Канадалық әлеуметтік кредит қозғалысының тарихы

Кіріспе

Саяси қозғалыс

Канадалық әлеуметтік несие қозғалысы – бастапқыда майор К.Х. Дугластың әлеуметтік несие теориясына негізделген саяси қозғалыс. Оның қолдаушылары ағылшын тілінде "Socreds" және француз тілінде "créditistes" деп белгілі болды. Ұлы депрессия салдарынан 1930 жылдары бұл қозғалыс танымал болып, өз саяси партиясын құрды.

Федералды саясат

Альберта әлеуметтік несиесінің бір тармағы болған Батыс әлеуметтік несие лигасы 1935 жылғы федералды сайлауда кандидаттарды тіркеді, осы арқылы Канаданың Прогрессивті партиясы мен Біріккен фермерлер қозғалысынан көптеген дауыстарды тартып алды. 1940 жылғы федералды сайлауда «Сокредс» Уильям Дункан Херриджтің қолдаушыларымен «Жаңа демократия» атымен қатысты, бірақ 1944 жылы Канаданың әлеуметтік несие қауымдастығы ресми түрде құрылғаннан кейін келесі сайлауларда «Әлеуметтік несие» деген атауға қайта оралды. Партия көбінесе шағын болды және біртіндеп әлсіреп қалды. Партия соңғы рет 1965 жылы Альбертада федералдық мандатты жеңіп алды. (СК депутаты Роберт Норман Томпсон (Ред-Дир) 1968 жылы консерватор болып сайланды.) 1960 жылдары партияның Квебек қанаты бөлініп, «Ralliement créditiste» партиясын құрды. 1971 жылы екі қанат қайта бірікті. Партия 1980 жылғы федералды сайлаудан кейін парламентте өкілдіксіз қалды, содан кейін 1993 жылға дейін номиналды түрде өмір сүрді, бірақ маңыздылығын жоғалтты.

Альберта

Бұл идеологияны 1934 жылы Альберта әлеуметтік несие лигасын құрған пастор Уильям Аберхарт ("Библиялық Билл") қабылдады. Ол Дугластың әлеуметтік несие теориясына фундаменталистік христиандық көзқарасты қосты. Әлеуметтік несие 1935 жылғы провинциялық сайлауда үлкен сәттілікке жетті және Аберхарт Альбертаның премьер-министрі болды. Оның үкіметі, әлемде әлеуметтік несие идеологиясын ұстанған жалғыз үкімет болды деуге болады. Шындығында, 1937 жылы әлеуметтік несие партиясының төменгі палата мүшелерінің бүліктерінен кейін, Аберхарттың үкіметі қаржылық бағдарламасын іске асыруға қысымға ұшырады, ол Альберталықтарға «мүліктік сертификаттарды» беру арқылы әлеуметтік несиені іске асыруға тырысты. Алайда, Канаданың Жоғарғы соты бұл шараны қабылдамады, себебі тек федералдық үкімет ғана валюта шығаруға уәкілдік етілген. Аберхарт 1943 жылы лауазымында қайтыс болды, оның орнына Эрнест Мэннинг келді. Мэннинг бұрын әлеуметтік несиенің жақтаушысы болғанымен, партия атын сақтап, теорияны көп бөлігін тастады. Ол сондай-ақ партияны антисемиттерден тазартты; антисемитизм партияның популистік риторикасының бір бөлігі болғанымен, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ол сәннен шықты. Альберталық сокредтер 36 жыл бойы қатарынан тоғыз көпшілік үкімет құрды, бұл сол кезде провинциялық деңгейдегі ең ұзақ үзіліссіз үкіметтік кезең еді. Көптеген жағдайларда Мэннингтің басшылығы мен Альбертаның Канаданың әлеуметтік несие қозғалысындағы күшті ықпалының арқасында, Канаданың әлеуметтік несие қозғалысы күшті әлеуметтік консервативтік бағытқа ие болды. Партия 1982 жылы соңғы депутаттарын жоғалтып, енді ешқашан бірде-бір мүшесін сайлаған жоқ. Партия Альберта саясатында маңызды күшке ие болмаса да, оған қолдау көрсетілді және шамамен 2005 жылы қысқа мерзімге қайта жаңғырды. Алайда, 2008 жылы партияның дауысы 0,2%-ға дейін төмендеді, бұл 1934 жылы құрылғаннан бергі ең нашар көрсеткіш болды. 2017 жылы партия Pro Life Alberta саяси қауымдастығы деп қайта аталды, оның әлеуметтік несие тарихымен байланысы шамалы.

Британдық Колумбия

1930 және 1940 жылдары Британдық Колумбиядағы әлеуметтік несие қозғалысы көбінесе жіңішке болып, түрлі шағын топтардан тұрды, олардың ішіндегі ең ірісі – Әлеуметтік несие лигасы. Британдық Колумбия қозғалысы Альберталық қанатымен көптеген келіспеушіліктерге тап болды және Уильям Аберхарттың діни үгітінен алшақтауға тырысты. Қозғалыстың іс жүзінде тоқтауы 1951 жылы бұрынғы тори В. А. К. Беннетт Лиганың жетекшісі болып сайланғанда болды. Беннетт партияны саяси құрал ретінде пайдалану мақсатымен оған қосылды. Ол тез арада бастапқы идеологиядан бас тартып, партияны консервативті популисттік Британдық Колумбияның әлеуметтік несие партиясына қайта ұйымдастырды. Британдық Колумбиядағы әлеуметтік несиелік алғашқы үкімет өте азшылықпен құрылды, бірақ бір жылдан кейін көпшілік дауысқа ие болды. Азшылық үкіметтен кейін және 20 жылдық көпшілік үкіметтен соң, партия Британдық Колумбияның Жаңа демократиялық партиясынан жеңіліс тапты. НДП үкіметте бір ғана мерзім қызмет етті, содан кейін әлеуметтік несие партиясы W. A. C. Беннетттің ұлы Билл Беннетттің басшылығымен тағы төрт мерзімге көпшілік үкіметке оралды. Беннетті 1986 жылы Билл Вандер Зальм ауыстырды, бірақ Вандер Зальм 1991 жылы Рита Джонстонның пайдасына отставкаға кетуге мәжбүр болды. Әлеуметтік несие үкіметі 1991 жылғы сайлауда НДП-дан жеңіліп, үшінші орынға түсті. Партия 1996 жылғы сайлауда заң шығарушы органға бірде-бір өкіл сайлай алмады және дауыстардың барлық 0,4% ғана жинады. Партияның көптеген белгілі мүшелері 1990-шы жылдардың басында пайда болған Британдық Колумбия либералдық партиясына қосылды, ол НДП-ға қарсы жаңа «еркін кәсіпкерлік» коалициясы болды. Партия тез арада маргиналды күйге түсіп, қазірде тек номиналды түрде ғана сақталып отыр. 2001 жылғы сайлауда партия тек екі кандидатты тікелей ұсынды. Екі кандидаттың ең күштісі, Грант Миттон, өзінің сайлау округінде 17% дауыс жинаған бұрынғы радио бағдарламасының жүргізушісі, кейіннен партиядан шығып, Британдық Колумбия партиясын құрды. 2005 жылы екі кандидат, 2009 жылы бірде-бір кандидат, 2013 жылы бір кандидат тікелей ұсынылды. Партия көп ұзамай тіркеуден шығарылды. 2016 жылы қайта тіркелді, бірақ 2017 жылғы провинциялық сайлауда тек екі кандидатты тікелей ұсынды.

In the 1930s and 1940s, the social credit movement in British Columbia was largely fractious, and made up of various small groups, the largest of which being the Social Credit League. The British Columbian movement was largely at odds with the Albertan wing and sought to distance itself from William Aberhart's religious preaching. The effective death of the movement came when former Tory W. A. C. Bennett was elected leader of the League in 1951. Bennett joined in order to use the party as a political vehicle. He quickly jettisoned the original ideology, and reorganized the party into the conservative populist British Columbia Social Credit Party. Social Credit's first government in British Columbia was a very small minority, but they were elected to a majority a year later. After the minority, and 20 years of majority government, the party was defeated by the New Democratic Party of British Columbia. The NDP served only one term in Government, before the Social Credit Party was returned to office for four more terms of majority government under W. A. C. Bennett's son, Bill Bennett. Bennett was succeeded by Bill Vander Zalm in 1986, but Vander Zalm was forced to resign in 1991 in favour of Rita Johnston. The Social Credit government was defeated by the NDP in the 1991 election, and was knocked down to third place. The party collapsed in the 1996 election when it failed to win a single seat in the legislature, and received only 0.4% of votes cast. Many of the party's mainstream members left to join the British Columbia Liberal Party, which emerged in the early 1990s as the new "free enterprise" coalition opposing the NDP. The party quickly dwindled into fringe status, and now only exists in desultory fashion. It ran only two candidates in the 2001 election. The strongest candidate of the two, Grant Mitton, a former radio talk show host who received 17% of the vote in his riding, later left the party to form the British Columbia Party. It only ran two candidates in 2005, none in 2009, and one in 2013. The party was de registered shortly afterward. It regained its registration in 2016, but ran only two candidates in the 2017 provincial election.

Квебек

Бұл қозғалыстың Квебекте де таралуының бір себебі - Луи Ивеннің әлеуметтік несие туралы әдебиетті француз тіліне аударып, осы тақырыпта өз мақалаларын жазып, әлеуметтік несие теориясын насихаттау үшін мерзімді басылымдар басып шығарып, таратып жүргені. Ол Гилберте Коте Мерсьемен бірге Ругемонт қаласында (Квебек) орналасқан "Сен-Михаэльдің паломниктері" деп аталатын діни емес христиандық топты құрды, ол консервативті католицизммен қатар әлеуметтік несие ақша-кредит саясатын қолдайды. Паломниктер ағылшын тілінде The Michael Journal және француз тілінде Vers Demain жариялайды. Топ мүшелері киетін бас киімдері үшін "Ақ береттер" деген лақап атпен танылады. Ивен және Коте Мерсье 1939 жылы әлеуметтік несие теорияларына негізделген провинциялық партия ретінде Union des électeurs партиясын құрды және қозғалысқа Réal Caouette-ді тартты. 1940 жылғы федералды сайлауда Ивен және Арманд Турпин Жаңа демократия партиясынан кандидаттар ретінде қатысты, бірақ ешқайсысы сайланбады. Қозғалыс Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі сайлауда Union des électeurs партиясының атынан жеңіске жетіп, Кауэтті Канаданың Төменгі палатасына жіберді. 1947 жылы Одақ Эрнест Мэннингтің ортодоксалды әлеуметтік несиелік экономикалық теорияны қабылдамауы және әлеуметтік несиелік қозғалыстан антисемиттерді тазалауына байланысты Канаданың Әлеуметтік несие партиясымен байланысын үзді. Одақ К. Х. Дугластың бастапқы экономикалық және саяси философиясына сәйкес, партиялық саясатты жоққа шығарып, оны халық еркі жүзеге асырылатын партиялық емес "сайлаушылар одағымен" алмастыру қажеттігіне сенді. Кауэт 1949 жылғы федералды сайлауда сайлаушылар одағының кандидаты ретінде қайта сайлануға тырысып, орнын жоғалтты. Кауэт 1950-ші жылдары Ивен мен Коте Мерсьенің қарсылығына қарамастан сайлауға қатысып, 1958 жылдың 4 мамырында олармен келіспей, Ralliement des créditistes партиясын құрып, оны Канаданың Әлеуметтік несие партиясының Квебек қанаты етіп, өзі басшылық етті. Ол 1962 жылғы федералды сайлауда үлкен жетістікке жетіп, 1980 жылға дейін түрлі атаулармен Төменгі палатада өкілдік етті. Әлеуметтік несие 1930-шы жылдардан 1960-шы жылдарға дейін Социал-консервативті партияның үстемдігіне байланысты Квебекте провинциялық үкімет құра алмады. Алайда, 1960-шы жылдары Әлеуметтік несие партиясы федералды парламенттегі орындар үшін Квебектегі маңызды күрескерге айналды. БК және Альберта сол онжылдықта парламентке бірнеше Әлеуметтік несие депутатын сайласа да, 1962 жылдан кейін партияның ұлттық беделін сақтаған Квебек болды. Провинциялық сайлауда әлеуметтік несие басқа екі провинцияда да басымдық танытты. 1962 жылғы сайлауда Әлеуметтік несие Квебектегі 75 орынның 26-сын жеңіп, Прогрессивті консервативтік партияны еңсерді. Олар Квебектен федералды орындықтар бойынша екінші орынды сақтап, 1980 жылы Жо Кларктың азшылық үкіметі құлағанға дейін солай болды. Квебек халқының дауысы бойынша ең көп әлеуметтік несие федералды деңгейде 27,3%, ал провинциялық деңгейде 11,2% дауыс жинады. Квебек қозғалысының қанаты 1963 жылы партияның қалған бөлігінен бөлініп, өзінің жеке Квебек федералды Әлеуметтік несие партиясын, Ralliement des créditistes құрды. Әлеуметтік консервативті партия ретінде партия провинциялық сайлауларда Ұлттық Одақты қолдаған сайлаушыларды көптеп тартты. Партия 1970 жылы провинциялық қанатты құрды, ол Квебек кредиттік жиналысы деп аталды және 1968 жылы премьер-министр Дэниел Джонсонның қайтысынан кейін БҰҰ әлсірегеннен пайда тапты. Квебек сепаратизмінің өркендеуі провинциялық Créditistes-тің өсуіне кедергі келтірді. Parti Québécois әлеуметтік демократиялық партия болғанымен, ол ұлтшыл сайлаушыларды Créditistes-тен тартып алды. 1970 жылғы провинциялық сайлауда либералдар 72 орын алды, содан кейін Ұлттық одақ 17 орынға, ал Квебек кредиттік жиналысы 12 орынға ие болды. Партия өзінің тарихының қалған бөлігінде ішкі келіспеушіліктерге ұшырап, 1973 жылғы сайлауда екі орынға, ал 1976 жылғы сайлауда бір орынға ие болды, соңғы рет кредитист Квебек Ұлттық Ассамблеясына сайланды.

The movement also caught on in Quebec in part because of the work of Louis Even who translated social credit literature into French, wrote his own articles on the subject and published and circulated periodicals to promote social credit theories. He and Gilberte Côté Mercier founded a lay Christian group called the "Pilgrims of Saint Michael", based in Rougemont, Quebec, that promotes social credit monetary policy coupled with conservative Catholicism. The Pilgrims publish The Michael Journal in English and Vers Demain in French. The group is nicknamed "the White Berets" for the headgear worn by members. Even and Côté Mercier also founded the Union des électeurs in 1939 as a provincial party based on social credit theories and recruited Réal Caouette to the movement. Even and Armand Turpin ran federally as New Democracy candidates in the 1940 federal election, but none was elected. The movement was able to win a post World War II by election under the Union des électeurs label, with Caouette being sent to the House of Commons of Canada. The Union broke with the Social Credit Party of Canada in 1947 over Ernest Manning's rejection of more orthodox social credit economic theory and his purge of anti Semites from the social credit movement. The Union held more orthodox views in line with C. H. Douglas's original economic and political philosophy including a rejection of party politics in the belief that it should be replaced by a non partisan "union of electors" in which elected officials would implement the popular will. Caouette ran for re election as a union des electeurs candidate and lost his seat in the 1949 federal election. Caouette continued to run in elections unsuccessfully through the 1950s over the objections of Even and Côté Mercier and split with them on May 4, 1958 to form Ralliement des créditistes as the Quebec wing of the Social Credit Party of Canada with himself as leader. It achieved a major breakthrough in the 1962 federal election, and remained in the House of Commons under various names until 1980. Social Credit was never able to form a provincial government in Quebec due to the near dominance of social conservative votes by the Union Nationale party from the 1930s into the 1960s. The Social Credit Party, however, soon became a major contender in Quebec for seats to the federal Parliament in the 1960s. Although BC and Alberta would elect a few Social Credit Members of Parliament (MPs) in that decade, it would be Quebec that maintained the party's national presence after 1962. Social Credit remained dominant in the other two provinces in provincial elections. In the 1962 election, Social Credit won 26 of 75 seats in Quebec, beating the Progressive Conservative Party. They continued to finish in second place in terms of federal seats from Quebec until their last MPs fell with the minority government of Joe Clark in 1980. The most Social Credit ever captured in terms of the Quebec popular vote was 27.3% federally, and 11.2% provincially. The Quebec wing of the movement broke from the rest of the party in 1963 to form its own Quebec only federal Social Credit party, the Ralliement des créditistes. As a social conservative party, the party generally attracted voters who supported of the Union Nationale in provincial elections. The party formed a provincial wing in 1970, the Ralliement créditiste du Québec, which benefited as the UN declined after the death of Premier Daniel Johnson in 1968. The growth of Quebec separatism stymied the rise of the provincial Créditistes. Although Parti Québécois is a social democratic party, it drew nationalist voters away from the Créditistes. In the 1970 provincial election, the Liberals took 72 seats, followed by the Union Nationale with 17, and Ralliement créditiste du Québec with 12. The party was riven by internal dissent for the remainder of its history, capturing two seats in the 1973 election, and only one in the 1976 election, the last time a créditiste was elected to the Quebec National Assembly.

Жаңа Брансуик

Әлеуметтік несие партиясы Нью-Брансуик провинциялық заң шығарушы органында ешқашан орын жеңіп алмаса да, 1948 жылғы провинциялық сайлауда партияның тұңғыш рет қатысуында 3,1% дауыс жинады. Социалдық несие партиясы 1952 және 1956 жылдары да кандидаттар тікелей ұсынды, олар тиісінше 0,5% және 1,6% дауысқа ие болды.

Манитоба

Манитобада партия заң шығарушы жиналыста бірнеше мандат жеңіп алды және әр түрлі кезеңдерде үшінші партия болып табылды. 1936 жылдан 1940 жылға дейін партия Джон Брэккеннің азшылық үкіметін қолдады, ал 1940 жылы Брэккеннің коалициялық үкіметіне қосылды. 1936–1973 жылдар аралығында өткен он сайлаудың жетісінде партия мандаттар жеңіп алды. 1936 жылғы провинциялық сайлауда Әлеуметтік кредит үшінші орынды алды, ал 1941 жылғы провинциялық сайлауда үшінші орынмен тең түсті. Дегенмен, Әлеуметтік кредит ешқашан халықтың дауысының 14 пайызынан артығын жеңіп алған емес.

Саскачеван

Саскачеванда әлеуметтік несие партиясы екі сайлауда заң шығарушы жиналыста өкілдік алды – 1938 жылғы сайлауда 2 орын, ал 1956 жылғы сайлауда 3 орын. 1956 жылы партия үшінші партия мәртебесіне ие болды. Әлеуметтік несие партиясы ешқашан халықтың дауысының 16 пайызынан артығын жеңіп ала алмады.

Онтарио

Онтариода партия 1945 жылдан 1975 жылға дейін көптеген провинциялық сайлауларда үміткерлерді тікелей ұсынды, бірақ ешқашан мардымсыз деңгейден аспайтын сайлау қолдауын ала алмады. 1940-шы, 1960-шы және 1970-ші жылдардың басында партия фашистік топтардың билікке таласуына байланысты күрделі дағдарыстарға ұшырады. 1972 жылы фашистік «Батыс гвардиясы» билікке ие болғанда, федералды партия оны уақытша басқаруға алды. Партия 1980-ші жылдарға дейін тіркелген партия ретінде сақталды, 1977 жылғы сайлауда үміткерлерді тікелей ұсынбады, ал 1981 жылғы сайлауда уақытша жетекші Джон Турмельмен бірге бар болғаны 5 үміткерді тікелей ұсынды. 1985 жылға қарай партия толыққанды таратылды.

Басқа тараптар

Басқа саяси партиялар да әлеуметтік несие принциптерін қолдады, оның ішінде Джон Турмельдің Христиандық несие партиясы, Канаданың Аболоционист партиясы және қысқа ғұмырлы Канада партиясы. Канаданың Глобалды партиясы да әлеуметтік несиелік экономикалық саясатты қолдайтын сияқты. Батыс реформа қозғалысы көбінесе әлеуметтік несие партияларын ығыстырып, саяси құралы ретінде Канаданың Реформа партиясын пайдаланды. Стивен Харпердің мақсатты салық жеңілдіктеріне, оның ішінде бала күтіміне жәрдемақы төлеу идеясына қатысты талаптарының түбі Әлеуметтік несие партиясының ақша-кредиттік саясатында болуы мүмкін. Канадалық әрекет партиясының бағдарламасында ақша реформасы саясаты болды, бірақ ол әлеуметтік несие партиясы деп есептелмеді.