Кіріспе

Тынық мұхитының солтүстік-батысындағы екі ерекше түпкілікті халық. Олардың дәстүрлі мекендері АҚШ-тың батыс Вашингтон штатында.

Тіл

Түпнұсқа Каулиц халқының кім екендігі туралы даумен салыстырғанда, Каулиц тайпаларының бастапқы тілі туралы да пікірталас бар. Көбінесе Каулиц тілі немесе Сƛ̕пúлмš деп аталатын тіл, Жоғарғы Чехалис тіліне Төменгі Чехалис тілінен де жақын орналасқан, және Салишан тілдерінің Жағалау Салишалар отбасының Цамосан (Олимпиялық) тармағына жатады. Бұл тілде Төменгі Каулиц / нағыз Каулиц тайпалары сөйлескен. Жоғарғы Каулиц және Льюис өзенінің Каулиц топтарының бастапқы тілі туралы дау бар. Сұрақ мынада: олар Каскад тауларының шығысынан Сахаптин тілін қабылдап, өздерінің түпнұсқа мұралық тілін қолдануды тоқтатып, Сахаптин тілінің жеке Тайтнапам / Жоғарғы Каулиц / Льюис өзені диалектін дамытқан ба, әлде олар Каскад тауларының шығысынан Сахаптин тілінде сөйлейтін адамдар болып, басып алу және аралас некелер арқылы Жоғарғы Каулиц өзенінің алабына келген бе? Модесте Демерс Каулиц халқының Чинук жаргонында еркін сөйлейтінін хабарлаған.

Мәдениет

Каулиц тайпасы Батыс Вашингтон мен Орегонның басқа тайпаларынан ерекшеленді, себебі олар көбінесе тұзды суға немесе жағалауға қол жеткізе алмады, ал Колумбия өзенінің ресурстары тайпа үшін аса пайдалы болған жоқ. Лосось олардың тамақтануында маңызды рөл атқарды, бірақ басқа тайпалармен салыстырғанда оның үлесі аз болды; себебі олар тамырларды диеталық қосымша ретінде жинауға және жылқыларды түрлі мақсаттарда пайдалануға бейім, тәжірибелі аңшылар еді. Каулиц тайпасы жылдық циклді аяқтады, оған белгілі бір маусымдарда мекендерді иелену және суық қыс айларын күту үшін маусымдық өнімдерді жинау кірді. Маусым көктемде басталды, осы кезде Каулицтер өзен мен ағыстар бойындағы қарағай үйлерін тастап, каноэ мен жылқы арқылы саяхаттап, кама пиязшығын, тамырларды, қабықтарды және шөптерді жинады. Олардан кілемдер, балық аулау торлары мен себеттер жасалды. Одан кейін жаз келді, олар биік жерге көшіп, маусымдық жидектерді жинады. Содан кейін күз мезгілінде Каулицтер өзен бойындағы қарағай үйлеріне оралып, алдағы маусымға лосось жинады. Аң аулау мен балық аулау, әдетте, жыл бойы жүргізілді, бірақ тамырлар мен жемістерді ғана маусымдықта жинау қажет болды. Каулиц тайпасы, Чинук тайпалары сияқты, бас жаю салтын ұстанды; бұл еркіндіктің белгісі және дөңгелек бас индей тайпаларына тән зиялылықты көрсетеді. Индей аналары, әдетте, жаңа туған нәрестелердің бас формасын 8-12 айға дейін, бастапқы пішінінен айырылғанша түзетуге тырысты. Бұл процеске баланың ағаш тақтаға жатқызылуы кірді, әдетте, мохпен немесе қарағай қабығының жіптерімен жабылған, содан кейін тері баулармен байланған тегіс қабықтың арасына төсеме салынып, маңдайға қатты қысым жасалды. Нәтижесінде бас сүйегінің алдыңғы бөлігі жалпақ, ал бас сүйегінің артқы бөлігі жоғары көтерілді. Бұл әрекеттер аналар мен балаларына зиян келтірмейді деп есептелді; тіпті кейбір балалар бас формасын түзету құрылғысына қайта қойылғанша жылап жатты. Каулиц тайпасы толыққанды өрілген, күшті геометриялық суреттері бар себеттер жасады. Олар аю шөбінен, қарағай түбірінен, ат құйрығынан және қарағай қабығынан жасалды және жидектер мен жемістерді жинау үшін қолданылды. Түстер қызылша немесе қара жидек сияқты өте жарқын жемістер мен көкөністерден алынды. Мұндай себеттер көбінесе жөнделіп, ұрпақтан ұрпаққа сақталды. Бүгінде Каулиц тайпасы өз мәдениетін сақтап, дамытуда.

Тарих

Коулиц тайпасы тарихи тұрғыдан Коулиц және Льюис өзендері бойында қоныстанған, сондай-ақ Форт-Ванкуверде де ықпалды болды. Коулиц тайпасымен алғаш байланыс жасаған ақ адам – Квебек тұтқыны, француз-канад Симон Пламондон болды. Пламондон он алты жасында Форт-Асторияға жүнді тері аулаушы болып жұмысқа орналасты. 1818 жылы Коулицке алғашқы сапарында Симон Төменгі Коулицтің басшысы Сканневеа тарапынан тұтқынға алынды. Одан кейін Сканневеа тайпасымен бірге қалып, жүнді тауарға айырған арқылы адалдығын дәлелдеуі сұралды. Тайпаның сенімін қондырған соң, ол басшы Сканневеаның қызы Тас-э-мутқа үйленуге шақырылды. Басшы Сканневеа қайтыс болғаннан кейін, Пламондон оның жерінің көп бөлігін мұраға алды және әйелімен бірге Коулиц жазығында қоныстанды, онда олар төрт балаға ие болды: Софи, Симон кіші, Тереза және Марианна. Пламондонның бірнеше рет үйленгені және өте жас кезінде әке болғаны туралы әңгімелер бар, нәтижесінде 100-ге жуық ұрпақ дүниеге келді. Пламондон 1837 жылға дейін Гудзон шығанағы компаниясында жұмыс істеді, ал 1838 жылы Гудзон шығанағы компаниясының ауыл шаруашылығы бөлімшесі – Пьюгет-Саунд шаруашылық компаниясы аясында Коулиц фермасының құрылысын қадағалады. Коулиц тайпасын христиан дініне өткізуге тырысқан алғашқы еуропалық – 1836 жылы әйелімен бірге Форт-Ванкуверде қоныстанған англикан Герберт Бивер болды. Олар Форт-Ванкуверден оңтүстік-шығысқа қарай 50 шақырым жерде орналасқан Коулиц тайпасына назар аударды, бірақ Форт-Ванкувердің басшысы Джон Маклауглинмен туындаған шиеленіс ерлі-зайыптылардың тайпаға ықпал етуіне кедеріс келтірді, олардың әрекеттерін жүзеге асыру өте қиын болды. Қызба эпидемиясы басталганда, Бивер 120-ға жуық Льюис өзенінің Коулиц тайпалық өкілдерін вакцинациялады. Маклауглинмен келіспеушіліктер туындағаннан кейін, Бивер және оның әйелі 1838 жылы Лондонға оралып, жұмысын жалғастырды. Америкалық қоныс аударушылардың келуі және жер дауынан туындаған қақтығыстар нәтижесінде 1846 жылғы Орегон шарты АҚШ үкіметіне бұрынғы британдық Гудзон шығанағы компаниясының жерлеріне билік ету құқығын берді. Британдық ықпал мен француз-канадтық жүнді тері аулаушылардың ықпалы азайғаннан кейін, жаңадан тағайындалған Вашингтон губернаторы Исаак Стивенс төрт маңызды келісім келіссөзін бастады: Пойнт Эллиот, Пойнт Но Пойнт, Неах Бэй және Медисин Крик. Коулиц тайпасын қамтыған Чехалис өзені шарты Стивенс үшін соңғы келіссөз болды. Оның тайпа басшыларының ұсыныстарын және алаңдаушылықтарын тыңдаудан бас тартуы құжатқа қол қойылмауына әкелді. Осы кезеңде тайпаны қызба шалдықты, ал Стивенстің көмекшісі Джордж Гиббс «бір кезде көп және күшті болған Коулиц тайпасы қазір маңызсыз және жылдам жоғалып барады» деген қорытынды жасады. Соның салдарынан 1855–1856 жылдардағы үнді соғыстары басталды, онда АҚШ армиясы үнді тайпаларымен туындаған дауларды реттеу үшін шақырылды. Коулиц тайпасы үкіметтің бейбіт болған жағдайда резервациялық жерлерді беруге уәде бергеніне байланысты бейтараптық сақтады, бірақ үйлеріне оралғаннан кейін олардың жерлері қиратылғанын және мүліктері ұрланғанын көрді. 1924 жылы Коулиц Франк Айаллды Америка үнді азаматтығы туралы заңға қатысу үшін Конгреске делегат ретінде жіберді. Ол сондай-ақ Коулиц үнді тайпасын мойындау жөніндегі делегат ретінде қызмет етті, Конгресс мақұлдады, бірақ президент Кальвин Кулидж вето қойды. 1960 жылдары Дейл М. Кинкейд Эмма Меспли мен Люси Фостерден Коулиц тілі бойынша сұхбаттар мен аудио жазбалар алды, олар бүгінгі таңда Коулиц үнді тайпасы қолданатын Төменгі Коулиц сөздігінің негізін құрады. Коулиц тайпасы 2000 жылға дейін федералдық мойындау алған жоқ.