Кіріспе

Лондондағы Темза өзені астындағы туннельдер, басқа туннельдер

Темза туннелі – Лондондағы Темза өзенінің астындағы туннель, ол Ротерхит пен Ваппингті байланыстырады. Оның ені 10,67 метр, биіктігі 6,10 метр және ұзындығы [ұзындығы көрсетілмеген], өзен бетінен 22,86 метр тереңдікте орналасқан (жарық толқыны кезінде өлшенген). Бұл кеме жүретін өзеннің астынан сәтті салынған алғашқы туннель. Ол 1825 және 1843 жылдар аралығында Марк Брунел мен оның ұлы Исамбард, сондай-ақ аға Брунел мен Томас Кокранның жаңадан ойлап тапқан туннель қалқанын пайдаланып салынған. Туннель бастапқыда атпен жүретін көліктер үшін жоспарланған, бірақ көбінесе жаяу жүргіншілер пайдаланған және туристер арасында танымал болған. 1869 жылы ол Шығыс Лондон желісі үшін теміржол туннеліне айналдырылды, және 2010 жылдан бері Лондон Транспорт басқармасына қарасты Лондондық Жер асты Теміржолы желісінің бір бөлігі болып табылады.

Құрылыс

XIX ғасырдың басында Темзаның солтүстік және оңтүстік жағалауларын байланыстыру үшін жаңа құрлық жолының қажеттілігі туды, өзеннің екі жағындағы кеңейіп жатқан доктарды байланыстыру мақсатында. Инженер Ральф Додд 1799 жылы Грейвсенд пен Тилбери арасында туннель салуға тырысты, бірақ сәтсіз аяқталды. 1805–1809 жылдары Ричард Тревитик бастаған Корнуолл шахтерлерінің тобы Ротерхит пен Уэппинг/Лаймхаус арасында, өзен бойымен жоғарырақ жатқан жерде туннель қазуға тырысты, бірақ жердің қиын жағдайларына байланысты қазба жұмысы сәтсіз аяқталды. Корнуолл шахтерлері қатты тасқа үйренген еді және жұмсақ саз бен жылдам құмға бейімделген әдістерін өзгертпеді. Бұл Темза аркасы жобасы бастапқы сынақ туннелі ("құбырлы жол") қазылған жалпы көлемнің екі рет суға батқаннан кейін тоқтатылды. Оның өлшемдері 1,52 м х 1,52 м болатын, ол жолаушыларға арналған үлкен туннельге дренаж жасау үшін көзделген. Англо-француз инженері Марк Брунел бұл қорытындымен келіспеді. 1814 жылы ол Ресей императоры Александр I-ге Санкт-Петербургте Нева өзенінің астына туннель салу жоспарын ұсынды. Бұл жобадан бас тартты (оның орнына көпір салынды) және Брунел туннель салудың жаңа әдістерін әзірлеуді жалғастырды. Әрбір қалқанның он екі жақтауы салмағы бір тоннадан асты. Ол денсаулығын қалпына келтіру үшін Бристоль қаласының жанындағы Брислингтонға жіберілді. Сол жерде ол Клифтон аспалы көпірін салу конкурсы туралы естіді.

Аяқтау

1834 жылдың желтоқсанында Марк Брунел құрылысты жалғастыру үшін Қазынадан 247 000 фунт стерлинг несиесін қоса алғанда, жеткілікті қаржы жинауға қол жеткізді. 1835 жылы итальяндық ақын Джакомо Леопарди "Palinodia al Marchese Gino Capponi" поэмасының 126–129 жолдарында Темза туннелінің құрылысын пародиялады. 1837 жылдың 23 тамызы мен 3 қарашасы, 1838 жылдың 20 наурызы, 1840 жылдың 3 сәуірінде болған тағы да су тасқындары құрылысқа кедергі келтірді және туннель халық әндерінің тақырыбына айналды. Америкалық саяхатшы Уильям Аллен Дрю: «Лондонға барушылардың бәрі туннельді көреді» деді және оны «дүниежүзінің сегізінші кереметі» деп сипаттады. Америкалық жазушы Натаниел Хоторн Дрюден кейінірек бірнеше жылдан соң туннельге барып, 1855 жылы оның туралы былай деп жазды:

Темір жол туннеліне айналдыру

1865 жылғы қыркүйекте туннельді 800 000 фунт стерлингке (қазіргі шақта шамамен миллионға жуық) Шығыс Лондон темір жол компаниясы сатып алды. Бұл компания алты магистральдық темір жолдың консорциумы болып табылды және туннельді Уэппинг (кейін Ливерпуль көшесі) және Оңтүстік Лондон желісі арасындағы жүк және жолаушылар тасымалы үшін пайдалануды көздеді. Архитекторлардың бастапқы ниеті ат арбаларын сыйдыру болғандықтан, туннельдің биік кеңістігі пойыздарға жеткілікті жүк көтеруге мүмкіндік берді. Желі инженері – сэр Джон Хокшоу, ол В. Х. Барлоумен бірге 1864 жылы аяқталған Бристольдегі Изамбард Брунельдің ұзақ уақыт бойы тоқтап тұрған Клифтон аспалы көпірін қайта жобалау және аяқтаумен де танымал болды. Алғашқы пойыз 1869 жылғы 7 желтоқсанда туннель арқылы өтті. Туннельдің бір шетіндегі қысқа бөлігіне ешқандай өзгеріс енгізбеу және қалған бөлігіне көбірек назар аудару туралы келісімге сәйкес, жұмыс жалғасты және бағыт 1998 жылы күтілгеннен әлдеқайда кешірек қайта ашылды. Туннель 2007 жылғы 23 желтоқсанда Шығыс Лондон желісін кеңейту үшін рельстер төсеу және сигналдау жұмыстарын жүргізу мақсатымен қайта жабылды. Кеңейту жұмысының нәтижесінде туннель жаңа Лондон жер асты темір жолының бір бөлігіне айналды. 2010 жылғы 27 сәуірде қайта ашылғаннан кейін, оны қайтадан магистральдық пойыздар пайдаланды.

Ықпал

Темза туннелінің құрылысы, көптеген инженерлердің бұрынғы күмәніне қарамастан, су асты туннельдерін салудың мүмкін екенін көрсетті. Келесі онжылдықтарда Ұлыбританияда бірнеше жаңа су асты туннельдері салынды: Лондонның Тауэр метрополитені; Северн өзенінің астындағы Северн туннелі; және Мерси өзенінің астындағы Мерси теміржол туннелі. Брунелдің туннельдік қалқаны кейіннен жетілдірілді, Джеймс Генри Грейтхед осы технологияны дамытуда ерекше маңызды рөл атқарды. 1991 жылы Темза туннелі Американдық Құрылыс Инженерлері Қоғамы және Құрылыс Инженерлері Институты тарапынан Халықаралық тарихи құрылыс инженерлік ескерткіші деп тағайындалды. 1995 жылы туннель архитектуралық маңыздылығын мойындау үшін II* санатқа енгізілді. 2016 жылы кіреберіс залы көрме алаңы ретінде ашылды, ал 150 жылдан астам уақыттан кейін алғаш рет баспалдақ арқылы шахтаға түсуге мүмкіндік болды.