Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Әзірбайжан музыкасы (әзербайжан тілінде: Azərbaycan musiqisi) – Әзірбайжан Республикасының әзірбайжан халқының музыкалық дәстүрі. Әзірбайжан музыкасы монодиялық сипатта дамып, ритмикалық түрлі әуендерді құрайды. Әзірбайжан музыкасында негізгі және кіші гаммалардың хроматизациясы маңызды рөл атқаратын тармақты лад жүйесі бар.
Overview of music traditions in Azerbaijan
Azerbaijani music (Azerbaijani: Azərbaycan musiqisi) is the musical tradition of the Azerbaijani people from Azerbaijan Republic. Azerbaijani music has evolved under the badge of monody, producing rhythmically diverse melodies. Music from Azerbaijan has a branch mode system, where chromatisation of major and minor scales is of great importance.
Халықтық музыка
Көптеген әндер нақты өмірдегі оқиғалар мен әзербайжан халық мұрасын айтады, немесе саяхатшы ақындар арасындағы ән сайыстары арқылы дамыған. Олардың пайда болуына қарай, халық әндері көбінесе тойларда, аза тұту рәсімдерінде және ерекше мерекелерде орындалады.
Most songs recount stories of real life events and Azerbaijani folklore, or have developed through song contests between troubadour poets. Corresponding to their origins, folk songs are usually played at weddings, funerals, and special festivals.
Халық аспаптары
Әзірбайжан музыкасында қолданылатын аспаптарға ішекті аспаптар – тар (терілі лютня), каманча (терілі скрипка), уд, бастапқыда барбат аталған, және саз (ұзын мойынды лютня); қос қамыспен тартатын аспап балабан, дойрабақ (рамкалы барабан), цилиндрлі екі жақты барабан нагара (давул) және екі нагара (кішкентай барабандар жұбы) жатады. Басқа аспаптарға гармон (кішкентай аккордеон), тутек (сылдырлағыш сыбызғы) және даф (рамкалы барабан) кіреді. Осман империясы кезіндегі мәдени алмасудың нәтижесінде тутек Кавказ аймағындағы түрлі мәдениеттерге, мысалы, дудуктарға әсер еткен. Зурна мен нагара дуэті ауылдық жерлерде жиі орындалады, олар тойларда және басқа да жергілікті мерекелерде таралған.
Instruments used in Azerbaijani music include the stringed instruments tar (skin faced lute), the kamancha (skin faced spike fiddle), the oud, originally barbat, and the saz (long necked lute); the double reed wind instrument balaban, the frame drum ghaval, the cylindrical double faced drum nagara (davul), and the gosha nagara (pair of small kettle drums). Other instruments include the garmon (small accordion), tutek (whistle flute), and daf (frame drum). Due to the cultural crossbreeding prevalent during the Ottoman Empire, the tutek has influenced various cultures in the Caucasus region, e. g. the duduks. The zurna and naghara duo is also popular in rural areas, and played at weddings and other local celebrations.
Ашиктер
Ашиқтар – саз, яғни лютняның бір түрімен ән айтып, ойнайтын кезіп жүретін жыршылар. Олардың әндері белгілі бір ортақ негізде жартылай импровизацияланған түрде орындалады. Бұл өнер – Әзірбайжан мәдениетінің маңызды символы, ұлттық ерекшеліктің белгісі және Әзірбайжан тілінің, әдебиетінің және музыкасының сақшысы саналады. 2009 жылдан бері Әзірбайжан ашиқ өнері Адамзаттың материалдық емес мәдени мұрасының тізіміне енгізілген.
Ashiqs are traveling bards who sing and play the saz, a form of lute. Their songs are semi improvised around a common base. This art is one of the symbols of Azerbaijani culture and considered an emblem of national identity and the guardian of Azerbaijani language, literature and music. Since 2009 the art of Azerbaijani Ashiqs has been inscribed on the Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity.
Мейхана
Мейхана – белгілі бір тақырып бойынша бір немесе бірнеше адамның сайысқан, сүйемелдемесіз орындалатын ерекше әзірбайжан әдеби және халықтық рэп дәстүрі. Мейхана сөздік поэзиядан (spoken word poetry) айырмашылығы, ол белгілі бір ырғақпен орындалады. Мейхананы әзірбайжандықтар арасында «ұлттық рэп» деп те аталатын хип-хоп музыкасымен салыстырады, себебі екеуі де лирикалық, ұйқасты және өлеңдік түрде, көбінесе аспаптық немесе синтезаторлық ырғақпен орындалады. Орындаушылар синтезаторларды, барабан машиналарын және тікелей музыка орындаушыларын да пайдаланады. Мейхана шеберлері өлеңдерін жазып, жаттап алып немесе импровизациялай алады және шығармаларын а капелла немесе ырғақпен орындайды.
Meykhana is a distinctive Azerbaijani literary and folk rap tradition, consisting of an unaccompanied song performed by one or more people improvising on a particular subject. Meykhana is distinct from spoken word poetry in that it is performed in time to a beat. Meykhana is often compared to hip hop music, also known as national rap among Azerbaijani residents, as it also includes performers that is spoken lyrically, in rhyme and verse, generally to an instrumental or synthesized beat. Performers also incorporate synthesizers, drum machines, and live bands. Meykhana masters may write, memorize, or improvise their lyrics and perform their works a cappella or to a beat.
Мугам
Мугам – Әзірбайжанның көптеген халық музыкалық композицияларының бірі, Тасниф пен Ашуғтардан ерекшеленеді. Мугам араб мақамының ықпалында пайда болған. Бұл – классикалық поэзияны және музыкалық импровизацияны белгілі бір жергілікті ладтармен үйлестіретін өнер түрі. Мугам – модальдық жүйе. Батыс ладтарынан айырмашылығы, "мугам" ладтары тек гаммалармен ғана емес, сонымен қатар орындаушылар импровизация кезінде пайдаланатын әуендер мен әуендік үзінділердің ауызша беріліп келе жатқан жинағымен байланысты. Мугам – көп бөлімнен тұратын күрделі композиция. Нақты мугамның таңдалуы мен орындалу стилі белгілі бір шараға сәйкес келеді. 2003 жылы ЮНЕСКО мугамды адамзаттың ауызша және материалдық емес мәдени мұрасының шедеврі деп жариялады.
Mugham is one of the many folk musical compositions from Azerbaijan, contrast with Tasnif, Ashugs. Mugam draws on Arabic maqam. It is an art form that weds classical poetry and musical improvisation in specific local modes. Mugham is a modal system. Unlike Western modes, "mugham" modes are associated not only with scales but with an orally transmitted collection of melodies and melodic fragments that performers use in the course of improvisation. Mugham is a compound composition of many parts. The choice of a particular mugham and a style of performance fits a specific event. In 2003, UNESCO proclaimed mugham as a Masterpiece of Oral and Intangible Cultural Heritage of Humanity.
Халықтық музыка
Халықтық музыка дәстүрлі жанрлардан Әзірбайжан музыкасына 1918 жылдан бергі ұлттық жаңғыртуға жасалған тыраштар, республиканың Батыс музыкалық ықпалдарға ашылуы немесе суретшілердің өзі жасаған заманауи үйлесімдер мен жаңалықтар арқасында енген стильдер ретінде ерекшеленеді.
Popular music is distinguished from the traditional genres as those styles that entered the Azerbaijani musicality after the fall of the Soviet Union, either due to attempts of national modernization from 1918 onwards, the opening of the republic to Western musical influences or modern fusions and innovations from artists themselves.
Үлкен поп
Әзірбайжандық поп-музыка 1950 жылдардың соңында рок-н-ролл, танго және джаз сияқты кең ауқымды импортталған танымал стильдердің әзірбайжандық үлгілерімен бастау алды. Жаңа стильдер пайда болған сайын, хип-хоп, хеви-метал және регги сияқты олар да қабылдана берді. Әзірбайжан поп-музыкасы 2008 жылғы "Евровидение" ән байқауында елдің тұңғыш рет қатысуынан кейін жаңа деңгейге көтерілді. 2009 жылы ел үшінші орын алса, келесі жылы бесінші орынға ие болды. Элл мен Никки 2011 жылғы "Евровидение" ән байқауында "Running Scared" әнімен бірінші орынды жеңіп алып, 2012 жылы байқауды Бакуде өткізу құқығын Әзербайжанға берді. Әзірбайжанның ең танымал поп-жұлдыздары – Роя, Айгүл Казимова және Брилиант Дадашова.
Azerbaijani pop music had its humble beginnings in the late 1950s with Azerbaijani cover versions of a wide range of imported popular styles, including rock and roll, tango, and jazz. As more styles emerged, they were also adopted, such as hip hop, heavy metal, and reggae. Azerbaijani pop music reached new level after the country made its debut appearance at the 2008 Eurovision Song Contest. The country's entry gained the third place in 2009 and fifth the following year. Ell and Nikki won the first place at the Eurovision Song Contest 2011 with the song "Running Scared", entitling Azerbaijan to host the contest in 2012, in Baku. The biggest pop stars in Azerbaijan are arguably Roya, Aygun Kazimova and Brilliant Dadashova.
Әзірбайжан джазы
Әзербайжан джазы – Әзербайжанда кең таралған, джаздың танымал түрі. Ол стильдердің кең спектрін қамтиды (дәстүрлі, пост-боп, фьюжн, еркін импровизация) және көбінесе дәстүрлі әзербайжан музыкасымен үйлеседі. Қазіргі танымал әзербайжандық джаз музыканттарының қатарында Билл Эванс пен Кит Джарреттің ықпалында болған Азиза Мустафазаде, Исфар Сарабски, Салман Гамбаров және Рейн Султанов бар.
The Azerbaijani jazz is a popular variety of jazz, widespread in Azerbaijan. It covers a broad range of styles (traditional, post bop, fusion, free flexion) and often features a blend with traditional Azerbaijani music. Among modern famed Azeri jazz musicians are Aziza Mustafazadeh, who was influenced by Bill Evans and Keith Jarrett, Isfar Sarabski, Salman Gambarov and Rain Sultanov.
Әзірбайжандық хип-хоп
1983 жылы Шыңғыз Мұстафаев жазған "Yesterday is Past" – алғашқы әзербайжандық хип-хоп әні. Кейіннен басқа себептермен Әзербайжанның ұлттық батыры атанған Шыңғыз Мұстафаевтың бұл туындысы әзербайжандық рэптің алғашқы қадамдарының бірі саналады. 1992 жылы Анар Нагилбаз есімімен байланысты диско элементтерін де қамтитын рэп жанрының танымалдылығы, негізінен патриоттық рухтағы Дайрманның өркендеуімен бірге келді.
The first Azerbaijani hip hop song "Yesterday is Past", created in 1983 by Chingiz Mustafayev, who would later become Azerbaijan's national hero for unrelated reasons. The pioneer of Azerbaijani rap often associated with name of Anar Nagilbaz in 1992, which also included elements of disco but the popularity of the rap genre came with the rise of Dayirman, which included primarily patriotic elements.
Әзірбайжандық тау жынысы
Әзірбайжандық рок сахнасы 1960 жылдардың ортасы мен соңында АҚШ және Ұлыбританияның танымал топтары кеңінен танылған кезде қалыптаса бастады. Ұзақ өтпей, рок пен халық музыкасының ерекше әзірбайжандық қосындысы пайда болды; бұл әзірбайжандық рок деп аталды, және қазіргі таңда бұл термин әзірбайжандық рок музыкасының көп бөлігіне қолданылады. Coldünya және Yuxu – ескі классикалық әзірбайжандық рок музыкасының ең белгілі топтары.
The Azerbaijani rock scene began in the mid to late 1960s when popular United States and United Kingdom bands became well known. Soon, a distinctively Azerbaijani fusion of rock and folk emerged; this was called Azerbaijani rock, a term which nowadays may be generically ascribed to most of the Azerbaijani rock. Coldünya and Yuxu are the best known group of older classical Azerbaijani rock music.
Электрондық би музыкасы
Әзірбайжанда, әсіресе Баку аймағында көптеген клубтар бар. Бірақ баламалы музыка көбінесе Бакудың клубтық өмірінен пайда болған, онда диджейлер дәстүрлі мотивтерді жаңашыл дыбыстар мен электрондық музыкамен үйлестіріп, өткен мен қазіргі заманды байланыстырады.
There are many clubs across Azerbaijan, especially across its Baku region. The alternative music scene however is derived mostly from Baku's club scene that sees DJs merging the past with the present, utilising traditional motifs with new age sounds and electronic music.