Еуропалық шаға (Gulosus aristotelis) – қанаттылардың бір түрі. Батыс Еуропа, Азия мен Африка жағалауларында көбейеді. Таксономиясы, сипаттамасы мақалада.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құс түрі Еуропалық шаға немесе жалпы шаға (Gulosus aristotelis) – қазтұмсықтардың бір түрі. Бұл Gulosus туысының жалғыз өкілі. Ол батыс және оңтүстік Еуропаның, оңтүстік-батыс Азияның және Солтүстік Африканың тасты жағалауларында көбейеді, көбінесе өзінің көбейту аймағында қыстайды, ең солтүстіктегі құстардан басқа. Ұлыбританияда бұл теңіз құсына көбінесе жай ғана шаға деп аталады.
Species of bird
The European shag or common shag (Gulosus aristotelis) is a species of cormorant. It is the only member of the monotypic genus Gulosus. It breeds around the rocky coasts of western and southern Europe, southwest Asia and north Africa, mainly wintering in its breeding range except for the northernmost birds. In Britain this seabird is usually referred to as simply the shag.
Таксономия
Еуропалық шаг бұрын *Phalacrocorax* туысына жатқызылған, бірақ 2014 жылғы зерттеуде *Phalacrocorax* және *Urile* кладынан айтарлықтай көп бөлінгені, ал *Nannopterum* және *Leucocarbo* кладына базальды жақындығы анықталды. Осыған байланысты, ол жеке *Gulosus* туына жатқызылды. Халықаралық орнитологиялық конгресс (IOC) 2021 жылы осы классификацияны қабылдады. *Gulosus* шамамен 9.0–11.2 миллион жыл бұрын *Nannopterum-Leucocarbo* кладынан бөлінген деп саналады. Еуропалық шагтар көбінесе теңіз түбінде қоректенеді, яғни азығын теңіздің түбінен табады. Олар түрлі балықтарды жейді, бірақ ең көп жейтіні – құмшабақ. Шагтар тамақ іздеу үшін ұялаған жерлерінен ондаған шақырымға дейін ұшып кетеді. Ұлыбритания жағалауларында суға түсу уақыты әдетте 20-45 секундты құрайды, ал суға түсулер арасындағы демалыс шамамен 15 секундқа созылады. Бұл аэробтық суға түсуге сәйкес келеді, яғни құс суға түскен кезде өкпесіндегі және қан ағынындағы оттегіге тәуелді болады. Суға түскенде, олар судан секіріп шығып, суға түсуға қосымша күш береді. Олар жартастардағы жартастарда, жарықтарда немесе кішкентай үңгірлерде ұялайды. Ұялары құстың өзінің нәжісімен біріктірілген шіріген су жәдітесінен немесе бұтақтардан жасалған жинақы емес үйінділер болып келеді. Ұялау маусымы ұзаққа созылады, ақпан айының соңында басталып, кейбір ұялар мамыр айында немесе одан да кейін басталады. Үш жұмыртқа салынады. Балапандары қауырсынысыз жарылады, сондықтан олар жылу үшін толығымен ата-аналарына тәуелді болады, көбінесе ұша алғанша екі айға жуық уақыт күтеді. Балапандар маусымның басынан тамыз айының соңына дейін, ал ерекше жағдайларда қазан айының ортасына дейін ұшып кетеді.
The European shag was formerly classified within the genus Phalacrocorax, but a 2014 study found it to be significantly more diverged than the clade containing Phalacrocorax and Urile, but basal to the clade containing Nannopterum and Leucocarbo, and thus classified it in its own genus, Gulosus. The IOC followed this classification in 2021. Gulosus is thought to have split from the Nannopterum Leucocarbo clade between 9.0–11.2 million years ago''. European shags are preponderantly benthic zone feeders, i. e. they find their prey on the sea bottom. They will eat a wide range of fish but their commonest prey is the sand eel. Shags will travel many kilometres from their roosting sites in order to feed. In UK coastal waters, dive times are typically around 20 to 45 seconds, with a recovery time of around 15 seconds between dives; this is consistent with aerobic diving, i. e. the bird depends on the oxygen in its lungs and dissolved in its bloodstream during the dive. When they dive, they jump out of the water first to give extra impetus to the dive. It breeds on coasts, nesting on rocky ledges or in crevices or small caves. The nests are untidy heaps of rotting seaweed or twigs cemented together by the bird's own guano. The nesting season is long, beginning in late February but some nests are not started until May or even later. Three eggs are laid. Their chicks hatch without down and so they rely totally on their parents for warmth, often for a period of two months before they can fly. Fledging may occur at any time from early June to late August, exceptionally to mid October.
Диета
Шаг – негізінен теңіз түбіндегі ортада қоректенетін, суға сүңгіп балық аулайтын құс. Бұл түрден тамақ үлгілерін (құсықтар немесе түйіршіктер) жинаудың салыстырмалы түрде оңай болуы және Phalacrocoracidae тұқымдасы мен балық шаруашылығы арасындағы қақтығыс болғандықтан, шақтың тамақтануына байланысты бәсекелестік ғылыми қызығушылық тудырды. 1985-2014 жылдар аралығында Шотландиядағы Май аралында жиналған мәліметтерге сәйкес, мұхиттың жылынуына жауап ретінде осы популяциядағы шақ балапандарының тамақтану құрамы кеңейді. Шақтар желді күндері құмшабақтарды аз жейді, бұл желдің осы түрдің ұшуына тигізетін күшті әсеріне байланысты. Осы колониядағы ересек шақтардың жыл бойғы тамақтануы соңғы 30 жылда өзгерді, құмшабақтарға маманданған түрден әртүрлі азық базасына дейін.
The shag is a pursuit diving seabird that feeds predominantly in benthic habitats. Due to the relative ease with which diet samples can be collected from this species (regurgitated food or pellets) and the perceived conflict between the Phalacrocoracidae and fisheries, shag diet competition has been the subject of substantial scientific interest. Evidence collected at one colony, the Isle of May, Scotland, between 1985 and 2014, suggests that shag chick diet composition in this population has diversified in response to ocean warming. Shags also feed on fewer sandeel on windy days, presumably due to the strong effect of wind on flight in this species. The year round diet of full grown shags at this colony has also changed over the past 3 decades, from sandeel specialists to an increasingly diverse prey base.
Тарату
Апрель айының соңынан шілде айының ортасына дейінгі көбею маусымында еуропалық шағды келесі аймақтарда кездестіруге болады: Салти аралдары, Ирландия; Фарн аралдары және Сцилли аралдары, Англия; Май аралы, Дирнес және Фолсхеу, Шотландия; Рунде, Норвегия; Исландия; Дания; Фарер аралдары; Галисия, Солтүстік Испания; Далмация және Истрия, Хорватия. 2017 жылдың сәуір айында Монакода сегіз еуропалық шағ дүниеге келді. Еуропалық шағдың ең ірі колониясы Испаниядағы Сиес аралдарында орналасқан, онда 2500 жұп бар (әлемдік популяцияның 25%).
The European shag can be readily seen among the following locations during the breeding season, between late April and mid July: Saltee Islands, Ireland; Farne Islands and Isles of Scilly, England; Isle of May, Deerness and Fowlsheugh, Scotland; Runde, Norway; Iceland; Denmark; Faroe Islands; Galicia, Northern Spain; Dalmatia and Istria, Croatia. In April 2017, eight new European shags were born in Monaco. The largest colony of European shags is in the Cíes Islands, Spain, with 2,500 pairs (25% of the world's population).