Кіріспе

Құс түрі. Көктөс қызылқұйрық (Calidris maritima) – қызылқұйрықтар тұқымдасына (Scolopacidae) жататын шағын жағалау құсы. Бұл құс Еуразия және Солтүстік Американың арктикалық және субарктикалық аймақтарында көбейеді, ал қыстау үшін Атлантика жағалауына оңтүстікке қарай ұшып кетеді.

Таксономия

Қызғылт құмқұйрық 1764 жылы даниялық зоолог Мортен Тран Брунних ресми түрде сипаттап, оған Tringa maratina деген екі атаулы номенклатура берді. Бұл түр бұрын Erolia туысына жатқызылған, бірақ қазір 1804 жылы неміс натуралисі Бласиус Меррем енгізген Calidris туысына 23 басқа құмқұмықпен бірге жатқызылады. Туыстың атауы ежелгі грек тіліндегі kalidris немесе skalidris сөзінен алынған, Аристотель бұл терминді кейбір сұр түсті су жағалауындағы құстарды атау үшін қолданған. Maritima деген сөз латын тілінен шыққан және "теңіздік" мағынасын білдіреді, "теңіз" деген сөзден туындаған. Қызғылт құмқұйрық монотипті түр болып саналады: кез келген түршесі танылмайды.

Сипаттама

Ересектердің аяқтары қысқа, сары түсті, орташа, жұқа қара мүңкісі бар, оның негізі сары. Денесі үсті қара, аздап күлгін жылтырмен, ал асты негізінен ақ. Көкірегі сұр реңді, ал құйрықүсті қара. Олардың ұзындығы және қанаттарының ені өлшенеді, ал салмағы ... құрайды. Солтүстік Шотландия мен Оңтүстік-Батыс Ирландияда қыстайтын құстар көбейіп, Канадаға (Баффин және Девон аралдарына) көшеді. Ұлыбританияда бұл құстар негізінен шығыс және оңтүстік жағалауларында қыста, теңізге жақын жартасты жағалауларды ұнатады. Көбейтіну үшін бұл құстар сирек кездеседі, тек Кэрнгормс Ұлттық паркінің шектеулі аймағында ғана табылған, 1978 жылдан бері 1-3 жұп көбейген. Ұлыбританиядағы осы түрдің көбейтілу деректерін Rare Breeding Birds Panel бақылап, мұрағаттайды. Олар кеш көшетін құстар, қыста мұзсыз Атлантика жағалауларына көшеді. Көбі Солтүстік Каролина және Солтүстік Португалиядан оңтүстікке қарай бармайды. Олар әлеуметтес, кішкентай топтар құрастырады, көбінесе қызғылт бұрғыштармен бірге. Бұл түр оңай үйретіледі және жақындауға болады.

Өсіру

Олардың көбейетін жері – Канададағы Арктика аралдарындағы солтүстік тундра, Гренландия және Солтүстік-Батыс Еуропаның жағалау аймақтары. Олар бір жасқа келгенде көбейе алады. Аталықтары жерге бірнеше ұяша қазып, аналықтары олардың ішінде біреуін таңдап, 3 немесе 4 жұмыртқа салады. Жұмыртқалары зәйтүн түсті, қоңыр дақтармен жабылған және шамамен сондай мөлшерде болады. Аталық құс жұмыртқаларды 21–22 күнде күтіп, шайқауға жауапты. Балапандар тығыз қауырсынмен жабылған. Арқасы қара және қызыл қоңыр түсті дақтармен, ақ ұяшықтармен өрнектелген, ал кеудесі негізінен ақ. Әдетте, тек аталық ғана өздігінен жем жей алатын балапандарға күтім жасайды. Еуропадағы сақиналы құстардан алынған мәліметтер бойынша, Швецияда табылған бір құстың өмірі 20 жыл 9 айға созылған. Англияда осы түр мен құрқылдақ арасындағы будандасу жағдайлары тіркелген.

Мәртебе

Қызғылт құмқұйрық өте кең ареалда таралған және популяциясы төмендеп бара жатқан сияқты, бірақ оның саны өте көп. Халықаралық табиғатты қорғау одағы (IUCN) бұл түрге қатысты қауіп деңгейін "ең аз қызықтыратын" деп санайды.