Кіріспе
Солтүстік Карелиядағы қала, Финляндия, тегі – Йоенсуу. Йоенсуу – Финляндиядағы қала және Солтүстік Карелияның аймақтық орталығы. Ол елдің шығыс бөлігінің ішкі аумағында және Финляндия көлдері аймағында орналасқан. Йоенсуудің халқы шамамен 77 000 адамды құрайды, ал аймақтың халқы шамамен 175 500 адамды құрайды. Бұл Финляндиядағы халқы ең көп муниципалитет және елдегі тоғызыншы ең ірі қалалық аймақ. Йоенсуу 1848 жылы Ресей императоры Николай I құрған. Қала Пыхаселька көлінің солтүстік жағалауында, Пиелинен өзенінің сағасында және Сайма көлінің солтүстік бөлігінде орналасқан. Ең жақын ірі қала – Солтүстік Савониядағы Куопио, ол батысқа қарай орналасқан. Йоенсуудан Оңтүстік Карелияның астанасы Лаппеенрантаға дейінгі қашықтық 6-шы тас жолмен шамамен 300 км. Шығыс Финляндия қалаларына тәндей, Йоенсууда тек фин тілі қолданылады. Куопиомен бірге Йоенсуу Шығыс Финляндияның маңызды қалалық, экономикалық және мәдени орталықтарының бірі болып табылады. Йоенсуу – студенттік қала, онда Шығыс Финляндия университетінің 20 000-нан астам және Карелия қолданбалы ғылымдар университетінің 4 000-нан астам студенті оқып жатыр.
the surname
Joensuu (; ; ) is a city in Finland and the regional capital of North Karelia. It is located in the eastern interior of the country and in the Finnish Lakeland. The population of Joensuu is approximately , while the sub region has a population of approximately It is the most populous municipality in Finland, and the ninth most populous urban area in the country. Joensuu was founded in 1848 by the Russian Emperor Nicholas I. The city is located on the northern shore of Lake Pyhäselkä, the northern part of Lake Saimaa, at the mouth of the River Pielinen. The nearest major city, Kuopio in North Savonia, is located to the west. From Joensuu, the distance to Lappeenranta, the capital of South Karelia, is along Highway 6. As is typical of cities in Eastern Finland, Joensuu is monolingually Finnish. Along with Kuopio, Joensuu is one of major urban, economic, and cultural hubs of Eastern Finland. Joensuu is a student city with a subsidiary of the University of Eastern Finland, which has over 20,000 enrolled students, and a further 4,000 students at the Karelia University of Applied Sciences.
Геральдика
Жоэнсуу қаласының елтаңбасының сипаттамасы: "жоғарғы бөлігінде ор және төменгі бөлігінде толқынды жиектері бар екі рет бөлінген қалқан; қызыл, күміс және қара түсті өрістер". Субъектінің толқынды жолағы қаланың Пиелинен өзені бойындағы орналасуын және Финляндияның шығыс шекарасына жақын орналасқан ордың орнын көрсетеді, ал оның қара және қызыл түстері Карелияның дәстүрлі түстері деп есептеледі. Елтаңбаны Тойво Вуорела жасаған, ол 1957 жылғы 10 мамырда Жоэнсуу қалалық кеңесінің отырысында бекітілген. Ішкі істер министрлігі сол жылдың 19 қарашасында елтаңбаның қолданылуын растады. Елтаңбадан басқа, Жоэнсуу қаласы оған негізделген туды да пайдаланады, онда елтаңбадағы күміс ақ түспен ауыстырылған.
Тарих
1848 жылы Ресей императоры Николай I құрылған Йоэнсуу қаласы Солтүстік Карелияның аймақтық орталығы және астанасы болып табылады. 19 ғасырда Йоэнсуу өндіріс және сауда қаласы болды. 1860 жылы қала сауда-саттық құқығын алғанда, өнеркәсіпке қатысты бұрынғы шектеулер алынып тасталды, жергілікті пилорамалар дамып, кеңейе бастады. 1856 жылы Сайма каналының салынуы және ашылуымен су жолдары жақсарды. Осының нәтижесінде Солтүстік Карелия, Санкт-Петербург және Орталық Еуропа аймақтары арасындағы қарқынды сауда мүмкіндігі пайда болды. 19 ғасырдың соңында Йоэнсуу Финляндиядағы ең ірі порты бар қалалардың біріне айналды. Ғасырлар бойы Карелия саудагерлері Пьелишоки өзенімен сауда жасап келген. Өзен әрқашан қаланың жанды ортасы болды. 1870 жылға дейін аяқталған каналдар өзен арқылы жүруді жеңілдетті. Өзен жолының гүлденген кезеңінде мыңдаған бу кемелері, баржалар мен ағаш тасымалдау кемелері өзенмен жүзіп өтті. Пьелишоки өзені сонымен қатар пилорамалар мен бүкіл ағаш өнеркәсібі үшін ағаш жеткізетін маңызды лог рафты жолы болды. Соңғы онжылдықтарда бұрынғы шағын ауылшаруашылық қаласы провинцияның маңызды орталығына айналды. Аймақтық бірігулер, Солтүстік Карелия аймағының құрылуы және білім беруге инвестициялар осы дамудың ең шешуші факторлары болды. Пиелисенсуу муниципалитеті 1954 жылы Йоэнсуу қаласымен біріктірілді. 2005 жылдың басында Кийхтелисвара және Тууповара муниципалитеттері Йоэнсуу қаласына қосылды. 2009 жылдың басында Эно және Пюхяселкя муниципалитеттері Йоэнсуу қаласымен біріктірілді. Соңғы бірігулерден кейін Йоэнсуу муниципалитеттік ауданында шамамен 73 000 тұрғын бар. Йоэнсуу университеті (қазір 2010 жылдың қаңтарынан бастап Шығыс Финляндия университетінің құрамында) жиырма бес жыл ішінде сегіз факультетке дейін кеңейді. Университет қаланың және барлық Солтүстік Карелияның өмірлік күшіне ықпал ететін маңызды тіректердің бірі болып табылады. Ғылым, өнеркәсіп және сауда саласындағы әртараптандырылған халықаралық ынтымақтастық бүкіл аймаққа пайда әкеледі. Шығыс шекараға жақын орналасуы қала тарихында маңызды рөл атқарды. Карелия Республикасы Ресейдің көршілес аймақтарымен ынтымақтастық үшін қайтадан маңызды аймаққа айналды. Йоэнсуудағы экспорттық компаниялар шетелдік саудада революцияға дейінгі дәстүрді жалғастыруда. Йоэнсуу түрлі мәдени шараларды ұсынады. Ілсоаарирок фестивалі, Йоэнсуу музыкалық қысы, Визуалды мәдениет фестивалі Viscult, Gospel фестивальдері және табиғи орта қаланың тартымдылығын арттырады. Йоэнсуу кейде Еуропаның Орман астанасы деп аталады, себебі Еуропа Орман институты осы қалада орналасқан. Сонымен қатар, Йоэнсууда орман шаруашылығы саласындағы басқа да ғылыми-зерттеу және білім беру мекемелері бар.
География
Йоэнсуумен көршілес муниципалитеттер Липери, Контиолахти, Лиэкса, Иломанци, Тохмаярви және Рэккиля. Сонымен қатар, қала Жоенсуу аймақтық бөлігіне кіреді, оған қазіргі уақытта Хайнавеси, Иломанци, Юука, Контиолахти, Липери және Полвиярви муниципалитеттері, сондай-ақ Ауткоумпу қаласы кіреді.
Климат
Жоэнсуудің субарктикалық климаты (Köppen: Dfc) географиялық орнының жоғары және континенттің ішінде жатуына байланысты ылғалды континенталды климатқа (Köppen климаттық жіктелуі: Dfb) жақын. Ішкі аймақта орналасқандықтан, Жоэнсуудің климаты Финляндияның көп бөлігінен континенттік. Осының салдарынан, Жоэнсууда қыс және жаз айларында температураның күрт өзгеруі мүмкін. Мысалы, шілде айында Жоэнсуудың орташа температурасы Дублин мен Манчестерден жоғары, ал қаңтарда Мәскеуден төмен. Қыстары ұзақ, суық және қарлы. Бірақ жазда температура жиі 20.0 °C (68 °F) жоғары көтеріледі және жылына 10–15 күндей күркіреу байқалады. 2010 жылдың 29 шілдесінде тіркелген 37.2 °C (99 °F) температурасы Финляндиядағы ең жоғары көрсеткіш және Скандинавия елдерінде Швецияның 38.0 °C (100.4 °F) абсолюттік рекордынан кейінгі екінші жоғары температура. Жоэнсуудағы ең төмен температура 1955 жылдың 10 желтоқсанында -40.0 °C (-40 °F) тіркелген. Қыс айларында қар жамылғысы тұрақты болады және орташа тереңдігі 50–70 см құрайды. Жыл ішінде Жоэнсууда орташа есеппен 24 күн температурасы -20 °C (-4 °F) немесе одан да төмен болады, ал -30 °C (-22 °F) төмен температура жылына шамамен бір рет байқалады. Жылдық жауын-шашынның жалпы мөлшері 589 мм, оның шамамен 225 мм қар түрінде жауады.
Халық саны
Йоэнсуу қаласының халқы бар, бұл оны Финляндиядағы ең көп халқы бар муниципалитет етеді. Жоэнсуу аймағының халқы құрайды. Йоэнсууда халықтың 7,5% шетелдік тегінен шыққан, бұл ұлттық орташа көрсеткіштен төмен.
Тілдер
Йоэнсуу – фин тілінде сөйлейтін бір тілді муниципалитет. 2023 жылы халықтың көп бөлігі – адамдар немесе – ана тілі ретінде фин тілін қолданды. Йоэнсууда швед тілінде сөйлейтін адамдар бар, бұл халықтың бөлігін құрайды. Жоэнсуу қаласында шетелде туған тұрғындардың саны 5699 адам, немесе халықтың 7,3%-ы. Жоэнсууда тұратын шетелдік азаматтардың саны 4027 адамды құрайды.
Экономика
Жоэнсуу – қызмет көрсетуге бағытталған бизнес өмірімен дамып келе жатқан провинциялық орталық. Ақпараттық және коммуникациялық технологиялар компанияларының шоғырлануы Жоэнсуу ғылыми паркі ұсынған ғимараттарда жүзеге асты. Ірі өнеркәсіптік компаниялардың қатарында құлып өндіруші Abloy Oy және орман машиналарын өндіруші John Deere компаниялары бар. Жоэнсуудағы ғылыми-зерттеу және өнімдік әзірлемелер университетте, ғылыми паркте, METLA және түс зерттеуі мен дифракциялық оптика сияқты салалардағы бірнеше компанияларда жүргізіледі. 2015 жылы ең көп корпоративтік салық төлеген компаниялар: автомобиль запчасти мен аксессуарларын сататын Broman Group Oy, негізгі компания Assa Abloy Oy, Солтүстік Карелия кооперативі, құрылыс және автомобиль бизнесі саласында жұмыс істейтін E. Hartikainen Oy және Autokiinteistöt Laakkonen Oy. 2018 жылдың 31 желтоқсанындағы мәліметтер бойынша Жоэнсуудағы жұмыссыздық деңгейі 14,7% құрады. 2006 жылғы ең ірі жұмыс берушілер: Жоэнсуу қаласы (4 409 қызметкер), Солтүстік Карелия ауруханалық округі (2 220), Жоэнсуу университеті (1 244), Abloy Oy (800), Солтүстік Карелия білім беру консорциумы (537), Pohjois Karjalan Osuuskauppa немесе PKO (512), VR компаниялары (430), Pohjois Karjalan Kirjapaino Oyj немесе PunaMusta Media (317) және Schauman Wood Oy (292). 2010 жылдары Жоэнсууда Palkeet агенттігі және Финляндия қорғаныс күштерінің қызмет көрсету орталығы құрылды. Жоэнсууда төрт сауда орталығы бар: Iso Myy, Metropol, Plaza Centrum және Sokos желісіне қарасты бір универмаг.
Көлік
Йоэнсууда теміржол станциясы мен автобус станциясы бар, олар Хельсинкиге қалааралық және басқа да бірнеше қалаларға жергілікті байланыстар ұсынады. Йоэнсуудың барлық аудандарына нөмірленген автобус қызметі қолжетімді (Маршрут карталары, сағат кестесі). Йоэнсууда Хельсинкиге рейстері бар әуежай да бар (жақын орналасқан Липериде). Йоэнсуу – Норвегияның Мо-и-Рана қаласынан Швеция арқылы Ресейдің Пудож қаласына дейінгі халықаралық туристік бағыттың бойында орналасқан.
Спорт
Қала өзінің баскетбол клубы "Катаямен" танымал, ол Финляндияның бірінші лигасы "Корислигада" ойнайды. Жоенсуудың басқа да кәсіби деңгейдегі клубтарына "Джосба" (флорбол), "Карелиялық Хурмос" (волейбол), әлемдегі жетекші бағдарлау клубы "Калеван Расти" (бағдарлау) және "Жоен Джуджу" (әйелдер волейболы) кіреді. "Joensuun Kiekko Pojat" хоккей командасы Финляндияның екінші лигасы "Mestis" командасында ойнайды, ал олардың үй аренасы – "Мехтимяки" мұз сарайы. Жергілікті футбол клубы "JIPPO" фин футболдың екінші деңгейі "Ykkösliiga" турнирінде ойнайды. Фин бейсболы да танымал, жергілікті "Жоенсуун Майла" командасы жоғары дивизион "Суперпесисте" ойнайды. Жоенсуудың танымал спортшыларының қатарында 2006 жылы 3000 метрлік кедерлі жүгіруде Еуропа чемпионы Юкка Кескисало, 1999 жылы найза тастаудан әлем чемпионы Аки Парвиайнен, 2010–11, 2013–14 және 2017–18 маусымдарында үш рет Әлем кубогының жалпы жеңімпазы атанған биатлоншы Кайса Макарейнен, 1983 жылғы Әлем ралли чемпионатының жеңімпазы Ханну Миккола, 2013 жылғы Global RallyCross чемпионатының чемпионы және қазіргі World RX жүргізушісі Тоомас Хейккинен, сондай-ақ Ұлттық хоккей лигасының мұз хоккейшілері Урхо Ваканайнен және Юусо Риикола бар.
Білім
Жоэнсу – студенттер қаласы. Шығыс Финляндия университетінің (UEF) екі негізгі кампусының бірі Жоэнсуда орналасқан, ал Карелия қолданбалы ғылымдар университетінің Жоэнсуда екі кампусы бар. Жоэнсу қаласында бес жоғары мектеп бар: Лицей жоғары мектебі, Жоғарғы орта мектеп, Жоэнсу әртұрлы жынысты жоғары мектебі, Шығыс Финляндияның фин-орыс жоғары мектебі және Пюхяселкя жоғары мектебі. Сонымен қатар, спортшыларға оқыту және жаттығу мүмкіндігін ұсынатын білім беру ұйымдарының ынтымақтастық желісі – Жоэнсу спорт академиясы да бар.