Кіріспе
Пикттер тілінде сөйленетін жойылған тіл. Пикт тілі – пикттердің, Шотландияның шығыс және солтүстік бөлігіндегі халықтың, соңғы антик дәуірден ерте орта ғасырларға дейін сөйлеген жойылған бриттоникалық кельт тілі. Пикттер патшалықтарының бақылауындағы аймақтағы ескерткіштер мен ерте ортағасырлық жазбаларда кездесетін шектеулі географиялық және жеке есімдерден басқа, пикт тілінің тікелей куәліктері жоқтың қасы. Дегенмен, осы деректер тілдің Британның қалған бөлігінде сөйленген бриттоникалық тілдермен байланысты аралдық кельт тілі екенін көрсетеді. 20 ғасырдың екінші жартысында басым пікір пикт тілінің индоевропалық емес тілдің оқшауланған түрі болғаны, немесе индоевропалық емес пикт тілі мен бриттоникалық пикт тілі бірге болғаны еді. Пикт тілі кейінірек гаэль тілімен ығыстырылды немесе оған сіңірілді. Шотландияның Дональд II патшалығы тұсында (889–900) сырттан келгендер бұл аймақты Пикттер патшалығы емес, Альба патшалығы деп атауды бастады. Алайда, пикт тілі бірден жойылған жоқ. Галлизация процесі (бәлкім, бірнеше буын бұрын басталып кеткен) Домналь мен оның ізбасарларының тұсында айқын байқалды. Белгілі бір кезге келгенде, шамамен 11 ғасырда, Альбаның барлық тұрғындары толыққанды гаэльдік шотландтарға айналып, пикттердің жекелігі ұмытылды.
Pictish is an extinct Brittonic Celtic language spoken by the Picts, the people of eastern and northern Scotland from Late Antiquity to the Early Middle Ages. Virtually no direct attestations of Pictish remain, short of a limited number of geographical and personal names found on monuments and early medieval records in the area controlled by the kingdoms of the Picts. Such evidence, however, shows the language to be an Insular Celtic language related to the Brittonic language then spoken in most of the rest of Britain. The prevailing view in the second half of the 20th century was that Pictish was a non Indo European language isolate, or that a non Indo European Pictish and Brittonic Pictish language coexisted. Pictish was replaced by – or subsumed into – Gaelic in the latter centuries of the Pictish period. During the reign of Donald II of Scotland (889–900), outsiders began to refer to the region as the kingdom of Alba rather than the kingdom of the Picts. However, the Pictish language did not disappear suddenly. A process of Gaelicisation (which may have begun generations earlier) was clearly under way during the reigns of Domnall and his successors. By a certain point, probably during the 11th century, all the inhabitants of Alba had become fully Gaelicised Scots, and the Pictish identity was forgotten.
Тілдерді жіктеу
Ерте орта ғасырларда пикти тілінің болғаны Беданың VIII ғасырдағы "Англия халқының шіркеу тарихы" кітабында нақты айтылған. Беданың сөзіне қарағанда, гаэлдік азамат Колумба пиктілерге сапар жасағанда аудармашы қолданған. Пикти тілінің мәніне қатысты бірнеше талас-тартыс теориялар бар: Пикти тілі – П-келт тілі бриттік тілімен (Уэльс, Корниш, Кумбрик және Бретон тілдерінің ұрпақтары) байланысты кельт тілінің бір саласы. Пикти тілі – аралдық кельт тілдерінің (гоидель тілдері) тобына жататын тіл (Ирландия, Шотландия және Мэн тілдері). Пикти тілі – қола дәуірінен қалған, үнді-еуропалық тілдерге дейінгі тілдердің бірі. Көптеген қазіргі ғалымдар пикти тілінің ата-бабы римдіктер басып алған кезде сөйленген бриттік тілдің бір тармағы болғанын айтады, ал кейбір ғалымдар оның бриттік тілмен тек "туыс" екенін қабылдайды. VIII ғасырдан бастап, оны алмастырғанға дейін, Дал-Риатада сөйленген гоидель тілінің ықпалына іріккен. Пикти тілі қазіргі шотланд гаэлінің қалыптасуына әсер еткен деп саналады. Бұл, әсіресе, қарыз сөздер арқылы көрінеді, бірақ одан да маңыздысы, пикти тілі шотланд гаэлінің синтаксисіне әсер еткен деп есептеледі, ол ирланд тілінен гөрі бриттік тілдерге жақын.
Pictish was an insular Celtic language allied to the P Celtic language Brittonic (descendants Welsh, Cornish, Cumbric, and Breton). Pictish was an insular Celtic language allied to the Q Celtic (Goidelic) languages (Irish, Scottish Gaelic, and Manx). Pictish was one of the Pre Indo European languages, a relic of the Bronze Age. Most modern scholars agree that the ancestor of the Pictish language, spoken at the time of the Roman conquest, was a branch of the Brittonic language, while a few scholars accept that it was merely "related" to the Brittonic language. Pictish came under increasing influence from the Goidelic language spoken in Dál Riata from the eighth century until its eventual replacement. Pictish is thought to have influenced the development of modern Scottish Gaelic. This is perhaps most obvious in the contribution of loan words, but, more importantly, Pictish is thought to have influenced the syntax of Scottish Gaelic, which is more similar to Brittonic languages than to Irish.
Үнді-еуропалықтан бұрынғы гипотеза
1892 жылы Джон Рис пиктиш тілінің үнді-еуропалық емес тіл екенін ұсынды. Бұл пікір тарихи пикті аймақтарында табылған түсініксіз огам жазуларына негізделген (салыстырып қараңыз). Генрих Циммер де осыған ұқсас пікір білдірді, ол пикттердің болжамды экзотикалық мәдени практикаларының (татуировка және аналық желі бойынша туыстық) да үнді-еуропалық емес екенін айтты, ал кейбір зерттеушілер 20 ғасырдың басына дейін осы үнді-еуропалық емес модельді сақтап келді. Бұл теорияның өңделген нұсқасы Кеннет Джексонның 1955 жылғы пиктиш тіліне арналған маңызды шолуында ұсынылды, ол екі тілдік модельді ұсынды: пиктиш тілі сөзсіз П-келттік болғанымен, оның кельттік емес субстраты болуы мүмкін және жазулар үшін екінші тіл қолданылған болуы мүмкін. Джексонның гипотезасы сол кездегі қазіргі модельге сәйкес келеді, яғни бриттондық элита, Броктарды салғандар ретінде танылған, Ұлыбританияның оңтүстігінен пикті аймақтарына көшіп, кельттік көпшілікті басып тастады. Ол осы арқылы Огам жазуларының аудармадағы қиындықтарын П-келттік пиктиш тіліне қатысты мол дәлелдермен келістіруге тырысты. Джексон Огам жазуларын бастапқыда түсініксіз деп санады. Джексонның моделі 20 ғасырдың екінші жартысында басым пікірге айналды. Алайда, кейінгі темір ғасыр археологиясы саласындағы жаңалықтар оны күштен шығарды. Соңғы жылдары Огам жазуларына кельттік түсіндірмелер ұсынылды, бірақ бұл мәселе әлі де талқыланып жатыр.
Басқа да сенімсіз теориялар
Дәстүрлі есептер (қазір жоққа шығарылды) пиктердің Шотландияға Шығыс Еуропа мен Орталық Азияны қамтитын Скифиядан көшіп келгенін айтады. Бьюкенен пиктердің скиф-келттік тегін іздеп, қазіргі Словакия аймағындағы галл тілінде сөйлейтін Котини тайпасын (ол Готуни деп атады) таңдады. Бұл кейінірек 1710 жылы Роберт Сиббальдтың қате түсінуіне әкелді, ол Готуниді герман тілінде сөйлейтін готтармен шатастырды. Джон Пинкертон 1789 жылы бұл идеяны дамытып, пиктиш тілінің қазіргі шотланд тілінің алдында тұрғанын мәлімдеді. Пинкертонның дәлелдері көбінесе ұзақ, есімсіз және келттердің нашар халық екендігіне сенімділігімен шақырылған. Герман тілді пиктиш тілі туралы теория енді сенімді деп есептелмейді.
Огам жазулары
Огам жазуларының 40-тан астамының мағынасы әлі де нақты емес болса да, олардың бірнешеуінде бритт тілінің формалары кездесетіні мойындалған. Гуто Рис (2015) мұндай жазуларды түсіндіруде ерекше сақтылық қажет екенін айтады, себебі орфографиялық кілт сияқты маңызды мәліметтер, олардың жасалған тілдік ортасы және Пиктландтағы сауаттылық деңгейі белгісіз күйде қалып отыр. (Орта Уэльс тіліндегі жалғыз тікелей жалғасы – "Анерин кітабындағы" "Пейс Диногат" атты өлеңдегі 1-ешкіс gwreith; бұл форма кейіннен gwnaeth нысына өзгертілген.) Төртінші сөзді спирантталған пикт тіліндегі crocs 'крест' (уэльс croes < латын crux) деп түсіндіріп, ал бұзылған бірінші сөзді жеке есім деп қарастырсақ, бұл жазу крестті кім ойып жасағанын түсіндіретін пикт сөйлемі болуы мүмкін. Файфтен Скай аралына дейін тараған олар Дорнок-Ферттен оңтүстікке қарай жиі кездеседі, бірақ солтүстікте сирек. Перт, Пертшир. "Орман, тоғай" деген мағынаны білдіреді (уэльс тіліндегі perth сөзімен салыстырыңыз). Стратирум, Файф. 1190 жылғы Trestirum аты пиктік tref, "мүлік" сөзінің (байланысы жоқ) гэль тіліндегі srath, "долина" сөзіне ассимиляцияланғанын көрсетеді.
Гелл тіліне әсері
Шотланд гаэль тілінің этимологиялық зерттеуі, әсіресе Александр Макбейннің 1896 жылғы жұмыстары, британдық басқа туыс тілдердегіге қарағанда қысқа дауыстыларын көрсететін қарыздардың негізінде, тіл білімі маманы Гуто Рис пиктілердің 6-шы ғасырдағы латын тілінің ықпалындағы дыбыстық өзгерістерге қарсылық көрсеткенін айтты. Рис сондай-ақ бірнеше қарыздың "қаржылық" сипатын атап өтті және олар үкіметтік аяда бір пакет ретінде гаэль тіліне енген болуы мүмкін деп болжады. Осыған байланысты Гуто Рис пикті тілінің гаэль тілінің етістік синтаксисін өзгерте алғанын жорамалдады.