Кіріспе
Мезоамерикалық ауыл шаруашылығының түрі Чинампа – Мезоамерикалық ауыл шаруашылығында қолданылатын, Мексика алқабындағы көлдердің жақсырақ терең емес төсеніштерінде егін өсіру үшін құнарлы егістік жердің шағын, тікбұрышты бөліктеріне негізделген техника. Чинампа сөзі науатль тілінен шыққан, «қамыстың қоршауында» деген мағынаны білдіреді. Олар ауыл шаруашылығы мақсатында көлдердің немесе тұщы су батпақтарының ылғалды жерлерінде салынған, ал олардың пропорциялары ылғалдылықты оңтайлы деңгейде ұстап тұруды қамтамасыз етеді. Бұл әдіс Xochimilco көлінің көп бөлігінде де қолданылды. Біріккен Ұлттар Ұйымы 2018 жылы оны Дүниежүзілік маңызды ауыл шаруашылығы мұрасы жүйесі деп таныды. Постклассикалық және отарлық кезеңдерде бассейнде әртүрлі технологиялар болғанымен, чинампалар ауыл шаруашылығы өндірісі және саяси даму туралы көптеген сұрақтар тудырды. Ацтектердің үштік одағы құрылғаннан кейін, оңтүстік бассейн қала-мемлекеттерін, мысалы, Xochimilco жаулап алу империялық кеңеюдің алғашқы стратегияларының бірі болды. Осы уақытқа дейін фермерлер шағын чинампаларды үй шаруашылықтары мен қауымдастықтарының жанында, Xochimilco және Chalco көлдеріндегі тұщы суларда ұстады. Ацтектер чинампаны ойлап тапқан жоқ, бірақ оны кең ауқымды өсіруге алғаш рет дамытты. Кейде «қалқып жүретін бақтар» деп аталатын чинампалар – көлдің астында қамыс пен тіректерді біріктіру арқылы жасалған, су астындағы қоршау құратын жасанды аралдар. Бұл «қоршауларға» топырақ пен су өсімдіктері үйіліп, содан кейін топырақтың жоғарғы қабаты су бетінде көріне бастады. Бұл дренаж жүйесі көп мақсатты болды. Су мен шөгінділердің (мүмкін түнгі топырақтардың да) ағып кетуіне мүмкіндік беру үшін арық жасалды. Уақыт өте келе, арыққа балшық жинала бастады. Топырақтың жоғалған қоректік заттарымен толықтыру мол өнімді қамтамасыз етті. Эмбаркадеро Хименес және әріптестері қоршаған ортаның параметрлері мен топырақтағы бактериялардың әртүрлілігі арасындағы байланысты зерттеді. Көптеген бактериялар топырақтағы қоректік заттарға әсер ете алады деп болжанады. Нәтижесінде, бактериялардың әртүрлілігі өсірілген топырақтарда, өсірілмеген топырақтарға қарағанда жоғары екені анықталды. Сондай-ақ, «бактериялардың құрылымы чинампалардың шөгінді мен топырақ арасындағы өтпелі жүйе екенін көрсетті және S циклының және темірді тотықтыратын бактериялардың чинампа топырағында өсетін өсімдіктердің тамыр аймағымен (ризосфера) қызықты байланысын ашты». Науатль тіліндегі өсиеттерден алынған мәліметтерге сәйкес, Pueblo Culhuacán-дағы XVII ғасырдың соңында чинампалар матлмен (бір матл = 1,67 метр) өлшенген, көбінесе жеті топтамалармен тізімделген. Бір ғалым Codex Vergara-ны дереккөз ретінде пайдаланып, чинампалардың мөлшерін есептеді, олардың көбінесе шамамен өлшенгенін анықтады. Tenochtitlan-да чинампалардың мөлшері болды. Олар көлдің жақсырақ төсеніштерін тіреу арқылы жасалды, содан кейін тікбұрышты бөліктерді қамыспен қоршады. Қоршалған аумаққа саз, көл шөгіндісі және шіріп бара жатқан өсімдіктер үйіліп, ақырында оны көл деңгейінен жоғары көтерді. Көбінесе āhuexōtl (Salix bonplandiana) (тал) және āhuēhuētl (Taxodium mucronatum) (кипарис) сияқты ағаштар чинампаны бекіту үшін бұрыштарына отырғызылды. Кейбір жерлерде ұзын көтерілген жатақтар арасында арықтар болды, бұл өсімдіктерге суға үнемі қол жеткізуге мүмкіндік берді және ондағы дақылдарды жаңбырдан тәуелсіз етті. Чинампалар арасындағы арналар каноэ өтуге жеткілікті кең болды. Бұл жоғары, жақсы суармалы жатақтарда жылына 7 рет жиналатын өте жоғары өнімділік болды. Чинампалар колониялық Мексика мен Орталық Америкада кеңінен қолданылды. Текскоко көлі мен Xochimilco көлін бөліп тұратын Ixtapalapa түбегінің оңтүстік жағында орналасқан Culhuacan науа қонысы 1100 жыл шамасында алғашқы чинампаларды салғанын дәлелдейді.
Chinampa ( ) is a technique used in Mesoamerican agriculture which relies on small, rectangular areas of fertile arable land to grow crops on the shallow lake beds in the Valley of Mexico. The word chinampa has Nahuatl origins, chinampa meaning “in the fence of reeds”. They are built up on wetlands of a lake or freshwater swamp for agricultural purposes, and their proportions ensure optimal moisture retention. This method was also used and occupied most of Lake Xochimilco. The United Nations designated it a Globally Important Agricultural Heritage System in 2018. Although different technologies existed during the Post classic and Colonial periods in the basin, chinampas have raised many questions on agricultural production and political development. After the Aztec Triple Alliance formed, the conquest of southern basin city states, such as Xochimilco, was one of the first strategies of imperial expansion. Before this time, farmers maintained small scale chinampas adjacent to their households and communities in the freshwater lakes of Xochimilco and Chalco. The Aztecs did not invent chinampas but rather were the first to develop it to a large scale cultivation. Sometimes referred to as "floating gardens," chinampas are artificial islands that were created by interweaving reeds with stakes beneath the lake's surface, creating underwater fences. A buildup of soil and aquatic vegetation would be piled into these "fences" until the top layer of soil was visible on the water's surface. This drainage system was multi purposed. A ditch was created to allow for the flow of water and sediments (likely including night soil). Over time, the ditch would slowly accumulate piles of mud. Replenishing the topsoil with lost nutrients provided for bountiful harvests. Embarcadero Jiménez and colleagues tested the correlation between environmental parameters and bacterial diversity in the soil. It is speculated that a diverse array of bacteria can affect the nutrients in the soil. The results found that bacterial diversity was more abundant in cultivated soils than non cultivated soils. Also, "the structure of the bacterial communities showed that the chinampas are a transition system between sediment and soil and revealed an interesting association of the S cycle and iron oxidizing bacteria with the rhizosphere of plants grown in the chinampa soil". Evidence from Nahuatl wills from late seventeenth century Pueblo Culhuacán suggests chinampas were measured in matl (one matl = 1.67 meters), often listed in groups of seven. One scholar has calculated the size of chinampas using Codex Vergara as a source, finding that they usually measured roughly In Tenochtitlan, the chinampas ranged from They were created by staking out the shallow lake bed and then fencing in the rectangle with wattle. The fenced off area was then layered with mud, lake sediment, and decaying vegetation, eventually bringing it above the level of the lake. Often trees such as āhuexōtl (Salix bonplandiana) (a willow) and āhuēhuētl (Taxodium mucronatum) (a cypress) were planted at the corners to secure the chinampa. In some places, the long raised beds had ditches in between them, giving plants continuous access to water and making crops grown there independent of rainfall. Chinampas were separated by channels wide enough for a canoe to pass. These raised, well watered beds had very high crop yields with up to 7 harvests a year. Chinampas were commonly used in pre colonial Mexico and Central America. There is evidence that the Nahua settlement of Culhuacan, on the south side of the Ixtapalapa peninsula that divided Lake Texcoco from Lake Xochimilco, constructed the first chinampas in C. E. 1100.
Қазіргі заманғы хинапа
1998 жылға қарай, хинампалар Ксочимильконың шығысындағы Сан-Грегорио кішкентай қаласында, сондай-ақ Сан-Луис, Тлахуак және Микквик қалаларында да кездеседі. Осы бақшалардың көпшілігі Постклассикалық кезеңнен испан жаулап алуына дейін салынған және ұқыпты күтілгенімен, осы участақтардың көпшілігі әлі де сақталып, белсенді пайдаланылуда. Квилит пен квинтонилдің жас жапырақтары, көбінесе арамшөп деп жаңылысатын, соустардың құрамына кіретін ингредиент ретінде өсіріліп, жиналады. Сонымен қатар, 1985 жылы болған жер сілкінісі бірнеше каналға қосымша зақым келтірді.