Кіріспе

Жапондық қысқа қанжар – феодалдық Жапонияның самурайлар класы киген дәстүрлі жапон қылыштарының (нихонто) бірі. Танто Хэйан дәуірінде пайда болды, бастапқыда ол негізінен қару ретінде қолданылған, бірақ жылдар өте дизайны өзгеріп, әшекейлі болды. Танто дәстүрлі жекпе-жек өнерінде (тантодзюцу) қолданылды. Бұл термин 1980 жылдардан бері Батыста қайта жанданып, тесуге немесе шаншуға арналған қазіргі заманғы тактикалық пышақтардың нүктелі стилі ретінде қолданылуда.

Сипаттама

Танто - ұзындығы 1 жапон шакуы (бірлік) аралығындағы бір немесе екі қырлы қысқа қанжар. Танто негізінен қадалау қаруы ретінде жасалған, бірақ оның жиегі кесу үшін де қолданылуы мүмкін. Танто көбінесе (平造) стилінде (қабырғасыз) жасалады, яғни оның бүйірлерінде қырлы жоқ және катананың (鎬造) құрылымынан айырмашылығы, олар дерлік тегіс болады. Кейбір тантоларда зәрлі қабатты тесіп өту үшін ерекше қалың қимасы бар, оларды ёрой тоши деп атайды. Тантоны көбінесе самурайлар тасыған, ал қарапайым халық оларды әдетте тасқанын жоқ. Әйелдер кейде өздерін қорғау үшін, негізінен, өздерінің оби (белбеуіне) кішкентай тантоны (кайкен) жасырып алып жүреді. Танто кейде дайшодағы вакизаши орнына (小刀) ретінде, әсіресе шайқас алаңында тасылған. Вакизаши/танто комбинациясы пайда болғанға дейін, самурайлар тачи және тантоны, катана мен вакизашиден гөрі көбірек тасыған.

Хэйан мен Муромачи кезеңдері

Танто Хэйан дәуірінде ойлап табылған. Камакура дәуірінің басталуымен тантолар эстетикалық жағынан әдемі болу үшін жасалды, ал хира және учи сори тантолар ең танымал стилдерге айналды. Камакура дәуірінің ортасына қарай танто шеберлері көбейді, қарудың саны артып, Канмури-отоши стилі Киото мен Ямато қалаларында кең таралды. Камакура дәуірінің соңында тачи стилінің әсерінен тантолар ұзын және кең болып жасала бастады. Осы шақтарда қолға салынған ою-өрнектерде Хачиман дінінің ықпалы көріне бастады. Хамон (керіс сызығы) тачидікіне ұқсас, бірақ ходзи мидаре, яғни ниои мен уцури болмайды. Оның орнына гуноми мидаре мен сугуха кездеседі. Солтүстік және Оңтүстік сарайлар дәуірінде тантолар әдеттегі бір [[шаку (шамамен 30 см)] ұзындығынан гөрі 90 см-ге дейін жасалды. Жұдырық пен омот арасы жіңішке, ал ха мен муне арасы кеңейтілді. Осы кезде хамонның екі стилі кең таралды: ескі, нәзік әрі көркем стиль және жаңа, көбірек танымал стиль. Муромачи дәуірінің басталуымен үздіксіз соғыстар қарудың жаппай өндірілуіне әкеп соқты, сұраныс артып, сапасы төмен қарулар жасала бастады. Жеке тапсырыспен жасалған қарулар өте сапалы болса да, орташа сапалы қарулар көп зардап шекті. Дәуірдің соңына қарай жұдырық тарылып, қисықтығы азайды. Катана – Камакура дәуірінде жаяу соғысқан төменгі ранкті самурайлар қолданған тантоның бір түрі (刺刀). Олардың негізгі қаруы – ұзын нагината, ал сасуга қосалқы қару болып саналды. Нанбоку-чо дәуірінде, Муромачи дәуірінің басында, одачи сияқты ұзын қарулар танымал болды, сонымен қатар сасуга да ұзартылып, катана нысанына келді.

Момояма - ерте Эдо дәуірі

Жапонияның бірігуімен бірге шамамен 250 жылға сона тыныштық орнады, сол кезде қылыштарға аса қажеттілік болған жоқ. Осы кезеңде катана мен вакизаши ойлап табылды, танто мен тачидың орнын басып, ең көп қолданылатын қару жұбына айналды, ал тантоның жасалу саны күрт азайды. Осыдан кейін тантолар көбінесе әсем өрнектермен безендірілді. Осы кезеңде жасалған танто мен вакизашидің арасындағы үш шедевр Жапонияда «Үш қылыш» деп аталады – Нихон санто.

Эдо дәуірі

Эдо дәуірінің соңында да әлі бірнеше танто жасалып жатты, ал жасалғандары Камакура, Намбокучо немесе Муромачи дәуірлерінің еңбектерін қайталайтын. Суишинши Масахиде осы кезеңде танто жасауға зор үлес қосты. Соғыстан кейін американдықтар мен еуропалықтардың жапондық жекпе-жек өнеріне деген қызығушылығы 1960 жылдардан бері қазіргі уақытқа дейін Жапониядан тыс жерлерде тантоға сұраныс тудырды. (包丁形): Тантоның қысқа, кең және хира деп сипатталатын пішіні. Хохогата – әйгілі семсерші Масамуне ұнатқан семсердің бір түрі.

Қосымшалар ()

(合口): Аикути – қынының аузымен тегіс болатын фучиге ие танто коширае. Қол сақшысы болмайды. Аикути әдетте қарапайым ағаштан жасалған тұтқалармен келеді, және аикутидің көптеген түрлерінде жануар мүйіздерінен жасалған кашира болады. Хамидаши: Хамидаши – кішкентай қол сақшысы бар танто коширае.

Басқа

[[Кайкен (қанжар): Куаикен (сондай-ақ кваикен немесе футокоро гатана) – әдетте аикучи немесе ширасая қынында сақталатын, көбінесе қысқа танто. Бұл ұзын катана мен аралық вакизаши қолдануға қолайсыз болған үй ішінде өзін-өзі қорғау үшін пайдалы болды. Әйелдер оларды өзін-өзі қорғау үшін, ал джигай (салттық ритуалдық өзін-өзі өлтіру) үшін сирек, obi-ге тағып алып жүрді. Әйел адам үйлену тойына сыйлық ретінде кайкен алған. Желдеткіш танто: Желдеткіш танто – желдеткіш пішіндес қынының ішінде толығымен жасырылған пышағы бар, кең таралған танто. Бұл тантоның сапасы көбінесе төмен болған, себебі ол көрмелік бұйым ретінде емес, өзін-өзі қорғау үшін жасырылған қару ретінде жасалған. Яри танто: Жапондық найзаның ұштары жиі өзгертіліп, оларды танто ретінде орнатуға мүмкіндік берілген. Көптеген пышақтардан айырмашылығы, яри танто үшбұрышты қималы болып келген. Кен танто: Бұл да нағыз танто емес, бірақ оны көбінесе солай қарастырады және қолданады. Кен – тік, екі қырлы пышақтар, олар көбінесе буддалық ритуалдарда қолданылады және ғибадатханаға барғанда семсершілердің сыйлықтары ретінде беріледі. Кен тантоның сабы ваджрадан (буддизммен байланысты қос найзағай) жасалған болуы мүмкін. Қазіргі заманғы танто: Қазіргі заманғы тактикалық пышақтарды Боб Лум, Филл Хартсфилд, Эрнест Эмерсон, Аллен Элишевиц, Боб Терзуола, Strider Knives, Гарольд Дж. "Кит" Карсон, Benchmade, Camillus Cutlery Company, Spyderco, Severtech, Ka Bar, SOG Knives, Columbia River Knife & Tool және Cold Steel сияқты пышақ жасаушылар жасаған. Бұл "американдық танто" дизайны көбінесе жиналмалы пышақтар болып табылады және пышақтың ошасынан ұшына дейін қалың омыртқасы бар, бұл ұштың беріктігін арттырады. Саптың пішіні жақсырақ эргономика үшін сәл өзгертілуі мүмкін.

Танымал мәдениет

Teenage Mutant Ninja Turtles 2012 жылғы нұсқасында Апрель О'Нил, Леонардо және Сплинтер, сондай-ақ 1990 жылғы нұсқасында Шреддер, ал 2003 жылғы нұсқасында Карай қолданған танто пышақтары көрсетілген. 2012 жылғы Hitman: Absolution ойынында ойыншылар Агент 47 өзінің бұрынғы жұмыс берушілері – Халықаралық келісім-шарт агенттігімен күресетін деңгейлерде "Агенттік танто пышағы" деп аталатын қаруды алып, пайдалана алады.