Кіріспе

Анадолиядағы ежелгі қала, қазіргі Түркия

қазіргі қала

Дорилейум немесе Дорилайон (Δορύλαιον; Şarhöyük) – Анадолиядағы ежелгі қала. Қазір ол Түркияның Эскишехир қаласының жанында орналасқан археологиялық ескерткіш. Оның алғашқы орналасқан жері Эскишехирден оңтүстік-батысқа қарай 10 шақырым жерде, қазір Қарақас Хисар деп аталатын жерде болды. Б.з.д. IV ғасырының соңына қарай ол қазіргі Эскишехирдің солтүстігіне көшірілді.

Ерте қола дәуірі

Шархёйүк (сондай-ақ Дорилайон) 1989 жылдан бері қазылып келеді. Ондағы археологиялық мәдени қабаттар тізімі ашылды, ең ертесі б.з.д. 3 мыңжылдыққа дейін соққан. Қала ерте қола дәуірінде гүлденді. Шамамен 2500 ж.б.д., Анатолияның солтүстік-батыс бөлігінде ерекше мәдениет тобы – «Демирчихүйүк мәдениеті» байқалады. Дорилеум Шархёйүк осы мәдени дамудың орталығы болды. Қаланың соңғы қола дәуіріне (ШХ V) қатысты қабаттары төбедегі ең жақсы сақталған мәдени кезеңдердің бірі болып табылады. 2018 жылы онда жаңа лувиялық иероглифтік мөр табылды. Бұл материал хеттік императорлық кезеңді көрсетеді. Кейін қала фригийлер тұсында да маңызды болды.

Классикалық және ортағасырлық кезеңдер

Көп уақыттан кейін Дорилеум римдік сауда орталығы болды. Бұл қала, шамасы, б.з. 50 жылы апостол Павелдің екінші миссионерлік саяхатындағы маңызды нүкте болған. Фригия Сальтарис провинциясының бір бөлігі болған кезде епископтыққа айналды. III ғасырда готтардың шабуылдары қауіп тудырды. Кіші Азиядағы рим армиясы сейілтілген еді, ал флот Солтүстік Синопа қаласынан батысқа жылжығандықтан, аймақ тұрғындары қорғансыз қалды. Бұл готтар Дунай арғы жағынан, Қара теңіз аймағынан келген. Қала қауіп астында қалғанда, халқы өздерін басып алушылардан қорғау үшін асығыс әрекет ететінін көрсету үшін, қабырғаларын салуды жеделдету үшін арнау мүсіндерін пайдаланды. 1071 жылы Манзикерт шайқасынан кейін оны Селжұқ түркілері жаулап алды. Дорилеум крест жорықтары кезінде екі шайқасқа куә болды. 1097 жылы, Бірінші крест жорығы барысында, крестшілер осы жерде Селжұқтарды жеңіп, маңызды алғашқы жеңіске жетті. Екінші крест жорығында крестшілер ауыр жеңіліске ұшырады, бұл крест жорығына неміс тарапынан қатысуды тоқтатты. Византия императоры I Мануил Комнен 1175 жылы Дорилеумды нығайтты. Замандас византиялық тарихшы Никетас Хониатс, Мануилдің Мириокефалон шайқасынан кейін Селжұқ түрік сұлтаны II Килиж Арсланмен жасасқан келісімнің шарты бойынша Дорилеумның бекіністерін бұзбағанын хабарлайды. Сұлтанның бұл жағдайға жауабы Дорилеумға тікелей шабуыл жасау емес, оңтүстіктегі Меандр аңғарына ірі әскерді жіберіп, оны тонау болды. Мұсылман авторы әл-Харави (1215 жылы қайтыс болды) Дорилеумды христиан территориясының шекарасындағы емдік ыстық суларға толы орын деп сипаттады.

Дін тарихы

Дорилей Византия империясы тұсында епископтық орталыққа айналды және Фригиядағы Синнада митрополитіне бағынышты болды. IV-IX ғасырларда жеті епископ белгілі, олардың ең танымалсы – Евсевий. Бұл епископтық орын 12-шы ғасырға дейін Синнаданың бағынышты епископтары тізімінде кездеседі, бірақ одан кейін көп ұзамай жойылған болуы керек.