Кіріспе

Сүтқоректілер түрі

Ақтісті дельфин (Lagenorhynchus albirostris) – тісті киттер (Odontoceti) қатарындағы дельфиноидтар (океандық дельфиндер) отбасысына жататын теңіз сүтқоректісі.

Таксономия

Бұл түрді алғаш рет британдық таксоном Джон Эдвард Грей 1846 жылы сипаттаған. Еуропалық суларда салыстырмалы түрде көп кездесетіндіктен, ол Лагенорхинк (лагенос, латынша "бөтелке" немесе "құмыра"; ринхос, "мүңкі" немесе "беткезі") туысының ғылымға бірінші болып танылған түрлерінің бірі болды. Оның түрлік атауы, albirostris, "ақ мүңкі" деп аударылады, бұл түрдің мүңкісінің түсіне сілтеме жасайды, ол анықтау үшін пайдалы, бірақ өзгеріп отыратын диагностикалық белгі.

Сипаттама

Аққұйрықты дельфин – қысқа мүңкілі бар, денелі дельфин түрі. Ересектердің ұзындығы және салмағы жетеді. Балалар туғанда ұзындығы шамамен және салмағы шамамен болады. Денесінің жоғарғы бөлігі мен қабырғалары қара сұр түсті, ақ сұр дақтармен, соның ішінде арқа қанатының артындағы «ернеу» бөлігі, ал астыңғы жағы ақ түске жақын ақ сұр түсті. Жүзбе қанаттары, құйрық қанаты және биік, қисайған арқа қанаты денеден қараңғырақ сұр түсті. Атауынан көрінетіндей, мүңкілі көбінесе ақ түсті болады, бірақ кейбір ересектерде қара, күлгіш сұр түс болуы мүмкін. Аққұйрықты дельфиндердің әр жаққа 25-28 тісі бар, бірақ ауыздың алдыңғы жағындағы үш тіс көбінесе көрінбейді, олар қызыл иектен шыға алмайды. Олардың 92-ге дейін омыртқасы бар, бұл мұхит дельфиндерінің басқа түрлерінен көп. Жастар жоғарғы ерінінің әр жағында екі-төрт мұртшамен туылады, бірақ өскен сайын олар жоғалады, және басқа тіс тұмсықтылар сияқты, ересектер толығымен түксіз болады. Оң жақ жүзбе қанатының иық сүйегі сол жақ жүзбе қанатынан ұзын және денелі екені анықталды, бұл жақтық мінез-құлықтың белгісін көрсетеді.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Аққұйрықты дельфин Солтүстік Атлант мұхитының салқын және қоңыржай суларында, сондай-ақ субарктикалық аймақтарда мекендейді. Олар көбінесе тереңдігі аз теңіздерде кездеседі. Олардың таралған аймағы – Кейп-Кодтан, Сент-Лоуренс өзенінің сағасынан және батыста Оңтүстік Гренландиядан басталып, Исландияның төңірегінен және Францияның солтүстігінен Свалбардқа дейін созылады; бірақ олар Арктиканың қатаң жағдайларына толық бейімделмеген. Арктикалық жағдайларға толық бейімделмегендіктен, олар жыртқыштарға, әсіресе ақ аюларға көбірек ұшырайды. Осы кеңінен таралған аймақта аққұйрықты дельфиндер көбінесе төрт аймақта кездеседі: Оңтүстік-Батыс Гренландияға жақын Лабрадор шельфінде, Исландия төңірегінде, Ұлыбританияның солтүстік және шығыс жағалауларында және Норвегия жағалауында. Кез келген таңылған түршесі жоқ. Бұл дельфинді Атлантикалық ақжақты дельфин деп жаңылыстыру оңай, бірақ аққұйрықты дельфин көбінесе солтүстікке қарай таралған. Аққұйрықты дельфин әдетте ірілеу болады және оның денесінде сары жолақтар табылмайды.

Биология және мінез-құлық

Дельфиндердің саны, көбейту үрдісі және өмір сүру ұзақтығы белгісіз, бірақ көптеген дереккөздер бірнеше жүз мың жекелеген дарақтарды көрсетеді, олардың тығыздығы батысқа қарағанда Солтүстік Атлантиканың шығысында жоғары. Аққұйрықты дельфиндер негізінен гадоидтәрізді балықтармен, әсіресе треска, минтай және пикшамен қоректенеді. Олар әлеуметтік жануарлар, көбінесе оннан аз дарақтан тұратын топтарда кездеседі. Олардың сонарлық дыбысының ең жоғары жиілігі 115 кГц, ал әлеуметтік үскіріктері шамамен 35 кГц-те болады және олардың өз тегінің өкілдері үшін бірнеше километрге дейін естілуі мүмкін. Аққұйрықты дельфиндер акробатикалық – олар жиі жоғары жылдамдықты қайықтардың толқынымен жүзеді және теңіз бетінен секіріп шығады. Олар әдетте өте баяу болса да, белгілі бір тереңдікке дейін суға сүңгіп, жүзе алады. Олардың ұрпақтары келесі жылы, маусым мен қыркүйек аралығында дүниеге келеді. Бұл түр Жабайы жануарлардың көшпелі түрлерін қорғау туралы конвенцияның (ЖЖТК) қамқорлығында, себебі олардың қорғау статусы нашар немесе халықаралық ынтымақтастықтан, арнайы келісімдер арқылы ұйымдастырылған, айқын пайда көреді. Сонымен қатар, аққұйрықты дельфин Балтық, Солтүстік-Шығыс Атлантика, Ирландия және Солтүстік теңіздердегі кіші киттерді қорғау туралы келісімге (ASCOBANS) жатады.