Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ғылыми фантастиканың әскери жанршасы
Military subgenre of science fiction
Әскери ғылыми фантастика – ғылыми фантастика мен әскери жанрдың бір тармағы, ол ғарыш кемелері және қару-жарақ сияқты ғылыми фантастикалық технологияның әскери мақсаттарда қолданылуын, сондай-ақ әдетте әскери ұйым мүшелері болып табылатын басты кейіпкерлерді бейнелейді, көбінесе соғыс кезінде, кейде ғарышта немесе басқа планеталарда немесе планеталар тобында өрбиді. Бұл жанр әдебиет, комикстер, фильмдер, теледидар және бейне ойындар сияқты әртүрлі медиада кездеседі. Әскери ғылыми фантастика туындыларының негізін соғыстың егжей-тегжейлі сипаттамасы, соғысушы тараптар (олардың арасында ғарыштан келгендер де болуы мүмкін), қолданылатын тактика мен қару-жарақ, әскери қызметтің және сол әскери ұйымның жеке мүшелерінің рөлі құрайды. Мұндай әңгімелерде көбінесе өткен немесе қазіргі кездегі Жердегі қақтығыстардың элементтері қолданылады, елдердің орнына ұқсас сипаттағы планеталар немесе галактикалар, соғыс кемелерінің орнына ғарыш кемелері, шағын қарулар мен артиллерияның орнына лазерлер, әскерилердің орнына ғарыш десантшылары қолданылады, ал кейбір оқиғалар авторға болашақта не болуы мүмкін екенін болжауға мүмкіндік беру үшін өзгертіледі.
Military science fiction is a subgenre of science fiction and military fiction that depicts the use of science fiction technology, including spaceships and weapons, for military purposes and usually principal characters who are members of a military organization, usually during a war; occurring sometimes in outer space or on a different planet or planets. It exists in a range of media, including literature, comics, film, television and video games. A detailed description of the conflict, belligerents (which may involve extraterrestrials), tactics and weapons used for it, and the role of a military service and the individual members of that military organization form the basis for a typical work of military science fiction. The stories often use features of actual past or current Earth conflicts, with countries being replaced by planets or galaxies with similar characteristics, battleships replaced by space battleships, small arms and artillery replaced by lasers, soldiers replaced by space marines, and certain events changed so the author can extrapolate what might have occurred.
Сипаттамалары
Әскери құндылықтарға көбінесе: отқа түскенде батылдық, міндет сезімі, ар-намыс, құрбандыққа бару, адалдық және серіктестік жатады. Оқиға әдетте ғылыми-фантастикалық оқиғаларда немесе соғыс алаңындағы жауынгердің көзқарасынан баяндалады. Технология көбінесе қазіргісінен әлдеқайда жетілген және егжей-тегжейлі сипатталады. Бірақ кейбір оқиғаларда технология тұрақты болып, қазіргі заманғы жауынгерлерге таныс қарулар қолданылады, бірақ қоғамның басқа аспектілері өзгерген. Мұндай оқиғаларда технология кейіпкерлердің әскери өміріне, мәдениетіне немесе қоғамына қарағанда аз назар аударуы мүмкін. Мысалы, әйелдер жауынгерлік рөлдерде теңдес серіктес ретінде қабылдануы немесе ерлерден басымдыққа ие болуы мүмкін. «Экстравагантты» ғарыш операларындағы соғыс суреттері мен жалпыға бірдей танымал пульп-фантастика жойылған кезде, әскери ғылыми фантастика «планетааралық және жұлдызаралық соғыстарда қандай әскерлер күресуі мүмкін және олар қандай қару-жарақтарды қолдануы мүмкін» деген тәртіпті және нақты түсінікпен дамыды. Әскери ғылыми фантастика мен ғарыш операсының екі аспектісін де көрсететін мысалдарға Battlestar Galactica франшизасы және Роберт А. Хайнлайндың 1959 жылғы «Жұлдыздық әскер» романы жатады. Әскери ғылыми фантастиканың ғарыш операсынан басты айырмашылығы – ғарыш опералары көбінесе оқиғалы әңгімелерге және мелодрамаға, ал әскери ғылыми фантастика соғыс пен техникалық ерекшеліктерге көбірек назар аударады. Ғарыш операсындағы басты кейіпкерлер әдетте әскери емес, азаматтық немесе жартылай әскери тұлғалар болады. Екі жанрдағы оқиғалар көбінесе адамдардың өзімен және/немесе беймәлім күштермен күресетін жұлдызаралық соғысқа қатысты болады. Дегенмен, әскери ғылыми фантастика міндетті түрде ғарыш кеңістігінде немесе ғарыш операсы мен ғарыш батысындағыдай бірнеше әлемде орналаспауы мүмкін. Әскери ғылыми фантастика да, ғарыш батысы да жұлдызаралық соғысты және галактикалық империяның үстемдігін оқиғаның фон ретінде қарастыруы мүмкін. Олар болашақтағы ғарыш шебіндегі жалғыз қарулы адамға, сарбазға немесе ардагерге назар аударуы мүмкін. Әскери ғылыми фантастикадағы батыс элементтері мен конвенциялары ашық болуы мүмкін, мысалы, ғарыштағы ковбойлар, немесе шекарадағы шабуылдан қорғануды қажет ететін ғарыш колониясы сияқты. Джин Родденберри «Жұлдыздар жолы: Бастапқы серияны» ғарыш батысы (немесе поэтикалық түрде «Жұлдыздарға вагондар пойызы») деп сипаттады. Firefly телесериалы мен оның кинолық жалғасы Serenity Star Trek танымал еткендей, ғарыш батысының аспектілерін нақты бейнеледі: онда шекаралық қалалар, жылқылар және классикалық Джон Фордтың батыс фильмдерін еске түсіретін визуалды стиль бар. Терраформацияланған әлемдер классикалық батыстың шекаралық елді мекендері сияқты қиындықтарды ұсынуы мүмкін. Алты атқыштар мен жылқылар сәулелі қарулар мен зымырандарға алмастырылуы мүмкін. MSF-тің «тақырыптық кіші бөлімі» – «бұрынғы әскери кейіпкерлер (көп жағдайда) азаматтық өмірдегі қиын және зорлық-зомбылық операциялары үшін өздерінің шайқас тәжірибесін пайдаланады», әдетте құқық қорғау саласында. Мысалдарға Ричард Морганның Такаши Ковакс кітабы «Altered Carbon» (2002) және Элизабет Беардың Дженни Кейси кітабы «Hammered» (2004) жатады.
Traditional military values of courage under fire, sense of duty, honor, sacrifice, loyalty, and camaraderie are often emphasized. The action is typically described from the point of view of a soldier in a science fictional setting of or near battle. Typically, the technology is more advanced than that of the present and described in detail. In some stories, however, technology is fairly static, and weapons that would be familiar to present day soldiers are used, but other aspects of society have changed. Technology may not be emphasized in such stories as much as other aspects of the characters' military lives, cultures, or societies. For example, women may be accepted as equal partners for combat roles, or preferred over men. When the "extravagan[t]" depictions of war in space operas faded along with pulp fiction more generallly, military science fiction developed with a "more disciplined and more realistic notion of the kind of armies which might fight interplanetary and interstellar wars, and the kinds of weapons they might use". Examples that feature aspects of both military science fiction and space opera include the Battlestar Galactica franchise and Robert A. Heinlein's 1959 novel Starship Troopers. A key distinction of military science fiction from space opera is that space operas focus more on adventurous stories and melodrama, while military science fiction focuses more on warfare and technical aspects. The principal characters in a space opera are also not military personnel, but civilians or paramilitary. Stories in both subgenres often concern an interstellar war in which humans fight themselves and/or nonhuman entities. Military science fiction, however, is not necessarily set in outer space or on multiple worlds, as in space opera and the space Western. Both military science fiction and the space Western may consider an interstellar war and oppression by a galactic empire as the story's backdrop. They may focus on a lone gunslinger, soldier, or veteran in a futuristic space frontier setting. Western elements and conventions in military science fiction may be explicit, such as cowboys in outer space, or more subtle, as in a space colony requiring defense against attack out on the frontier. Gene Roddenberry described Star Trek: The Original Series as a Space Western (or more poetically, as "Wagon Train to the stars"). The TV series Firefly and its cinematic follow up Serenity literalized the Western aspects of the space Western subgenre as popularized by Star Trek: it features frontier towns, horses, and a visual style evocative of classic John Ford Westerns. Worlds that have been terraformed may be depicted as presenting similar challenges as that of a frontier settlement in a classic Western. Six shooters and horses may be replaced by ray guns and rockets. A "thematic subdivision" of MSF are works where "ex military protagonists [are] drawing on their battle experience for tough and violent operations in (more or less) civilian life", typically in a law enforcement setting. Some examples include Richard Morgan's Takashi Kovacs book such as Altered Carbon (2002) and Elizabeth Bear's Jenny Casey books, such as Hammered (2004).
19 ғасыр және 20 ғасырдың басына дейін
Әскери ғылыми-фантастиканың алғашқы үлгілерін «болашақ соғыс» әңгімелерінен табуға болады, олар кем дегенде Джордж Чеснидің «Доркинг шайқасы» (1871) повесіне дейін жетеді. Франко-прусс соғысындағы Пруссияның жеңісінен кейін жазылған бұл шығармада Германия тілді елдің Ұлыбританияға басып кіруі суреттеледі, онда Корольдік теңіз күштері болашақтың керемет қаруымен («өлімге әкелетін құралдармен») жойылды. Содан кейін әскери ғылыми-фантастиканың басқа да туындылары пайда болды, соның ішінде Х.Г. Уэллстің «Жердегі темір кемелер» романы. Онда танк тәрізді «жердегі темір кемелер» сипатталған, олар мылтықшылар, инженерлер және капитанды тасымалдайтын, жартылай автоматты мылтықтармен қаруланған бронетранспорттық құралдар.
Precursors for military science fiction can be found in "future war" stories dating back at least to George Chesney's story "The Battle of Dorking" (1871). Written just after the Prussian victory in the Franco Prussian War, it describes an invasion of Britain by a German speaking country in which the Royal Navy is destroyed by a futuristic wonder weapon ("fatal engines"). Other works of military science fiction followed, including H. G. Wells's "The Land Ironclads". It described tank like "land ironclads," armoured fighting vehicles that carry riflemen, engineers, and a captain, and are armed with semi automatic rifles.
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезең
Ақырында, ғылыми фантастика белгілі бір деңгейде қалыптасып, жеке жанрға айналған кезде, әскери ғылыми фантастика жанрдың ішіндегі тармақ ретінде орнықты. Мұндай туындылардың бірі – Х. Бим Пайпердің "Уллер көтерілісі" (1952) романы (Сепой бүлігі оқиғаларына негізделген). Роберт А. Хайнлайнның "Жұлдызды кеме жасақшылары" (1959) және Гордон Диксонның "Дорсай" (1960) шығармалары да әскери ғылыми фантастиканың маңызды туындылары болып саналады. Олар сол кездегі жас оқырмандар арасында осы тармақтың танымалдылығын арттыруға үлкен үлес қосты деп есептеледі. Вьетнам соғысы «ғылыми фантастика қауымдастығының поляризациясына» алып келді, бұл 1968 жылғы маусымдағы Galaxy Science Fiction журналында көрініс тапты. Журналдың бір бетінде соғысты қолдайтын ғылыми фантастика авторлары өздерінің есімдерін тізімдесе, екінші бетте соғысқа қарсы шығушы авторлар өздерінің есімдерін жазды.
Eventually, as science fiction became an established and separate genre, military science fiction established itself as a subgenre. One such work is H. Beam Piper's Uller Uprising (1952) (based on the events of the Sepoy Mutiny). Robert A. Heinlein's Starship Troopers (1959) is another work of military science fiction, along with Gordon Dickson's Dorsai (1960), and these are thought to be mostly responsible for popularizing this subgenre's popularity among young readers of the time. The Vietnam War led to the "polarization of the sf community", which can be seen in the June 1968 issue of Galaxy Science Fiction, in which one page of pro war sf authors listed their names and on another page, anti war sf authors put their names.
Әскери қолдану
1980 және 1981 жылдары екі ғылыми-фантастикалық автор президент Рональд Рейганның Стратегиялық қорғаныс жобасы (Strategic Defense Initiative) туралы көзқарасына әсер етті, онда ядролық зымырандарды жою үшін спутниктер орнатылуы тиіс еді. Бұл авторлар – Ларри Нивен, «Жылтық әлем» (Ringworld) сериясының авторы, және Джерри Пурнелл. Олар пікіртастас әріптестерімен бірге АҚШ-қа ғарыш мәселелері бойынша лобби жасау және Рейганның ғарыш саясатына ықпал ету үшін комитет құрды. Пурнелл «күшті, технократиялық әскери мемлекетті» жақтады. Француз әскері авторлардан «бізді тұрақсыздандырып, қорқытып, кінәлап, тіпті жеңіп алатын» соғыс жағдайларын көзге елестетуді сұрайды, осы арқылы армияны «жаңа оқу сценарийлерімен» қамтамасыз етуді көздейді. Қорғаныс министрлігі Питер Уоррен Сингер мен Август Коулды «жасанды интеллект (AI), деректерді модельдеу, дрондық топтар, кванттық есептеулер және адам қабілетін күшейту» сияқты «жаңа технологиялардан» туындайтын қауіп-қатерлер туралы сегіз қысқа әңгіме жазуға шақырды. Қорғаныс министрлігі ғылыми-фантастикалық жазушыларды олардың «ұғымсыз нәрсені көзге елестетудегі бірегей қабілеті» үшін таңдады. Сонымен қатар, екі автор да «қауіпсіздік мәселелері мен қазіргі заманғы соғыс өнері» туралы біледі. Олар «пайдалы ойдан туған нәрселер» деп анықталған «Қыялданған интеллект» (FicInt) пайдалануды қолдайды. FicInt – Коулдың 2015 жылы ұсынған түсінігі, ол «шығармашылық жазуды барлаумен біріктіре отырып, болашақ сценарийлерді шындыққа негізделген жолмен елестетеді».
In 1980 and 1981, two science fiction authors inspired President Ronald Reagan's vision for a Strategic Defense Initiative in which satellites would be set up to shoot at nuclear missiles. The two authors were Larry Niven, the author of the Ringworld series, and Jerry Pournelle. Along with like minded colleagues, they formed a committee to lobby the United States on space issues and influence Reagan's space policies. Pournelle advocated a "robust, technocratic military state". The French military says the authors are asked to imagine warfare situations that "destabilize us, scare us, blame, or even beat us", in order to provide the army with a "fresh set of practice scenarios". The MOD hired Peter Warren Singer and August Cole to write eight short stories about threats from "emerging technologies" including "artificial intelligence (AI), data modeling, drone swarms, quantum computing and human enhancement" in a battlefield context. The MOD hired sci fi writers because they have a "unique ability to imagine the unimaginable." As well, both authors know about "security subjects and modern warfare." They advocate the use of "Fictional Intelligence" ("FicInt"), which they define as "useful fictions". FicInt, a concept developed by Cole in 2015, combines "fiction writing with intelligence to imagine future scenarios in ways grounded in reality."