Тригеминальды невралгия – беттегі қатты ауру. Себебі әлі анықталмаған, көбінесе миелин қабығының зақымдануымен байланысты. Әйелдерде жиі кездеседі. 50+ жастағыларда көбірек байқалады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Неврологиялық ауырсыну синдромы
Neurological pain disorder
Нақты себебі белгісіз, бірақ тригеминальды нервтің миелин қабығының жоғалуымен байланысты деп саналады. Тригеминальды невральгияның әлемдегі халықтың шамамен 0,03%-дан 0,3%-ға дейін қамтитыны болжанады, әйелдердің басымдығы шамамен 3:1 арақатынаста байқалады. Әдетте бұл синдром 50 жастан асқан адамдарда басталады, бірақ кез келген жаста да пайда болуы мүмкін.
The exact cause is unknown, but believed to involve loss of the myelin of the trigeminal nerve. It is estimated that trigeminal neuralgia affects around 0.03% to 0.3% of people around the world with a female over representation around a 3:1 ratio between women and men. It usually begins in people over 50 years old, but can occur at any age.
Белгілері мен симптомдары
Бұл ауру үштік жүйке тармақтары бойынша қатты бет ауруының эпизодтарымен сипатталады. Тригеминал жүйке – жұптасқан бас сүйек жүйкесі, оның үш негізгі тармағы бар: көз жүйкесі (V1), үстіңгі жақ жүйкесі (V2) және төменгі жақ жүйкесі (V3). Бір, екі немесе барлық үш жүйке тармағы зақымдалуы мүмкін. Тригеминал невральгиясы көбінесе үштік жүйкенің ортаңғы тармағын (үстіңгі жақ жүйкесі немесе V2) және төменгі тармағын (төменгі жақ жүйкесі немесе V3) қамтиды. Жеке шабуыл әдетте бірнеше секундтан бірнеше минутқа дейін немесе сағаттарға созылады, бірақ шабуылдар арасындағы қысқа үзілістермен бірнеше сағат бойы қайталанып тұруы мүмкін. Басқа жағдайларда күніне 4–10 шабуыл ғана тіркеледі. Қатты ауырсыну сезімдері ұстамалар түрінде пайда болуы мүмкін. Ауырсынуды сипаттағанда, адамдар беттегі триггерлік аймақты өте сезімтал деп айтады, сондықтан тию немесе тіпті ауа ағыны ұстаманы тудыруы мүмкін; алайда, көптеген адамдарда ауырсыну ешқандай анық тітіркендіргішсіз өздігінен пайда болады. Ол күнделікті өмір салтына әсер етеді, себебі оны тамақтану, сөйлеу, қырқу және тіс тазалау сияқты қарапайым іс-әрекеттер тудыруы мүмкін. Жел, шайнау және сөйлеу көптеген науқастарда жағдайды нашарлатады. Шабуылдар электр тогынан соққандай, күйдіргендей, өткір, қысып тұрғандай, ұрып-соққандай, жарылғандай немесе өткір ауырсыну секілді сезімдерге ұшыратады, олар жеңілмейді. Екі жақты (екі жақта да болатын) тригеминал невральгиясы, көп склероз (МС) тудырған тригеминал невральгиясынан басқа, өте сирек кездеседі. Бұл екі тригеминал жүйкесінде де мәселе бар екенін көрсетеді, өйткені бір жүйке бетінің сол жағына, ал екіншісі оң жағына қызмет етеді. Екі жақты тригеминал невральгиясы туралы хабарламалар көбінесе бір жақты (бір жақты ғана) ауырсынудың екі жаққа кезекпен ауысуын көрсетеді, екі жақта бір уақытта ауырсынуды емес. Ауырсынудың жылдам таралуы, екі жақты әсер етуі немесе басқа да маңызды жүйкелерге бірдей қатысуы (мысалы, V және VII жүйкелердің ауырлықты конвульсиясы немесе V және IX жүйкелерде симптомдардың пайда болуы) жүйелік себептерге нұсқауы мүмкін. Жүйелік себептерге көп склероз немесе кеңейіп жатқан бас сүйек ісіктері жатуы мүмкін. Ауырсыну бетті жууды, қырқуды және ауыз гигиенасын сақтауды қиындатады. Ауырсыну күнделікті өмірге елеулі әсер етеді, әсіресе, ауру жұқтырғандар келесі шабуылдың қашан және қаншалықты ауыр болатынын білмейтіндіктен қорқады. Бұл қатты депрессия мен мазасыздыққа әкелуі мүмкін. Алайда, барлық адамдарда жоғарыда сипатталған симптомдар болмайды; тригеминал невральгиясының түрлері бар, олардың бірі – аттипикалық тригеминал невральгиясы ("тригеминал невральгиясы, 2-түрі" немесе бірге болатын ауырсынуы бар тригеминал невральгиясы"), жақында жасалған бет ауруының жіктелуіне сәйкес. Мұндай жағдайларда, 50%-дан астам уақыт бойы сақталып қалатын, бірақ шок емес, күйдіретін немесе қышығандай сезім беретін, төменгі деңгейдегі ұзаққа созылатын ауырсыну да болады. Тригеминал ауырсынуы герпес зостердің шабуылдан кейін де пайда болуы мүмкін. Герпестен кейінгі нейралгия денедегі басқа да аймақтардағыдай көрінеді. Herpes zoster oticus көбінесе көптеген бет бұлшықтарын қозғалта алмау, құлақтағы ауырсыну, тілдің алдыңғы бөлігінде дәмнің жоғалтылуы, көздер мен ауыздың құрғауы және көпіршікті бөртпелермен сипатталады. Varicella zoster инфекцияларының 1%-дан азы бет жүйкесіне әсер етеді және осыған себеп болады. Тригеминал деафферентациялық ауырсыну (ТДА), сондай-ақ анестезия долороза деп аталады, немесе әдеттегі тілмен айтқанда, фантомдық бет ауырсынуы, тригеминал жүйкесіне хирургиялық түрде түзету әрекеттері кезінде салдарынан келген зақымданудан туындайды. Бұл ауырсыну әдетте тұрақты, күйдіретін сезіммен және ұюмен бірге жүреді. ТДАны емдеу өте қиын, себебі қосымша операциялар көбінесе тиімсіз және адамға зиянды болуы мүмкін.
This disorder is characterized by episodes of severe facial pain along the trigeminal nerve divisions. The trigeminal nerve is a paired cranial nerve that has three major branches: the ophthalmic nerve (V1), the maxillary nerve (V2), and the mandibular nerve (V3). One, two, or all three branches of the nerve may be affected. Trigeminal neuralgia most commonly involves the middle branch (the maxillary nerve or V2) and lower branch (mandibular nerve or V3) of the trigeminal nerve. An individual attack usually lasts from a few seconds to several minutes or hours, but these can repeat for hours with very short intervals between attacks. In other instances, only 4–10 attacks are experienced daily. The episodes of intense pain may occur paroxysmally. To describe the pain sensation, people often describe a trigger area on the face so sensitive that touching or even air currents can trigger an episode; however, in many people, the pain is generated spontaneously without any apparent stimulation. It affects lifestyle as it can be triggered by common activities such as eating, talking, shaving and brushing teeth. The wind, chewing, and talking can aggravate the condition in many patients. The attacks are said, by those affected, to feel like stabbing electric shocks, burning, sharp, pressing, crushing, exploding or shooting pain that becomes intractable. Bilateral (occurring on both sides) trigeminal neuralgia is very rare except for trigeminal neuralgia caused by multiple sclerosis (MS). This normally indicates problems with both trigeminal nerves, since one nerve serves the left side of the face and the other serves the right side. Occasional reports of bilateral trigeminal neuralgia reflect successive episodes of unilateral (only one side) pain switching the side of the face rather than pain occurring simultaneously on both sides. Rapid spreading of the pain, bilateral involvement or simultaneous participation with other major nerve trunks (such as Painful Tic Convulsif of nerves V & VII or occurrence of symptoms in the V and IX nerves) may suggest a systemic cause. Systemic causes could include multiple sclerosis or expanding cranial tumors. The severity of the pain makes it difficult to wash the face, shave, and perform good oral hygiene. The pain has a significant impact on activities of daily living especially as those affected live in fear of when they are going to get their next attack of pain and how severe it will be. It can lead to severe depression and anxiety. However, not all people will have the symptoms described above; there are variants of TN, one of which is atypical trigeminal neuralgia ("trigeminal neuralgia, type 2" or trigeminal neuralgia with concomitant pain), based on a recent classification of facial pain. In these instances there is also a more prolonged lower severity background pain that can be present for over 50% of the time and is described more as a burning or prickling, rather than a shock. Trigeminal pain can also occur after an attack of herpes zoster. Post herpetic neuralgia has the same manifestations as in other parts of the body. Herpes zoster oticus typically presents with inability to move many facial muscles, pain in the ear, taste loss on the front of the tongue, dry eyes and mouth, and a vesicular rash. Less than 1% of varicella zoster infections involve the facial nerve and result in this occurring. Trigeminal deafferentation pain (TDP), also termed anesthesia dolorosa, or colloquially as phantom face pain, is from unintentional damage to a trigeminal nerve following attempts to fix a nerve problem surgically. This pain is usually constant with a burning sensation and numbness. TDP is very difficult to treat as further surgeries are usually ineffective and possibly detrimental to the person.
Себептер
Тригеминальды жүйке – беттің жақ асты бөлігінен басталатын қысым, термоцепция және ноцицепция сияқты сенсорлық деректерге жауапты мидың аралас жүйкесі; сонымен қатар, шайнау бұлшық еттерінің (бет көрінісіне қатыспайтын) қозғалыс функциясын қамтамасыз етеді. Бұл ауырсыну синдромының мүмкін себептерін түсіндіру үшін бірнеше теория бар. Бұрын жүйке бас сүйегінің ішкі жағынан сыртқы жағына қарай қысылады деп есептелген, бірақ қазіргі зерттеулер көрсеткендей, көбінесе жоғарғы мишаша артериясы сияқты кеңейген немесе ұзарған қан тамыры тригеминальды жүйкенің кішкентай қан тамырларына қысым жасап немесе соғып, оның ми сабағымен байланысқан жерінде зақымдайды. Мұндай қысым жүйкенің қорғаныш миелин қабығын зақымдап, жүйкенің жұмысын тұрақсыз және күшейтіп жіберуі мүмкін. Бұл жүйке қызмет көрсететін кез келген аймақтың тітіркендіруінен ауырсыну ұстамаларын тудыруы және тітіркендіру тоқтағаннан кейін жүйкенің ауырсыну сигналдарын тоқтату қабілетін бұзуы мүмкін. Мұндай зақым сирек жағдайда аневризма (қан тамырының кеңеюі), артериовенозды аномалия (АВМ), ісік (мысалы, мишаша-көпір бұрышындағы арахноидальды киста немесе менингиома) немесе көлік апаты сияқты жарақаттан туындауы мүмкін. Қысқа мерзімді перифериялық қысылу көбінесе ауыртпайды. Бұл қысылу тригеминальды жүйкеге орналасқан жоғарғы мишаша артериясының қосымша тармағымен байланысты болуы мүмкін деп ұсынылған. Бұл омыртқалық тригеминальды кешенге зақым келтіру нәтижесі болуы мүмкін деп теорияланған. Тригеминальды ауырсынудың көрінісі МС-і бар және жоқ пациенттерде ұқсас.
The trigeminal nerve is a mixed cranial nerve responsible for sensory data such as tactition (pressure), thermoception (temperature), and nociception (pain) originating from the face above the jawline; it is also responsible for the motor function of the muscles of mastication, the muscles involved in chewing but not facial expression. Several theories exist to explain the possible causes of this pain syndrome. It was once believed that the nerve was compressed in the opening from the inside to the outside of the skull; but leading research indicates that it is an enlarged or lengthened blood vessel – most commonly the superior cerebellar artery – compressing or throbbing against the microvasculature of the trigeminal nerve near its connection with the pons. Such a compression can injure the nerve's protective myelin sheath and cause erratic and hyperactive functioning of the nerve. This can lead to pain attacks at the slightest stimulation of any area served by the nerve as well as hinder the nerve's ability to shut off the pain signals after the stimulation ends. This type of injury may rarely be caused by an aneurysm (an outpouching of a blood vessel); by an AVM (arteriovenous malformation); by a tumor; such as an arachnoid cyst or meningioma in the cerebellopontine angle; or by a traumatic event, such as a car accident. Short term peripheral compression is often painless. It has been suggested that this compression may be related to an aberrant branch of the superior cerebellar artery that lies on the trigeminal nerve. It has been theorized that this is due to damage to the spinal trigeminal complex. Trigeminal pain has a similar presentation in patients with and without MS.
Белгілі бір құрылымдық себебі болмаған жағдайда, синдром идиопатиялық деп аталады. Герпес зостерден кейін пайда болатын постгерпестік невралгия тригеминальды жүйке зақымданғанда, Рамсей Хант синдромының 2 түріне ұқсас белгілерді тудыруы мүмкін.
Postherpetic neuralgia, which occurs after shingles, may cause similar symptoms if the trigeminal nerve is damaged, called Ramsay Hunt syndrome type 2. When there is no apparent structural cause, the syndrome is called idiopathic.
Диагностика
Тригеминальды невралгия неврологиялық және физикалық тексерулердің нәтижелері, сондай-ақ науқастың медициналық тарихы арқылы диагностикаланады. Көптеген физикалық немесе зертханалық диагнозы анықталмаған жағдайларда тригеминальды невралгия жиі дұрыс емес диагноз қойылады, ал басқа жағдайлар да тригеминальды невралгия деп жаңылысады. Тригеминальды невралгиясы бар адам нақты диагноз қойылғанша үш-төрт маманға қаралуы мүмкін. Шекіністі мандибулярлық дисфункция (ШМД) үшін емделгеннен кейін тіпті қысқа ғана шабуылдармен болатын өткір ауырсыны бар пациенттерде де симптомдары басылған жағдайлар болды. ШМД ауырсыны тілдің немесе бет бұлшықтарының қозғалысынан да туындауы мүмкін, сондықтан тригеминальды невралгияны шайнауға байланысты ауырсыннан ажырату қажет, терең соматикалық және нейропатиялық ауырсынның клиникалық ерекшеліктерін анықтау арқылы. Шайнау ауырсынын әдеттегі маңдайша аймағына жасалатын жергілікті анестезия тоқтаталмайды.
Trigeminal neuralgia is diagnosed via the result of neurological and physical tests, as well as the individual's medical history. As with many conditions without clear physical or laboratory diagnosis, TN is often misdiagnosed, and other conditions are also frequently misdiagnosed as TN. A person with TN may see three or four clinicians before a firm diagnosis is made. Even suspected TN patients who experience brief attacks of sharp pain have had their symptoms resolve after being treated for TMD. TMD pain can also be triggered by movements of the tongue or facial muscles, so TN must be differentiated from masticatory pain by differentiating between the clinical characteristics of deep somatic pain and neuropathic pain. Masticatory pain will not be arrested by a conventional mandibular local anesthetic block.
Менеджмент
ТН-нің тез диагностикалау және емдеу қажеттігін көрсететін деректер бар. Пациент ТН-мен қанша уақыт күшінше, оның қысынуымен байланысты жүйке жолдарына кері өзгеріс енгізу соншалықты қиын болуы мүмкін деп есептеледі.
There is evidence that points towards the need to quickly treat and diagnose TN. It is thought that the longer a patient has TN, the harder it may be to reverse the neural pathways associated with the pain.
Медициналық
Бірінші таңдаулы ем – карбамазепин антиконвульсанты; екінші таңдаулы препараттарға баклофен, ламотригин, окскарбазепин, фенитоин, топирамат, габапентин және прегабалин жатады. Бақыланбаған зерттеулер клоназепам мен лидокаиннің тиімді болуы мүмкін екенін ұсынды. Тригеминальды невралгияны емдеуде, әсіресе прегабалин сияқты антиконвульсантпен бірге қолданылғанда, амитриптилин сияқты антидепрессанттар жақсы тиімділік көрсетті. Дулоксетин кейбір жағдайларда нейропатиялық ауырсынуды, әсіресе үлкен депрессивтік бұзылысы бар пациенттерде қолдануға болатынына қатысты деректер бар, себебі ол антидепрессант болып табылады. Дегенмен, оны бірінші таңдаулы терапия деп санауға болмайды және тек маман кеңесінен кейін ғана қолдану керек. Морфин және оксикодон сияқты опиаттарды тригеминальды невралгияны емдеу үшін қолдану мәселесі даулы, олардың нейропатиялық ауырсынуға тиімділігі туралы әртүрлі деректер бар. Жалпы алғанда, опиоидтар тригеминальды невралгияға қарсы тиімсіз деп есептеледі, сондықтан оларды тағайындамау керек.
The anticonvulsant carbamazepine is the first line treatment; second line medications include baclofen, lamotrigine, oxcarbazepine, phenytoin, topiramate, gabapentin and pregabalin. Uncontrolled trials have suggested that clonazepam and lidocaine may be effective. Antidepressant medications, such as amitriptyline have shown good efficacy in treating trigeminal neuralgia, especially if combined with an anti convulsant drug such as pregabalin. There is some evidence that duloxetine can also be used in some cases of neuropathic pain, especially in patients with major depressive disorder as it is an antidepressant. However, it should, by no means, be considered a first line therapy and should only be tried by specialist advice. There is controversy around opiate use such as morphine and oxycodone for treatment of TN, with varying evidence on its effectiveness for neuropathic pain. Generally, opioids are considered ineffective against TN and thus should not be prescribed.
Ешқандай зақым келтірмейтін
Микроқан тамырларын декомпрессиялау – бұл құлақ артында шағын тіліс жасау және сол аймақтан сүйек тінін алып тастауды қамтиды. Жүйкеге қол жеткізу үшін ми қабығында тіліс жасалады. Жүйкеге қан тамырларының қысымын мұқият жылдырып, қысым мен жүйке арасына губка тәрізді төсем орналастырылады, бұл қажетсіз пульсацияны тоқтатып, миелин қабығының жазылуына жағдай жасайды.
Microvascular decompression – this involves a small incision behind the ear and some bone removal from the area. An incision through the meninges is made to expose the nerve. Any vascular compressions of the nerve are carefully moved and a sponge like pad is placed between the compression and nerve, stopping unwanted pulsation and allowing myelin sheath healing.
Құрастырушы
Барлық деструктивті процедуралар бетті ұюға, содан кейін жеңілдеуге, әрі ауырсықтан құтылуға себеп болады.
All destructive procedures will cause facial numbness, post relief, as well as pain relief.
Қолдау
Психологиялық және әлеуметтік қолдау, тригеминальды невралгия сияқты созылмалы аурулар мен созылмалы ауырсыну синдромдарын басқаруда маңызды рөл атқаратыны анықталды. Созылмалы ауырсыну адамға да, оның айналасындағыларға да тұрақты наразылық тудыруы мүмкін.
Psychological and social support has found to play a key role in the management of chronic illnesses and chronic pain conditions, such as trigeminal neuralgia. Chronic pain can cause constant frustration to an individual as well as to those around them.
Тарих
Тригеминалды невральгияны алғаш рет дәрігер Джон Фотергилл сипаттады, ал одан кейін Джон Мюррей Карночан хирургиялық түрде емдеді. Екеуі де Эдинбург университетінің медицина мектебінің түлектері болған. Тарихи тұрғыдан, ТН 1896 және 1912 жылдар аралығында Харви Кушинг жасаған 123 науқасты қамтыған зерттеулерге байланысты "өлімге дейін жетелейтін ауру" деп аталды. Осы зерттеулерде қатты ауырсыну, ауыр мигреньге шалдыққан науқастарда өзіне қол жұмсау туралы ойлардың көбеюі, сондай-ақ депрессия, қысыну және ұйқы бұзылыстарының жоғары деңгейімен байланыс анықталды.
Trigeminal neuralgia was first described by physician John Fothergill and treated surgically by John Murray Carnochan, both of whom were graduates of the University of Edinburgh Medical School. Historically TN has been called "suicide disease" due to studies by the pioneering forefather in neurosurgery Harvey Cushing involving 123 cases of TN during 1896 and 1912. In those studies it produced intense pain, higher rates of suicidal ideation in patients with severe migraines, and links to higher rates of depression, anxiety, and sleep disorders.