Кіріспе

Француз ұйымы, француз әкімшілік сот институты және үкіметке заңдық кеңесші.

Франциядағы Conseil d'État (kɔ̃sɛj deta; Мемлекеттік кеңес) – атқарушы билікке заңдық кеңес беретін және француз сот жүйесінің екі тармағының бірі – әкімшілік сот төрелігінің жоғары соты ретінде әрекет ететін үкіметтік орган. Франция мемлекеттік қызметкері. Мемлекеттік кеңестің мүшелері Француз мемлекетінің ірі құрамына (Grand corps de l'État) кіреді. Мемлекеттік кеңес көбінесе Ұлттық әкімшілік мектебін үздік дипломмен бітірген студенттерді қабылдайды.

Тарих

Мемлекеттік кеңес XIII ғасырда пайда болды, сол кезде Король соты (Curia regis) үш бөлімге бөлінді, олардың бірі Король кеңесі (Curia in consilium, кейіннен Conseil du roi) болды, ол да үш жеке бөлімге бөлінді: Conseil secret «Құпия кеңес», Conseil privé «Жеке кеңес» және Conseil des finances «Қаржы кеңесі». Людовик XIV тұсында екі ірі топқа қайта ұйымдастырылған Conseil d'État privé, finances et direction – Мемлекеттік кеңестің тікелей ата-бабасы болды. Ол корольге қарсы талаптар бойынша кеңес беру үшін заң кеңесшілері мен сарапшыларды біріктірді. 1557 жылы ресми түрде құрылған бұл Францияның Жоғарғы канцлері, пэрлік дәрежесіндегі ақсүйектер, министрлер мен мемлекеттік хатшылар, Бас контролер, 30 Мемлекеттік кеңесші, 80 өтініштерді қараушы және Қаржы интенданттарынан тұратын Патша кеңестерінің ең ірісі болды. Кеңестің сот бөлігі Conseil d'État privé немесе Conseil des parties деп аталды. Француз патшаларының әділет тарату және соңғы инстанция ретінде үкім шығару құқығы болды және бұл құқықты патшалық соттар мен парламенттерге жүктеді. Алайда француз патшасы оларды өз қалауынша күшін жоюға құқылы болды. Атап айтқанда, француз патшалары маңызды мәселелерді шешуге және әкімшілік актілерге қатысты даулар туғанда үкім шығаруға құқылы болды. Патшаның Мемлекеттік кеңесінің шешімдері Патшаның толыққанды құзыретінің шегінде (justice retenue) шығарылған деп есептелді, яғни егемендіктің белгілі бір мәселелер бойынша әділет таратуға артық құқығы. Заң кеңесшілері патшаға жаңа заңдар әзірлеуге көмектесті және өкілеттік беру арқылы егемендік құқықтарды (jura regalia) тікелей жүзеге асырды. Ескі режимдегі француз үкіметінің басқару жүйесі туралы толық ақпарат алу үшін Ancien Régime in France бетіне жүгініңіз. Француз консулдық үкіметі 1799 жылы қазіргі Мемлекеттік кеңесті мемлекетке қарсы талаптарды қарау және маңызды заңдарды әзірлеуге көмектесу үшін сот органы ретінде құрды. Бірінші консул (кейін император) Кеңес отырыстарын жүргізді, ал Кеңес кабинеттік функциялардың көп бөлігін атқарды. Бурбон монархиясы қайта орнатылғаннан кейін Кеңес әкімшілік сот ретінде сақталды, бірақ бұрынғы беделінен айырылды. Оның рөлі 1872 жылғы Парламент актісімен нақты белгіленді. Мемлекеттік кеңес бастапқыда бірінші және соңғы инстанция болып табылды, бірақ 1953 жылы және 1987 жылы құрылғаннан кейін ол көбінесе қадағалау органына айналды, сонымен қатар бірнеше сала бойынша апелляциялық сот ретінде де жұмыс істейді. Мемлекеттік кеңес төменгі сатыдағы соттардан заң мәселелері бойынша келіп түскен шағымдарды тыңдайды және төменгі сатыдағы соттар сұраған жағдайда заң бойынша консультативтік пікір береді.

Әкімшілік сот

Кеңес әкімшілік соттардағы ең жоғарғы апелляциялық сот ретінде қызмет етеді. Ол ұлттық деңгейдегі әкімшілік шешімдеріне (әсіресе, бұйрықтарға, қағидаларға, регламенттерге және атқарушы биліктің шешімдеріне) қатысты талаптарды, сондай-ақ төменгі әкімшілік соттардан келіп түскен шағымдарды қарастырады. Кеңестің шешімдері соңғы және оларға шағымдануға болмайды. Мемлекеттік Кеңес техникалық тұрғыдан сот болмаса да, әкімшілік органдарға қарсы дауларды және талаптарды қарау арқылы сот функциясын атқарады. Арыз берушілерді Жоғарғы Сот адвокаттарынан (Barristers) тағайындалған адвокаттар қорғайды, олардың мүшелері Кеңес пен Кассациялық сотта іс жүргізуге лицензияланған; мұндай адвокаттардың барлығы Жоғарғы Сот адвокаты (Avocat aux Conseils) атағын иеленеді.

Апелляциялық сот төрелігі

Мемлекеттік кеңес 37 әкімшілік соттың кез келгенінен жергілікті сайлау жөніндегі үкімдер бойынша апелляциялық юрисдикцияға ие. Ол сегіз апелляциялық әкімшілік соттан шыққан шешімдер үшін соңғы кассациялық сот ретінде әрекет етеді, яғни ол талапкердің апелляциялық сот заңды қате түсіндірген немесе елемеген деген пікірін білдіретін істерді қарастырады. Егер Мемлекеттік кеңес бастапқы апелляциялық соттың қате үкім шығарғанын анықтаса, көп жағдайда істі басқа апелляциялық әкімшілік сотқа қайта қарау үшін жібереді. Дегенмен, тез шешім қабылдау және заңның дұрыс түсіндірілуін қамтамасыз ету мақсатында (bonne administration de la justice), ол істі ауыстырмастан өзі де қарауға құқылы, осылайша соңғы инстанция ретінде апелляциялық соттың қызметін атқарады (jugement en dernier ressort).

Француздық әкімшілік ғылымдар институты

Мемлекеттік кеңес Франция әкімшілік ғылымдар институтымен (IFSA) байланысты. Мемлекеттік кеңестің вице-президенті IFSA президенті болып табылады және оның негізгі мүшелері мемлекеттік кеңесшілер. 2009 жылы Мемлекеттік кеңес IFSA-ның жылдық конференциясын қабылдады, ол «Қоғамдық қауіпсіздік: мемлекеттік билік пен жеке сектор арасындағы серіктестік» тақырыбында ұйымдастырылды.