Психологиялық пайда: Біріншілік, екіншілік және үшіншілік үлес
Primary and secondary gain
Психологияда біріншілік, екіншілік және үшіншілік пайда ұғымдары симптомдардың себептерін ашады. Науқастың ішкі мотивациясы, қызметтен босау, кінә сезімі туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бастапқы пайда, екінші пайда және сирек үшінші пайда – медицина мен психологияда пациенттерде белгілер пайда болғандағы маңызды санасты емес психологиялық ынталарды сипаттау үшін қолданылатын терминдер. Егер пациент осы ынталарды түсініп жүрсе, әсіресе белгілер жеке пайда алу үшін ойлап табылған немесе жоғарылатылған болса, онда бұл жалғандық деп саналады. Бастапқы және екінші пайда арасындағы айырмашылық мынада: бастапқы пайдада адам жұмысқа бара алмайтын себебі жарақат немесе ауру болса, екінші пайдада адам жарақаттануы немесе ауруға шалдығуының себебі жұмысқа бармау үшін болады.
Primary gain and secondary gain, and more rarely tertiary gain, are terms used in medicine and psychology to describe the significant subconscious psychological motivators patients may have when presenting with symptoms. If these motivators are recognized by the patient, and especially if symptoms are fabricated or exaggerated for personal gain, then this is instead considered malingering. The difference between primary and secondary gain is that with primary gain, the reason a person may not be able to go to work is because they are injured or ill, whereas with secondary gain, the reason that person is injured or ill is so that they cannot go to work.
Бастапқы пайда
Бастапқы пайда оң ішкі мотивацияларды тудырады. Мысалы, науқас қандай да бір міндетті орындай алмағаны үшін өзін кінәлі сезінуі мүмкін. Егер осының себебін растайтын медициналық жағдай болса, бұл психологиялық стрестің азаюына әкелуі мүмкін. Бастапқы пайда кез келген аурудың бір бөлігі болуы мүмкін, бірақ көбінесе конверсиялық бұзылыста жақсы көрінеді – бұл психикалық ауру, онда стресс факторлары органикалық себептері жоқ физикалық белгілер түрінде пайда болады, мысалы, адам кісі өлтіргенін көргеннен кейін соқыр болып қалуы. Бұл "пайда" сыртқы бақылаушыға аса байқаусыз болуы мүмкін.
Primary gain produces positive internal motivations. For example, a patient might feel guilty about being unable to perform some task. If a medical condition justifying an inability is present, it may lead to decreased psychological stress. Primary gain can be a component of any disease, but is most typically demonstrated in conversion disorder — a psychiatric disorder in which stressors manifest themselves as physical symptoms without organic causes, such as a person who becomes blind after seeing a murder. The "gain" may not be particularly evident to an outside observer.
Екіншілік пайда
Екіншілік пайда кез келген аурудың бір бөлігі болуы мүмкін, бірақ ол сыртқы ынталандырушы фактор болып табылады. Егер науқастың ауруы оған жұмыстан босауға, әскери қызметтен қашуға, қаржылық төлемақы алуға, дәрі-дәрмектерге қол жеткізуге, түрме жазасынан құтылуға және т.б. мүмкіндік берсе, мұндай жағдайлар екіншілік пайданың мысалдары болып саналады. Мысалы, адамның асқазан ауыруы себепті үй жұмысын басқа біреу жасаса, бұл екіншілік пайда болып табылады. Психикалық мүгедектігі бар адамдардың жағдайында бұл құбылыс кейде "екіншілік мүгедектік" деп аталады.
Secondary gain can also be a component of any disease, but is an external motivator. If a patient's disease allows them to miss work, avoid military duty, obtain financial compensation, obtain drugs, avoid a jail sentence, etc., these would be examples of a secondary gain. For instance, an individual having household chores completed by someone else because they have stomach cramps would be a secondary gain. In the context of a person with a significant psychiatric disability, this effect is sometimes called "secondary handicap".
Үшінші деңгейлі пайда
Терциарлық пайда, жетілді зерттелмеген процесс, үшінші тараптың науқастың симптомдарынан алатын пайдасы. Оған газлайтинг кіреді, онда отбасы мүшесі немесе денсаулық сақтау қызметкері қаржылық немесе басқа да себептермен науқасты өзінің ауру екеніне сендіру үшін манипуляция жасайды. Терциарлық пайда, мысалы, фармацевтикалық компания өздерінің дәрісімен емдеуді қажет ететін симптомдары бар екеніне көздерін көндіру үшін жарнамалар шығарғанда да туындауы мүмкін.
Tertiary gain, a less well studied process, is the benefit that a third party receives from the patient's symptoms. It includes gaslighting wherein a person, such as a family member or healthcare worker for financial or other reasons, manipulates a patient into believing that they are ill. Tertiary gain can also be received when, for example, a pharmaceutical company runs advertisements to convince viewers they have symptoms which require treatment with the company's drug.