Кіріспе

Мачзор (мачзор, көпше түрі мачзорим, тиісінше) – еврейлер Рош-Хашана мен Йом-Кипурдың қасиетті күндерінде қолданатын дұға кітабы. Көптеген яһудилер сондай-ақ, Пасха, Шавуот және Сукот сияқты үш саяхат мерекесінде арнайы мачзоримдерді пайдаланады. Мачзор – сидурдың ерекше түрі, ол әдетте апта күндері мен Шаббат құлшылығында қолданылады. "Мачзор" сөзі "цикл" дегенді білдіреді, ал түбірі ח-з-р "қайта оралу" мағынасын береді. Бұл термин бастапқыда жыл бойына, апта күндері, Шаббат және мерекелерде оқылған дұғаларды қамтитын кітапты білдірген. Кейіннен (алғашқыда Ашкеназ қауымдарында) апта күндері мен Шаббат дұғаларын қамтитын сидур мен мерекелік дұғаларды қамтитын мачзор арасында ерекшелік туды. Дегенмен, жылдық дұғалардың барлығын қамтитын мачзордың бастапқы түрі, кем дегенде, 20 ғасырға дейін қолданылып келді (алайда, оның қолданылуы азайып кетті).

Шығуы және ерекшеліктері

Яһудилердің ресми дұға кітаптарының ең ертегілері X ғасырға дейін жетеді; олар күнделікті дұғалардың белгілі бір ретін қамтиды. Алайда, күнделікті және мерекелік құлшылық арасындағы көптеген литургиялық айырмашылықтарға байланысты, кейбір ерте раввиндер сидурдың арнайы нұсқасының қажеттілігін мойындады. Осының нәтижесінде, алғашқы мачзоримдер осы литургиялық өзгерістер мен қосымшаларды қамти отырып жазылды. Мачзорда негізгі литургия ғана емес, сонымен қатар мачзор арналған мерекеге тән литургиялық өлеңдер – көптеген пиютимдер де бар. Мачзордағы көптеген дұғалар, оның ішінде күнделікті немесе апта сайын Саббат күні оқылатын дұғалар, мерекелерде ғана ерекше әуенмен орындалады. Көптеген мачзоримдерде тек мәтін ғана болады, музыкалық нотация жоқ; ал әуендердің кейбіреуі ежелгі заманнан ауызша беріліп келеді.

Халыққа танымал нұсқалары

Koren Sacks Machzor Series – Бас раввин Джонатан Сакстың аудармасы мен түсініктемесін Koren Publishers Иерусалимнің бірегей дизайнымен ұштастыратын еврей-ағылшын мерекелік дұға кітаптарының кеңейіп келе жатқан жиынтығы. Литургияда заманауи ағылшын тіліндегі аударма бар және Израиль мемлекеті, Израильдің қорғаныс күштері, үкіметтің игілігі және американдық әскери күштердің қауіпсіздігі үшін дұғалар қамтылған. Koren Sacks Rosh Hashanah мачзоры 2011 жылы жарық көрді және Jewish Book Council-дің 2011 жылғы Ұлттық еврей кітабы сыйлығының финалисі атанды. Koren Sacks Yom Kippur мачзоры 2012 жылы, ал Koren Sacks Pesah мачзоры 2013 жылғы наурыз айында жарық көрді. The Jewish Press басылымы Koren Sacks Pesah мачзорына жазылған кіріспені «Пасханың мәніне тақырыптық және теологиялық кіріспе» деп сипаттайды. Піютимдердің көп бөлігі кітаптың соңындағы қосымшада келтірілген, бірақ аудармаланбаған. ArtScroll Machzor – ArtScroll баспасынан шыққан және хареди және қазіргі православие еврей қауымдастығында кеңінен қолданылатын өте танымал мачзор. Мәтінде ағылшын тіліндегі аудармалар, түсініктемелер, жазбалардың түпнұсқалары және хореографиялық нұсқаулар (отыру, тұру, иілу қашан екені) бар. Көптеген нұсқалары бар. Онда Минхаг Полиннің барлық піютимдері бар (Йом Кипурдағы Шахарит, Мусаф және Минха Селихоттарынан басқа), бірақ кейбір піютимдер кітаптың соңындағы қосымшаға көшірілген және аудармасы жоқ. Machzor HaShalem: Ұлы мерекелік дұға кітабы – Филип Бирнбаум редакциялаған. Бұл кітап 2000 жылға дейін, 50 жылдан астам қолданылғаннан кейін басылымнан түсіп қалды, Koren, Artscroll және Harlow кітаптарынан бұрын. Көптеген қауымдар әлі де олардың бар қоры бойынша дұға етеді, әсіресе қазіргі православие еврей қауымдастығында және кейбір консервативті/мазорти синагогаларында. Мәтінде ағылшын тіліндегі аудармалар, түсініктемелер, жазбалардың деректері бар. Ол 3 мерекеге арналған піютимдердің көп бөлігін алып тастайды және жоғары мерекелерге арналған піютимдердің бір бөлігін қысқартады. Rödelheim machzorim – Вольф Хайденхайм редакциялаған, бұл мачзоримдер алғаш рет 19 ғасырдың басында жарық көрген. Олар жүздеген рет басылып шықты және әлі де көптеген екиш қауымдастықтарында қолданылады. Мачзордың Батыс Ашкеназ дәстүрі бойынша, сондай-ақ Минхаг Полин бойынша нұсқалары бар; біріншісі ағылшын тіліндегі аудармамен бірге жарық көрді. Goldschmidt Fraenkel Machzor – Бұл «ғылыми» мачзор. Ол тек қолжазбаларда ғана кездесетін піютимдерді қамтиды, орта ғасырлардағы ашкеназдық және француздық қауымдардың әдет-ғұрыптарын қайта құруға мүмкіндік береді және барлық піютимдерге қатысты сын ескертпелер мен түсініктемелер бар. Қазіргі уақытта серияда бес ірі мерекеге арналған 5 том бар. Голдшимдт/Френкель отбасы дайындап жатқан арнайы Шаббат піютимдерін қамтитын қосымша томдар да бар. Machzor: Ұлы мерекелік дұға кітабы – Консервативті раввин Моррис Сильвермен редакциялаған, бұл кітап 30 жыл бойы консервативті еврей мачзоры ретінде танылды. Мәтінде түсіндірме жазбалар, медитациялар және қосымша оқулар бар. Бұл кітап әлі де кейбір қауымдарда қолданылуда. «Дұғалар кітабы» баспасынан жарық көрді. Rosh Hashanah және Yom Kippur үшін Machzor – Жюль Харлоу редакциялаған, консервативті иудаизмнің ресми мачзоры 1970-жылдардың басынан 2009 жылға дейін. 816 бет. Бұл мәтінде 20 ғасырда жарық көрген басқа мачзоримдерге қарағанда түсініктемелер мен нұсқаулар аз. Редакторлар аудармаға баса назар аударды, көп жағдайда оның жеткілікті екенін сезінді. Онда басқа дәстүрлі және консервативті мачзоримдерге қарағанда өлеңдері аз. Аудармалары поэтикалық, сөзбе-сөз емес. 2009 жылы Рабиндер ассамблеясы және Консервативті еврейлердің Біріккен синагогасы осы басылымды алмастыруға арналған жаңа томды жариялады, ол «Machzor Lev Shalem» деп аталды. Machzor Lev Shalem – Консервативті қозғалыстың жаңа ресми мачзоры. Бұл дұға кітабы толық литургияны ұсынады, Сильверман немесе Харлоу басылымдарына енгізілмеген көптеген дәстүрлі дұғаларды қалпына келтіреді, сонымен қатар православие емес иудаизмнің теологиясы мен гендерлік теңдігін көрсететін шығармашылық литургиялық дамуды пайдалануға мүмкіндік береді. Онда классикалық және қазіргі заманғы раввиндердің түрлі түсініктемелері, гендерлік сезімтал аудармалар және хореографиялық нұсқаулар (отыру, тұру, иілу қашан екені) бар. Бұл кітап бұрынғы православие емес мачзоримдерге қарағанда дұғалардың тура мағыналы аудармаларын ұсынады. Барлық дұғалар мен жолдар ағылшын тілінде транслитерацияланған. Беттік орналасу дұғаларды түрлі ағылшын түсініктемелерімен және оқулармен қоршайды, классикалық раввиндердің түсініктемелеріндегідей. Бұл кітап консервативті, конфессиялық емес және дәстүрлі теңдікпен синагогтар мен хавруттар үшін, сондай-ақ белгілі бір мәтіндерді алып тастау арқылы және қосылатын нұсқаларды таңдау арқылы православие немесе реформалық қауымдарда да қолданылуы мүмкін. Machzor Hadash – Сидней Гринберг және Джонатан Д. Левин редакциялаған, гендерлік бейтарап аудармаларды қолданатын мачзор; консервативті, конфессиялық емес және дәстүрлі теңдікпен синагогтар мен хавруттар қолданады. Kol Haneshama: Құрметті күндерге арналған дұға кітабы, Reconstructionist Press баспасынан шыққан. Бұл Reconstructionist қозғалысының ресми мачзоры. Gates of Repentance: The New Union Prayerbook – Реформалық иудаизмнің ресми дұға кітабы 1978 жылдан 2015 жылға дейін. Бұл кітап жоғарыдағы кітаптарға қарағанда әлдеқайда кішкентай және толық емес болғанымен, 20 ғасырдағы басқа реформалық жұмыстарға қарағанда дәстүрлі мачзордан көптеген үзінділер мен таңдауларды қамтиды. Онда ағылшын түсініктемелерінің, оқулардың және транслитерациялардың бай әртүрлілігі бар. Түпнұсқасы 1978 жылы, гендерлік бейтарап басылымы 1996 жылы жарық көрді. Central Conference of American Rabbis баспасынан шыққан. Days of Awe – Ұлыбританиядағы Реформалық иудаизм қозғалысының Ұлы мерекелік күндерге арналған дұға кітабы. Оның сегізінші басылымы 1985 жылы, ал бірінші басылымы 1840 жылы жарық көрді. Machzor Ruach Chadashah – Union of Liberal and Progressive Synagogues (Ұлыбритания) баспасынан 2003 жылы жарық көрді. Mishkan HaNefesh – Бұл реформалық еврей Ұлы мерекелік күндерге арналған дұға кітабы 2015 жылы жарық көрді; ол Mishkan T'filah-қа серіктес ретінде қарастырылады. Mishkan HaNefesh «жанның қасиетті орны» деп аударылуы мүмкін.