Кіріспе

Нейрокраниум сүйегі. Сфеноидтық сүйек – нейрокраниумның жұпсыз сүйегі. Ол бас сүйегінің ортасында, маңдайға қарай, бас сүйегінің базальді бөлігінің алдында орналасқан. Сфеноидтық сүйек – орбитаны құрайтын жеті сүйектің бірі. Оның пішіні жайылған қанаттары бар көбелекке немесе жарғанатқа едәуір ұқсайды.

Артикуляциялар

Сфеноид майқап, тоқпан, этмоид, жақ сүйек, скула, таңдай, кеңірдек және төбе сүйектерімен бунақтап, ми сауытын бет сүйегіне байланыстыруға көмектеседі.

Алдыңғы бет

Сфеноидтық қыры этноидтың тік пластинкасымен бунақтап, мұрын қуысының septum бөлігінің қалыптасуына себеп болады.

Сфеноидтық синустар

Сфеноидтық синустар – сфеноид сүйегінің ішінде орналасқан асимметриялық қуыстар, олар сфеноидтық қабықшалармен жабылады.

Кіші қанаттары

Бұл - дененің алдыңғы-жоғарғы бөлігінен екі үшбұрышты қанат сыртқа қарай шығып тұр. Әрқайсысы:
* Қанаттың ішкі ұшын құрайтын негіз.
* Қанаттың сыртқы ұшын құрайтын ұш.
* Алдыңғы бас сүйек қуысының төменгі бөлігін құрайтын жоғарғы бет.
* Жоғарғы орбиталық тесіктің жоғарғы шегін құрайтын астыңғы бет.
* Артқы бет Сильвий нүктесіне қарай бағытталған.
* Ішкі жағы алдыңғы клиноидтық өсімен аяқталады.

Даму

Жүктіліктің жеті немесе сегізінші айына дейін сфеноидтың денесі екі бөліктен тұрады: бірі туберкулум sellæ алдында орналасқан пресфеноид, оның кішкентай қанаттарымен тікелей жалғасады; екіншісі – sella turcica және dorsum sellae, үлкен қанаттарымен және қанаттық өсінділермен байланысты постсфеноид. Сүйектің көп бөлігі шеміршекте сүйектеледі. Барлығы он төрт сүйектелу орталығы бар, оның алтауы пресфеноидқа, ал сегізі постсфеноидқа тиесілі.

Пресфеноид

Жүктіліктің тоғызыншы аптасы шамасында, көздің оптикалық тесігіне жақын, кішкентай қанаттардың (орбитосфеноидтардың) әрқайсысы үшін сүйектесу орталығы пайда болады; одан кейін денесінің пресфеноид бөлігінде екі ядро пайда болады. Сфеноидтық қабықшалардың әрқайсысы бесінші айдың шамасында пайда болатын орталықтан дамиды; туған кезде олар кішкентай үшбұрышты жапырақшалардан тұрады, ал үшінші жылға дейін қуысқа айналып, конус пішіндес болады; төртінші жылға қарай этмоидтық сүйектің лабиринттерімен бірігіп, тоғызыншы мен он екінші жылдар аралығында сфеноидтық сүйекпен қосылады.

Постфеноид

Алғашқы сүйекті ядролар үлкен қанаттар (алисфеноидтар) үшін пайда болады. Біреуі ротондалық және овальдық тесіктердің арасындағы әрбір қанатта шамамен сегізінші аптада пайда болады. Орбитальді тақта және уақытша шұқуда орналасқан сфеноидтың бөлігі, сондай-ақ бүйірлік птеригоидты тақта мембранада (Фосетт) сүйектеледі. Одан кейін денедегі постсфеноид бөлігінің орталықтары пайда болады, олардың біреуі sella turcica-ның екі жағында орналасып, ұрықтың дамуының ортасында бірігіп кетеді. Әрбір медиальді птеригоидты тақта (оның ілмешегінен басқа) мембранада сүйектеледі, ал оның орталығы тоғызыншы немесе оныншы аптада пайда болады; ілмешек үшінші айда хрящтанады және дерлік бірден сүйектеледі (Фосетт). Медиальді тақта шамамен алтыншы айда бүйірлік птеригоидты тақтаға қосылады. Төртінші айдың шамасында әрбір тілшеге орталық пайда болып, тез арада сүйектің қалған бөлігімен бірігеді. Пресфеноид сегізінші айда постсфеноидпен біріктіріледі, ал туғанда сфеноид үш бөліктен тұрады [Сурет 4]: денесі мен кішкентай қанаттарынан тұратын орталық бөлік және әрқайсысы үлкен қанаты мен птеригоидты өсіндісінен тұратын екі бүйірлік бөлік. Туғаннан кейінгі бірінші жылда үлкен қанаттар мен дене бірігіп, кішкентай қанаттар денедің алдыңғы бөлігінен жоғары қарай созылады және орта сызықта бірігіп, көтеріңкі тегіс бетті құрайды, ол сфеноидальді жүзік деп аталады. Жиырма бесінші жылға қарай сфеноид пен бас сүйектің сағыз бөлігі толыққандай бірігіп кетеді. Пре- және постсфеноидтың арасында кейде каналис краниофарингеус каналының қалдықтары көрінеді, осы канал арқылы ерте ұрықтық даму кезеңінде гипофиздің ауыз эктодермасынан шыққан қуысы беріледі. Сфеноидтық қуыстар туған кезде (Оноди) кішкентай қуыстар түрінде болады, бірақ жасөспін шаққа жеткенге дейін толық өлшемге жетеді.

Функция

Бұл сүйек бас сүйектің негізін және бүйірлерін, сондай-ақ көз ұясының еденін және қабырғаларын қалыптастыруға көмектеседі. Ол шайнау бұлшық еттерінің көп бөлігінің бекітілу орны болып табылады. Бас және мойынның жүйкелері мен қан тамырларын өткізетін көптеген тесіктер мен жарықтар сфеноид сүйекте орналасқан, мысалы жоғарғы орбитальді жарық (көз жүйкесімен), ротундалық тесік (бет жүйкесімен) және овальді тесік (жақ жүйкесімен).