Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ирландияның Керри округіндегі қала. Ирландиядағы қала.
Town in County Kerry, Ireland
the town in Ireland
Дингл (немесе Даингеан Уí Чúйс, "О́ Кúйс бекінісі" деген мағынада) – Ирландияның Керри округіндегі қала. Дингл түбегіндегі жалғыз қала, Атлант мұхитының жағалауында, Тралиден оңтүстік-батысқа қарай және Килларниден солтүстік-батысқа қарай орналасқан. Қаладағы басты салалар – туризм, балық аулау және ауыл шаруашылығы. Дингл Март (мал базары) айналасындағы ауылдық жерлерге қызмет етеді. 2022 жылы Динглде 1671 адам тұрды. Галтахт аймағында орналасқан, 2016 жылы халықтың 13,7%-ы күнделікті ирланд тілінде сөйлеген. Фунги атты ересек бөтелке мұрынды дельфин 1983 жылдан бері Дингл шығанағында адамдармен байланыс жасап келді, бірақ 2020 жылы жоғалып кетті.
Dingle ( or Daingean Uí Chúis, meaning "fort of Ó Cúis") is a town in County Kerry, Ireland. The only town on the Dingle Peninsula, it sits on the Atlantic coast, about southwest of Tralee and northwest of Killarney. Principal industries in the town are tourism, fishing and agriculture: Dingle Mart (livestock market) serves the surrounding countryside. In 2022, Dingle had a population of 1,671, Situated in a Gaeltacht region, 13.7% of the population spoke Irish on a daily basis in 2016. An adult Bottlenose dolphin named Fungie had been courting human contact in Dingle Bay since 1983 but disappeared in 2020.
Тарих
Біздің заманымыздың 4 және 5 ғасырларында Баллинтаггартта көптеген Огам тастары орнатылды. Қала Ирландияға нормандықтардың басып кіргенінен кейін порты ретінде дамыды. Он үшінші ғасырда Дингл арқылы Лимерикке қарағанда көбірек тауар экспортталды, ал 1257 жылы король Генрих III порттың экспортына кеден салығын енгізді. Он төртінші ғасырда шарап импорттау маңызды бизнес болды. Бұл аймақта палатиндік билікке ие болған 1-ші Дезмонд графы 1329 жылы осы қызметтен салық алды. XVI ғасырда Дингл Ирландияның негізгі сауда порттарының бірі болды, ол балық және тері экспорттап, Еуропа құрлығынан шарап импорттады. Француз және испан балық аулау флоты қаланы база ретінде пайдаланды. Дингл сонымен қатар Сантьяго-де-Компостеладағы Әулие Джеймс қасиетті орнына саяхаттау үшін зыяратшыларға арналған маңызды кемеге міну порты болды. Қауымдық шіркеу XVI ғасырда "испан демеушілігімен" қайта салынды және әулиеге арналды. 1569 жылы шарап импортына монополия құқығы бар он бес қаланың бірі ретінде тізімге енгізілгеннен кейін қаланың саудасы өркендеді. Флот қаладан үш күннен кейін шығып, жарты аралының батыс жағындағы Дун ан Оирде тоқтады, бұл 1580 жылғы Смервик қоршауына әкелді.
A large number of Ogham stones were set up in an enclosure in the 4th and 5th centuries AD at Ballintaggart. The town developed as a port following the Norman invasion of Ireland. By the thirteenth century, more goods were being exported through Dingle than Limerick, and in 1257 an ordinance of King Henry III imposed customs on the port's exports. By the fourteenth century, importing wine was a major business. The 1st Earl of Desmond, who held palatine powers in the area, imposed a tax on this activity around 1329. By the sixteenth century, Dingle was one of Ireland's main trading ports, exporting fish and hides and importing wines from the continent of Europe. French and Spanish fishing fleets used the town as a base. Dingle was also a major embarkation port for pilgrims to travel to the shrine of Saint James at Santiago de Compostela. The parish church was rebuilt in the sixteenth century under "Spanish patronage" and dedicated to the saint. In 1569 the commerce of the town was increased when it was listed as one of fifteen towns or cities which were to have a monopoly on the import of wine. The fleet left the town after three days, anchoring at Dún an Óir at the western end of the peninsula, leading eventually to the Siege of Smerwick of 1580.
Қабырғалы қала және жарғылық округ
1569 жылы Дингл тұрғындары қаланың төңірегіне қабырғалар салу үшін "мураж грантына" өтініш білдірді. Бірақ сол кезде грант берілмеді. Дезмонд көтерілісі жеңіліске ұшырағаннан кейін, Елизавета патшайым қалаға қала мәртебесін беру және қабырғалар салуға рұқсат беру үшін патшалық жарлық беруді бұйырды. Осы қала қабырғаларының іздері бүгінге дейін сақталған, ал көшелердің жоспары бурғаж учаскелерінің орналасуын көрсетеді. Корпорация басшысы – қала әкімі қызметін атқаратын билеуші. Билеуші, Киелі Михаил мерекесінде жыл сайын сайланатын, корпорация құрамына он екі буржуя кірді. Корпорацияның құзыретіне шіркеуден екі ирландтық мильге дейінгі барлық жер және теңіз кірді. Бұрыштан атылған жебе жеткенше дейін, қалалық округ Дингл, Вентри, Смервик және Ферритерс-Крикке адмиралтействолық құзыретын жүзеге асырды. 1849 жылы қала холера жұқпасына ұшырады.
The residents of Dingle applied in 1569 for a "murage grant" to construct walls around the town. The grant was not forthcoming on that occasion. Following the defeat of the Desmond Rebellion, Queen Elizabeth directed that a royal charter be granted to incorporate the town as a borough, and to allow for the construction of walls. Traces of these town walls can still be seen, while the street layout preserves the pattern of burgage plots. The head of the corporation was the sovereign, fulfilling the role of a mayor. In addition to the sovereign, who was elected annually on the Feast of St Michael, the corporation consisted of twelve burgesses. The area of jurisdiction of the corporation was all land and sea within two Irish miles of the parish church. The borough also had admiralty jurisdiction over Dingle, Ventry, Smerwick and Ferriter's Creek "as far as an arrow would fly". The town fell victim to a cholera plague in 1849.
Балық аулау
Дингл – ірі балық аулау порты, және осы саланың тарихы шамамен 1830 жылға дейін жетеді. 1870 жылдары макрель іздеу үшін Мэн аралынан "nobby" флоттары келген кезде үлкен даму орын алды. Содан кейін, балық аулау маусымын ұзартуға мүмкіндік берген Lowestoft сельдь траулерлері флотқа қосылды. Порт және теңіз инфрақұрылымын Тығыз қоныстанған аудандар жөніндегі кеңес дамытты, ал 1891 жылы теміржол көлігінің енгізілуі елдің барлық аймақтарына балық тасымалдауға және балықты консервілеу мен кептіру өнеркәсібінің дамуына жағдай жасады.
Dingle is a major fishing port, and the industry dates back to about 1830. The 1870s saw major development, when "nobby" fleets from the Isle of Man came in search of mackerel. Lowestoft herring trawlers subsequently joined the fleet, allowing for a longer fishing season. The pier and maritime facilities were developed by the Congested Districts Board, and the arrival of rail transport in 1891 allowed for the transport of fish throughout the country, and a canning and curing industry developed.
Білім
Динглде үш бастауыш мектеп бар: Scoil An Ghleanna, Scoil Iognáid Rís және Bunscoil an Clochair. Сонымен қатар екі орта мектеп бар – Pobalscoil Chorca Dhuibhne және Coláiste Íde интернат мектебі. Дингл, Корка Дхуйбн Гельтахтының бөлігі ретінде, жазда студенттер үшін ирланд мектебін қабылдайды. АҚШ Коннектикут штатындағы Sacred Heart University-дің Динглде ирландтану орталығы бар.
There are three primary schools in Dingle: Scoil An Ghleanna, Scoil Iognáid Rís and Bunscoil an Clochair. There are also two secondary schools – Pobalscoil Chorca Dhuibhne and Coláiste Íde Boarding School. Dingle as part of the Corca Dhuibhne Gaeltacht also hosts Irish School for students during the summer. The Sacred Heart University, Connecticut, USA, has an Irish studies centre in Dingle.
Қызықты орындар
Динглдің Сент-Мэри шіркеуі – Дж. Дж. Маккарти мен О’Коннеллдің жобалары бойынша салынған неоготикалық шіркеу. Оның негізі 1862 жылы қаланды. Бастапқыда шіркеудің ішкі кеңістігі аркадалармен бөлінген, ал аркадалар сегізбұрышты жоғарғы бөлігі бар бағаналармен тіреліп тұрды. Ирландияда жасалған ең радикалды өзгерістердің бірі аясында аркадалар бұзылды. Жоба шеңберінде сыртқы қабырғалар бастапқы клерсторий деңгейінен төменге дейін, сондай-ақ батыс жағының шатыры мен жоғарғы қабаттары да бұзылды. Қасиетті Жүрек шіркеуі – Сент-Мэри шіркеуіне іргелес орналасқан неоготикалық шіркеу. Ол 1886 жылы архитектор С. Дж. Маккартидің жобасы бойынша Presentation Sisters ордені үшін салынды. Белгілі ирландиялық суретші Гарри Кларк шіркеу үшін 1924 жылы орнатылған алты қос ланцетті әйнек терезе жасады. Ланцеттерде Мәсіхтің өмірінен көріністер бейнеленген. Кларк сол кезде өнер және қолөнер қозғалысының жетекші өкілі болды және оған осы жұмысы үшін 1000 фунт төленді. Ирландияның дәстүрлі музыкасы бірнеше жерде орындалады, әсіресе жазғы туристік маусымда. Динглде көптеген пабтар, мейрамханалар мен кафелер бар. "Океан әлемі" аквариумында тропикалық, шетелдік және жергілікті жануарлар, сондай-ақ өнер мен қолөнер дүкендері орналасқан. Динглде Мерфидің мұзжайы бар, ол мұзқаймақ пен кофе ұсынады. Мерфи мұзқаймағы Керри малдарынан жасалған, қолмен дайындалған. 2012 жылы тағы бір кәсіпорын – Дингл дистиллериясы ашылды. Галлаунмор – тұрған тас және Ұлттық ескерткіш, ол шығысқа қарай 3 км қашықтықта орналасқан. Сент-Манчан ораториясы (An Teampall Geal) – огам тастары мен жер асты жолдары бар ортағасырлық оратория, ол жақын маңдағы Лативе төбесінде орналасқан.
Dingle's St. Mary's is a neo Gothic church built to designs by J. J. McCarthy and O'Connell. The foundation stone was laid in 1862. It originally had a nave and aisles separated by arcades, supported on columns capped by octagonal tops. The arcades were demolished in one of the most radical reordering schemes to have been executed in Ireland. The project also saw the demolition of the exterior walls to below the original clerestory level, and, most notably, of the attic and upper ranges of the west elevation. The Chapel of the Sacred Heart is a neo gothic chapel attached to Saint Mary's. It was built for a local enclosed order of Presentation Sisters, by the architect C. J. McCarthy in 1886. The major Irish artist Harry Clarke produced six double lancet stained glass windows for the chapel which were installed in 1924. The lancets depict scenes from the life of Christ. Clarke was at the time a leading figure in the Arts and Crafts movement and was paid a fee of £1,000 for the works. Irish traditional music is played in several locations, particularly during the summer tourist season. Dingle has a number of pubs, restaurants and cafes. The aquarium, "Oceanworld Aquarium", is home to tropical, foreign and native animals, and a number of art and craft shops. Dingle is home to Murphy's Ice Cream, a cafe that serves ice cream and coffee. Murphy's has homemade ice cream made from Kerry cattle. Another business, Dingle Distillery, was launched in 2012. Gallaunmore, a standing stone and National Monument, lies 3 km (2 miles) to the east. St. Manchan's Oratory (An Teampall Geal), a medieval oratory with ogham stone and souterrain, lies on nearby Lateeve Hill.
Спорт
Дингл – Дингл GAA клубының орны, ол гэль футбол командаларын құрайды. Дингл қатысатын ең белгілі турнир – Керри аға футбол чемпионаты. Жергілікті регби командасы Rugbaí Chorca Dhuibhne және Dingle Bay Rovers F. C. да осы аймақта орналасқан. Жыл сайынғы Дингл марафоны 2009 жылы басталды, ол кезде Дублин марафонының бұрынғы жеңімпазы Джон Гриффин 50 жасында жарысты жеңіп алды. Толық марафон Дингл қаласынан басталып, Дингл түбегі мен Слиа Хедті қамтиды, ал жартылай марафон Динглден Дун Чаоинға дейін өтеді. Алғашқы шараға 2500 қатысушы жиналды, ал 2018 жылы қатысушылар саны шамамен 3500-ге жетті. Бүгінде ең жақын теміржол терминалы Тралиде, ал Трали автобус және теміржол станцияларынан автобус қатынасы бар. Сонымен қатар, Килларни автобус және теміржол станцияларынан Динглге автобус қатынасы бар.
Dingle is home to the Dingle GAA club, which fields Gaelic football teams. The most noted tournament in which Dingle competes is the Kerry Senior Football Championship. Rugbaí Chorca Dhuibhne, the local rugby team, and Dingle Bay Rovers F. C. are also based in the area. The yearly Dingle Marathon started in 2009, when John Griffin, a former winner of the Dublin Marathon, won the race at 50 years old. The full marathon begins and ends in Dingle town, taking in Slea Head and the Dingle Peninsula on its route, whilst the half marathon goes from Dingle to Dun Chaoin. The inaugural event had 2,500 participants, and participation peaked at approximately 3,500 participants in 2018. Today, the closest train terminal is Tralee, with bus services operating from Tralee Bus and Rail Stations. In addition, bus services operate from Killarney Bus and Rail Stations to Dingle.
Атауы
2005 жылы Қоғамдық, ауылдық және Гаэлтахт істері министрі Эмон О Куив Гаэлтахт қалалары мен ауылдарының ағылшын тіліндегі жер атаулары (мысалы, "Дингл") енді ресми жол белгілерінде көрсетілмейтінін, тек ирланд тіліндегі атаулар ғана қолданылатынын жариялады. Қала атауының ағылшын тіліндегі нұсқасы 2005 жылдың басында ресми түрде тоқтатылды, ал көбінесе қолданылатын ирланд тіліндегі An Daingean атауы алға жылжытылды. Дингл қаласының жағдайында бұл шешім ерекше дау тудырды, себебі қала туризм индустриясына зор тәуелді және бұл өзгеріс келушілердің қалаға жол табуына кедергі келтіруі мүмкін деген қауіп болды. Оппозициядағылар туристердің жол белгілерінде ирландша атауды тани алмайтынын және Оффли округіндегі ұқсас атаулы қаламен (Daingean) шатасу мүмкін екенін атап өтті. Бұл пікірге қарсылар Ирландияда ұқсас атаулары бар көптеген қалалар бар екенін көрсетіп, оны қабылдамайтындықтарын айтты. Министр дауды одан әрі қыздырып, қаланың Гаэлтахт мәртебесін алып тастау арқылы ағылшын тіліндегі атауды өзгертуге болатынын, соның салдарынан ирланд тілінде сөйлейтін аймақтарға берілетін мемлекеттік гранттардан айырылуы мүмкін екенін ұсынды. 2005 жылдың соңында Керри округі кеңесі 2006 жылдың қазан айында "Дингл/Дайнгеан Уи Чуас" екі тілді атауын өзгерту мақсатында плебисцит өткізуге келісім берді. Қорытынды 20 қазанда жарияланды, 1086 қайтарылған бюллетеньдің 1005-і (сайлаушылар саны: 1222) екі тілді нұсқаға қолдау көрсетті. Алайда, Эмон О Куив плебисциттің нәтижелері бойынша әрекет етуге өкілеттік берілмегенін мәлімдеді. Дегенмен, 2008 жылы Қоршаған орта, мұра және жергілікті басқару министрі Джон Гормли жергілікті басқару заңдарын өзгерту ниетін жариялады, бұл плебисцит арқылы таңдалған атаулардың 2003 жылғы Ресми тілдер заңына сәйкес Атаулар туралы жарлықтан басымдыққа ие болуына мүмкіндік береді. Бұл Daingean Uí Chúis қаланың ирланд тіліндегі ресми атауы, ал "Dingle" – ағылшын тіліндегі ресми атауы екенін білдіреді. Алайда, Гаэлтахт аймағындағы жол белгілерінде қала атауы тек ирланд тілінде көрсетіле береді. Осы уақытта, кейбір жергілікті тұрғындар өз қолдарымен әрекет етіп, тек ирланд тіліндегі нұсқасы бар жол белгілеріне "Dingle" деп бояды. 2011 жылғы Қоршаған орта (әртүрлі ережелер) заңының 48-тармағы "Dingle" ағылшын тіліндегі атау, ал "Daingean Uí Chúis" – ирланд тіліндегі атау ретінде бекітілді.
In 2005, Minister for Community, Rural and Gaeltacht Affairs Éamon Ó Cuív announced that anglicised place names (such as 'Dingle') of Gaeltacht towns and villages would no longer feature on official signposts, and only the Irish language names would appear. The English language version of the town's name was thus officially dropped in early 2005, with the largely colloquial Irish name An Daingean being advanced. In the case of Dingle, the move was particularly controversial, as the town relies heavily on the tourist industry, and there was fear that the change could prevent visitors from finding the town. Detractors noted that tourists might not recognise the Irish name on signposts and that there could also be confusion with a similarly named town (Daingean) in County Offaly. Supporters rejected this argument, pointing out that there are numerous towns in Ireland with similar names. The minister added to the controversy by suggesting that a name change to English could be brought about by removing the town's Gaeltacht status, thereby losing its entitlement to government grants for Irish speaking areas. In late 2005, Kerry County Council approved the holding of a plebiscite for the change of name to the bilingual "Dingle/Daingean Uí Chúis" which took place in October 2006. The result was announced on 20 October, and 1,005 of the 1,086 returned ballots (electorate: 1,222) favoured the change to the bilingual version. Éamon Ó Cuív stated, however, that there was no remit to act on the results of the plebiscite. Nevertheless, in 2008, Minister for the Environment, Heritage and Local Government John Gormley announced his intention to amend the local government laws to allow names chosen by plebiscite to supersede any Placenames Order under the Official Languages Act 2003. This would mean that Daingean Uí Chúis would be the official name of the town in Irish, with "Dingle" the official name in English. However, the name of the town on road signs within the Gaeltacht will continue to display the name of the town in Irish only. In the meantime, some locals took matters into their own hands by spray painting "Dingle" on road signs that bore only the Irish version of the name. Section 48 of the Environment (Miscellaneous Provisions) Act 2011 specifically made "Dingle" the English name and "Daingean Uí Chúis" the Irish name.