Кіріспе
Компьютер жүйесіндегі қысқа мерзімді ақау
Глитч – жүйедегі қысқа мерзімді ақау, мысалы, өзін-өзі түзетуге қабілетті, анықтауды қиындататын уақытша ақау. Бұл термин ең көп компьютерлік және электроника салаларында, схемаларды өзгертуде, сондай-ақ бейне ойындарының ойыншылары арасында қолданылады. Жалпы, адам ұйымдары мен табиғатты қоса алғанда, барлық жүйелерде глитчтер кездеседі. Глитч – бұл жеңіл және көбінесе уақытша болатын нәрсе, ал күрделі қате – жүйе функционалдығын толығымен бұзатын нақты проблема. Алекс Пьешель «Аркад Ривью» басылымында былай деп жазды: «'Bug' көбінесе ауыррақ және кінәлі деген мағынаны білдіреді, ал 'glitch' – күтпеген кірістер немесе кодтан тыс факторлардың салдарынан туындаған құпия және түсініксіз нәрсе». Кейде бұл сөз компьютерлік жабдықта тығылып жүрген гремлиндердің қысқартылған түрі деп әзілмен айтылады.
Этимология
Кейбір анықтамалық кітаптар, соның ішінде Random House's American Slang, термин неміс сөзі glitschen және идиш сөзі glitshn-нан шыққан деп мәлімдейді. Оны алғаш рет американдықтар үшін Беннетт Серф 1965 жылғы 20 маусымда "What's My Line" бағдарламасында "егер [Кеннеди ғарыш айлағында] бірдеңе дұрыс болмаса, олар бұл шағын ақаулық дейді" деп түсіндірді. Астронавт Джон Гленн өзінің "Орбитаға қадам" кітабында бұл терминді былай түсіндірді: "Біз кейбір мәселелерді сипаттау үшін «жағымсыздық» деген сөзді қабылдадық. Дәлірек айтқанда, жағымсыздық – электр тізбегіне жаңа жүктеме қосылғанда болатын кернеудің кенеттен өзгеруі немесе секіруі. Сіз үйіңізде шамды жаққанда немесе кептіргішті немесе теледидарды қосқанда шамның сәл әлсірегенін байқаған шығарсыз. Мұндай кернеу өзгерістері әдетте сақтандырғыштармен қорғалады. Бірақ жағымсыздық – бұл кернеудегі соншалықты шағын өзгеріс, оған қарсы ешқандай сақтандырғыш қорғаныш бола алмайды". Джон Дейли 1965 жылғы 4 шілдеде "What's My Line" бағдарламасында осы сөзді одан әрі анықтап, оның Кеннеди ғарыш айлағында ракеталарды ұшыру кезінде ғарыш күштері қолданатын термин екенін айтты: «Бұл бірдеңе дұрыс болмағанда, оның себебін анықтау мүмкін болмайды, сондықтан оны «жағымсыздық» деп атайды». Кейіннен 1965 жылғы 23 шілдеде "Time" журналы оны анықтау үшін мақала жариялады: «Жағымсыздық – ғарышкердің ашушаң кедергілерге берген атауы». "Time" журналының сілтемесіне сәйкес, бұл термин 1950 жылдардағы американдық ғарыш жарысы кезінде кеңінен қолданысқа енген деп есептеледі, онда ол ракета жабдығындағы анықтау қиын болған ұсақ ақауларды сипаттау үшін қолданылды. "Wall Street Journal" газетінде жарияланған Бен Циммердің мақаласына сәйкес, Йель заң кітапханашысы Фред Шапиро осы сөздің ең ерте қолданылуын тапты: 1940 жылғы 19 мамыр. Ол кезде жазушы Кэтрин Бруш өзінің "Менің ойымнан тыс" бағанасында (The Washington Post, The Boston Globe және басқа да газеттерде жарияланды) былай деп жазды. Бруш Тони Рэндалдың радиодағы естеліктеріне қосылды: «Радиода сөйлейтін адамдар сөздерінде шағын қателік жасаса, оны «флюф» дейді, ал үлкен қателік жасаса, оны «жағымсыздық» дейді, мен оны жақсы көремін». Радио әлемінен басқа мысалдарды 1940 жылдары табуға болады. 1943 жылғы 11 сәуірде "Вашингтон пост" газеті Хелен Сиоусаттың радио хабарларын тарату туралы "Майклар тістемейді" кітабына шолу жасады. Шолу авторы бір қателікті байқап, «Радио жаргонында Сиоусат мырза «маф», «флюф», «бст» немесе «жағымсыздық» деп атады ма?» деп жазды. 1948 жылы "Радионың жарнама және бизнес жағы" атты кітабында Нед Мидгли радиостанцияның «көлік бөлімі» бағдарламаның бағдарламалық кестесін қалай дұрыс құрастыратынын түсіндірді. «Әдетте, әуедегі қателіктер деп аталатын «жағымсыз жағдайлардың» көп бөлігі көлік бөлімінің қателігіне байланысты болады», - деп жазды Мидгли. Тағы бір зерттеу 1950 жылдары «жағымсыздық» сөзі радиодан теледидарға көшкенін көрсетті. 1953 жылы "Broadcasting" журналында жарияланған жарнамада RCA телекамерасының «электр желісіндегі кедергілер» (көлденең жолақты кедергілер) жоқ екенін мақтанды. Ал Bell Telephone компаниясы 1955 жылы шыққан "Billboard" журналында екі техниктің Bell System желілерінде таратылатын теледидар сигналдарын бақылап отырғанын көрсететін жарнама жариялады: «Техник әріптесімен «жағымсыздық» туралы сөйлегенде, ол суретте тік қозғалатын тар көлденең жолақ түрінде көрінетін төмен жиілікті кедергіні білдіреді». 1959 жылы теледидар мен радио жарнамашыларына арналған "Спонсор" журналында жарияланған мақалада теледидар жарнамаларын таспамен тігу арқылы өңдеу туралы мақалада тағы бір техникалық қолдану келтірілді. «Жағымсыздық» – бұл «жасалғанда синхронды импульстер дәл сәйкес келмейтін кезде, монтаждау нүктесінде пайда болатын «уақытша шайқалудың» жаргондық атауы». Сондай-ақ, бұл сөздің ең ерте этимологиясының бірі келтірілді, онда «жағымсыздық» сөзі неміс немесе идиш сөзінен шыққан, ол сығу, жылғалау немесе сырғанау дегенді білдіреді.
Another term we adopted to describe some of our problems was "glitch". Literally, a glitch is a spike or change in voltage in an electrical circuit which takes place when the circuit suddenly has a new load put on it. You have probably noticed a dimming of lights in your home when you turn a switch or start the dryer or the television set. Normally, these changes in voltage are protected by fuses. A glitch, however, is such a minute change in voltage that no fuse could protect against it. John Daily further defined the word on the July 4, 1965, episode of What's My Line, saying that it's a term used by the Air Force at Cape Kennedy, in the process of launching rockets, "it means something's gone wrong and you can't figure out what it is so you call it a 'glitch'". Later, on July 23, 1965, Time magazine felt it necessary to define it in an article: "Glitches—a spaceman's word for irritating disturbances". In relation to the reference by Time, the term has been believed to enter common usage during the American Space Race of the 1950s, where it was used to describe minor faults in the rocket hardware that were difficult to pinpoint. According to a Wall Street Journal article written by Ben Zimmer, The Yale law librarian Fred Shapiro came up with the new earliest use of the word yet found: May 19, 1940. That was when the novelist Katharine Brush wrote about glitch in her column "Out of My Mind" (syndicated in The Washington Post, The Boston Globe, and other papers). Brush corroborated Tony Randall's radio recollection:When the radio talkers make a little mistake in diction they call it a "fluff," and when they make a bad one they call it a "glitch," and I love it. Other examples from the world of radio can be found in the 1940s. The April 11, 1943, issue of The Washington Post carried a review of Helen Sioussat's book about radio broadcasting, Mikes Don't Bite. The reviewer noted an error and wrote, "In the lingo of radio, has Miss Sioussat pulled a 'muff,' 'fluff,' 'bust,' or 'glitch'?" And in a 1948 book called The Advertising and Business Side of Radio, Ned Midgley explained how a radio station's "traffic department" was responsible for properly scheduling items in a broadcast. "Usually most 'glitches,' as on the air mistakes are called, can be traced to a mistake on the part of the traffic department", Midgley wrote. Further digging reveals that in the 1950s, glitch made the transition from radio to television. In a 1953 ad in Broadcasting magazine, RCA boasted that their TV camera has "no more a c power line 'glitches' (horizontal bar interference)". And Bell Telephone ran an ad in a 1955 issue of Billboard showing two technicians monitoring the TV signals that were broadcast on Bell System lines: "When he talks of 'glitch' with a fellow technician, he means a low frequency interference which appears as a narrow horizontal bar moving vertically through the picture". A 1959 article in Sponsor, a trade magazine for television and radio advertisers, gave another technical usage in an article about editing TV commercials by splicing tape. Glitch' is slang for the 'momentary jiggle' that occurs at the editing point if the sync pulses don't match exactly in the splice". It also provided one of the earliest etymologies of the word, noting that, Glitch' probably comes from a German or Yiddish word meaning a slide, a glide or a slip".
Электрониканың бұзылуы
Электрондық ақау немесе логикалық қауіп – бұл сигналдың, әсіресе цифрлық тізбекте, жоспарланған мәніне толық орналаспай тұрып болатын өзгеру. Әдетте, бұл қысқа мерзімді электр импульсін білдіреді, көбінесе бірдей бастаудан шыққан, бірақ әртүрлі уақыт кешіктірілімі бар екі сигналдың арасындағы бәсекелестік салдарынан туындайды. Кейбір жағдайларда, мысалы, дұрыс синхронды тізбекте, мұндай құбылыс зиянсыз әрі қалыпты жағдай болуы мүмкін. Ал басқа жағдайларда, ақаулық немесе жобалау қателігінен туындаған, жұмысты бұзуға әкеп соқтыратын жағымсыз нәтиже болуы мүмкін. Кейбір электрондық компоненттер, мысалы, триггерлер, дұрыс жұмыс істеуі үшін белгілі бір ең аз ұзақтықтағы импульспен ғана іске қосылады; осы ең аз ұзақтықтан қысқа импульс ақау деп аталуы мүмкін. Соған байланысты ұғым – бұл амплитудасы дұрыс жұмыс істеу үшін қажетті ең төменгі деңгейден кіші импульс, ал шығыр – ақауға ұқсас қысқа импульс, бірақ көбінесе қалқымалы құбылыстар немесе өзара әсерден туындайды.
Компьютерлік қате
Компьютерлік ақау – жүйе, әдетте есептеу құрылғысы бар, өз функцияларын орындауға немесе оларды дұрыс орындауға қабілетсіздік. Бұл көбінесе қате, ол пайда болған кезде анықталмайды, бірақ кейін деректердегі қателерде немесе адамның дұрыс емес шешімдерінде көрінеді. Компьютерлік ақау деп жиі аталатын жағдайлар – дұрыс жазылмаған бағдарламалық қамтамасыз ету (бағдарламалық қателер), оператордың дұрыс емес нұсқаулары (оператордың қатесі, және осы мүмкіндікті ескермеу де бағдарламалық қамтамасыз ету қатесі деп есептелуі мүмкін), анықталмаған жарамсыз кіріс деректері (бұл да бағдарламалық қамтамасыз ету қатесі деп есептелуі мүмкін), анықталмаған байланыс қателері, компьютерлік вирустар, трояндық шабуылдар және компьютерді пайдалану (кейде «хакерлік» деп аталады). Мұндай ақаулар пернетақтаның дұрыс жұмыс істемеуі, сандық пернелердің істен шығуы, экранның аномалиясы (солға, оңға немесе кері бұрылуы), кездейсоқ бағдарламаның дұрыс жұмыс істемеуі және бағдарламаның қалыптан тыс тіркелуі сияқты проблемаларды тудыруы мүмкін. Компьютерлік ақаулардың салдарына мысалдар: 2010 жылы Нью-Кананда су тазарту зауытының күтпеген тоқтауы, Остиндегі полиция қолданатын Компьютерлік жәрдемдесу жүйесінің ақаулары, нәтижесінде 911 нөміріне түскен шақыруларға жауап берілмеді, және күтпеген біт өзгерісі Кассини ғарыш кемесін 2010 жылдың қараша айында «қауіпсіз режимге» енгізді. Ақаулар қымбатқа да түсуі мүмкін: 2015 жылы бір банк апталар бойы пайыздық ставкаларды көтере алмады, нәтижесінде күніне миллион доллардан астам шығынға ұшырады.
Теледидардағы қате
Эфирде бұзылған сигнал экранда тік бұрышты сызықтар, орынсыз квадраттар, статикалық эффектілер, суреттің тоқтап қалуы немесе түстердің ауысуы түрінде бұзылуы мүмкін. Бұзылулар бейне және/немесе дыбысқа (көбінесе дыбыс жоғалуы) немесе хабар таратуға әсер етуі мүмкін. Мұндай бұзылулар түрлі себептерден туындауы мүмкін, мысалы, портативті электроникадан немесе микротолқынды пештерден кедергі, хабар тарату орталығындағы зақымдалған кабельдер немесе ауа райы.
Танымал мәдениетте
Көптеген танымал мәдениет туындылары қателерді бейнелейді; "қате" сөзі немесе оның туындыларын қамтитындар Glitch (ажырату) бетінде егжей-тегжейлі сипатталған. CB Bible (1976) кітабында азаматтар радиосының жаргонының сөздігінде "glitch" термині "азаматтар радио жабдылысындағы анықталмайтын техникалық кемшілік" деп түсіндіріледі, бұл термин сол кезде-ақ азаматтар радиосында қолданылғанын көрсетеді. The Glitch (2008) қысқа фильмі, 2008 жылғы Dragon Con Independent Film Festival фестивалінің ашылу фильмі және ғылыми-фантастикалық фильмдер арасындағы үздік туындылардың бірі, түнгі теледидар көрермені Гарри Оуэннің (Скот Чарльз Бламфин) бағдарының шатыруын көрсетеді, ол "күшті мидың бөлінуімен байланысты цифрлық бұзылыстарды" бастан кешіреді.