамдық жұмыстар министрі Пьер Жозеф Артур Карден «зомбилер» теңізден тыс жерге жіберілуі мүмкін екеніне наразылық білдіріп, Кинг кабинетінен кетті. Көптеген басқа квебектік либерал депутаттар да 1942 жылы әскери міндеттілік мәселесі бойынша партиядан кетіп, көптегендары осы күзде құрылған Bloc populaire canadien партиясына қосылды. Қорғаныс министрі полковник Джеймс Ральстон «зомбилерді» теңізден тыс жерге жіберуге Кингтің наразылығына қарсылық білдіріп, отставкаға кетті, бірақ Кинг оның отставкасын қабылдаудан бас тартты.

Алеут аралдары мен Италия жорықтары

1942 жылы Рождестволық сөз сөйлеген бұрынғы консервативті премьер-министр Р.Б. Беннетт сарказммен Канада армиясының Британияда ештеңе істемейтін төртінші Рождествоны қарсы алып отырғанын, ал Канаданың осы уақытқа дейін құрлықтағы жалғыз шайқастары Гонконг пен Дипп болғанын, екеуі де жеңіліспен аяқталғанын атап өтті. 1943 жылдың наурыз айында «Спартан» операциясы барысында Бірінші Канада армиясына қолбасшылық еткен генерал Эндрю Макнотон ауыр жеңіліске ұшырап, майданда армия басқаруға жарамсыз деп танылды. Оқу-жаттығулардың төрешілері Макнотонды бас штабын тастап, көпір салуды қадағалауға кеткені үшін сынады, осыдан оның жабдықтау жолдары үлкен кептеліске тап болды. «Спартан» операциясынан кейін британдықтар канадалықтарға Макнотонды Бірінші Канада армиясы нақты шайқасқа түспей тұрып, қызметтен алып тастауды талап етті. Кинг канадалық әскерилерді әрекеттен тыс ұстауға тырысты, себебі шетелдегі әскери міндеттілік туралы қиын шешім қабылдау қажет болуы мүмкін еді. Бірақ 1943 жылдың көктемінде одақтастар соғысты жеңіске жеткізіп жатқан кезде, ол Канаданың құрлықтағы шайқастарда жеңіске жетпеуі мүмкін екенінен қорқып, бұл соғыстан кейінгі сайлауда либералдардың беделіне нұқсан келтіруі мүмкін еді. Сондықтан Кинг 1939 жылы Британияға жіберілген Бірінші Канадалық жаяу әскер дивизиясын Сицилияға жасалған одақтастардың «Хаски» операциясына қатыстыруға бұйрық берді. Генерал Макнотон дивизияны өзінің басқаруынан алуға ынтақтанбады, бірақ Сицилия алынғаннан кейін дивизия Британияға қайта оралатынына уәде берілді. Канададағы үш «қорғаныс» дивизиясының бірінен шыққан 13-ші бригада 1943 жылы Алеут аралдарына жіберілді (аралдар техникалық тұрғыдан Солтүстік Американың жері болғандықтан, ондағы орналасу «шетелде» қызмет ету деп есептелмеді). Осы кезде Британдық Колумбияның жағалауын жапондықтардың шабуылынан қорғау үшін, көбінесе «зомбилер» деп аталған 34 000 сарбаз күзетіп тұрды. Кинг осындай үлкен күштің Еуропаға тиімдірек жұмсалуы мүмкін екені туралы сынды жою үшін «зомбилердің» әрекетке түсуін қалады. Британдық Колумбиядағы бұл дивизиялардың көп бөлігі офицерлер мен сержанттардан басқа, әскерге шақырылғандардан құралған және кемеге отырғанға дейін дезертирлік жағдайлары тіркелді. Алеут аралдарындағы шайқасқа қатысқан канадалық сарбаздарға американдық шлемдер берілді. 1943 жылдың 15 тамызында Кискаға қонған 13-ші бригада канадалықтардың жапондықтардың бұрын кеткенін және аралдың бос екенін анықтады. 13-ші бригаданың Кискада алты ай бойы болған кезеңдегі жалғыз күресі салық инспекторларымен олардың шетелде мекендегені немесе жоқ екендігі туралы дауға қатысу болды, себебі бірінші жағдайда салық төлеуден босатылған. Әскерилер Халықаралық дата сызығының батысында екендерін дәлелдеп, олардың Азияда екенін және осылайша шетелде қызмет ететінін айтты. Салық департаменті жеңіске жетті. Уинстон Черчилльдің Италияның «Еуропаның жұмсақ бөлігі» екендігі және Италия кампаниясы оңай болады деген қайта-қайта айтқан сөздеріне сенген Кинг 1943 жылдың күзінде Бірінші дивизияны, қазір британдық Сегізінші армияның құрамында, Италия кампаниясында қалдыруға және оны Италияның құрлықтарына жіберуге шешім қабылдады. Сондай-ақ, Кинг Бесінші Канадалық бронедивизиясы мен Бірінші Канадалық бронедивизия бригадасын сол жерге жіберді, олар Сегізінші армияның Бірінші Канада корпусын құрды. Черчилльдің уәделеріне және Кингтің үміттеріне қарамастан, Италияның «жұмсақ» екені дәлелденбеді. Италиядағы таулар қорғаныс операцияларына қолайлы болды және неміс әскері оларды одақтастарға ауыр зиян келтіретін қызылқыр қорғаныс кампаниясын жүргізу үшін тиімді пайдаланды. Макнотон, өз кезегінде, Бірінші Канада корпусын Сегізінші армияға беруге қарсы күшті наразылық білдірді, Бірінші және Екінші Канада корпустарын Бірінші Канада армиясында бірге ұстауды қалап, бұл мәселе бойынша ашулы пікірлер айтты. Қорғаныс министрі Ралстон 1943 жылдың желтоқсанында Макнотонды денсаулығының нашарлауына байланысты қызметтен алып тастады; тарихшы Десмонд Мортон сол айдың соңында Канадаға оралғанда Макнотонның өте сау көрінгенін атап өтті.

Дағдарыстың соңы

1945 жылғы 11 маусымдағы федералды сайлауда прогрессивті консерваторлар партиясының басшысы Джон Браккен Жапонияға жоспарланған шабуыл операциясы үшін әскери жиынға алуды ұсынды, бұл оның мүмкіндіктеріне ауыр соққы болды. Керісінше, Маккензи Кинг Жапониядағы соғысты жалғастыруға ниетті әскери қызметшілерден 6-шы дивизияны құруға уәде берді. Канада халқының пікірі ауыр шығынға әкелетін науқан үшін әскери жиынға қолдау көрсетуге дайын болмағандықтан Кинг сайлауда жеңіске жетті. 1945 жылдың соңы мен 1946 жылдың басында күтілгендей, Жапонияға екі кезеңде басып кіру қанды шайқасқа айналуы мүмкін еді; Иво-Джима және Окинава шайқастары басып кіруге жасалған "дайындық" ретінде қарастырылды. Бұған қоса, басып кіруге кем дегенде бір жыл, тіпті одан да көп уақыт қажет болады деп есептелді. Маккензи Кинг, Канаданың Жапонияға қарсы жоспарланған шабуылға толыққанды қатысатыны және тек еріктілер ғана соғысатыны туралы АҚШ-қа берген уәдесінің арасында қысымда болды. Жапония жағалауындағы операция жүргізіп жатқан Канада Корольдік Әскери-теңіз күштерінің крейсері HMCS Uganda экипажының Германияға қарсы "әрекетке" ерікті түрде қатысқанын, бірақ Жапонияға қарсы "әрекетке" қатысуға ниеті жоқ екенін жариялаған күтпеген теңіз оқиғасы алдағы дағдарыстың көрінісі болды. Бұл жағдай Канада Корольдік Әскери-теңіз күштерін 1945 жылдың жазында Uganda кемесін елге қайтаруға мәжбүр етті. Бірнеше күннен кейін, 1945 жылдың 6 тамызында Хиросимаға атом бомбасы тасталды, үш күннен кейін екіншісі Нагасакиге тасталды. 14 тамызда император Хирохито радио арқылы халқына "көтере алмайтынды көтеруді" (яғни, капитуляциялауды) сұрады. Жапондықтардың күткендей, соңғы деміне дейін күресудің орнына капитуляциялау шешімі Маккензи Кингті жаңа әскери жиынға алу дағдарысынан сақтап қалды.