Кіріспе

Адамға немесе мәселеге қолдау көрсету тәсілі. Моральдық қолдау – бұл адамға немесе мәселеге, немесе қақтығыстағы бір тарапқа, оларды қолдау арқылы жігерлендірудің эмоционалдық немесе психологиялық құндылығынан басқа ешқандай үлес қоспай қолдау көрсетудің бір жолы. Мысалы, екі ел немесе одақ арасындағы соғыста үшінші мемлекет бір тарапқа моральдық қолдау білдіре алады, бірақ қақтығысқа тікелей қатыспайды (мысалы, Екінші дүниежүзілік соғыста Парагвай). Тағы бір кең таралған мысал – спорттан кездеседі. Досыңыздың командасының ойынын көруге келсеңіз, сіз оларға тікелей, маңызды қолдау көрсетпесеңіз де, досыңыз сіздің қатысуыңыздың моральдық қолдауын сезінеді. Моральдық қолдау мен басқа да көмек түрлерінің арасындағы шекараны анықтау көбінесе қиын. Мысалы, кейбір спортшылар көрермендер жігерлендіргенде жақсы ойнайтындарын айтады, ал кейбір жағдайларда төрешілердің шешіміне жақтас көпшіліктің ықпалы тиюі мүмкін. Сондай-ақ, қиын жағдайға тап болған адамға моральдық қолдау көрсетуге болады. Мүмкін, сіз оған ешқандай нақты көмек көрсете алмайсыз, тек қана түсініктілік білдіре аласыз. Моральдық қолдау тұжырымдамасына қатысты бірнеше маңызды терминдер бар. Біріншісі – «мораль», ол этикалық немесе дұрыс деп есептелетін іс-әрекеттерге қатысу және «дұрыс» пен «бұрыс» арасындағы айырмашылық ретінде анықталады (АПА сөздігі). Адамдар «моральдық мотивациямен» жетеледі және олардың мінез-құлқына басшылық ететін этикалық құндылықтар мен принциптер жиынтығынан – моральдық кодекстен басшылық алады (АПА сөздігі). Адамның моралі мен моральдық кодексіне мәдениет әсер етеді (Haidt 2007). Моральдың өзі адамдар арасында жалпыға ортақ деп саналады (Haidt 2007). «Моральдық қолдау» термині кең таралған мәдениетте жиі қолданылады. Психологиялық әдебиетте «моральдық қолдау» терминіне ресми анықтама жоқ, сондай-ақ оны өлшеудің формалдасқан немесе операциялық әдісі де жоқ. Әдебиетте моральдық қолдау тақырыбына тікелей қатысты зерттеулер көп болмаса да, оның көп бөлігінде моральдық қолдаумен тығыз байланысты тақырыптар талқыланады. Бұл тақырыптар, мәселелер және анықтамалар, тікелей аталмаса да, моральдық қолдаудың бар екенін нақты мойындайды.

Сатып алу шешімдерінде

Сонымен қатар, тұтынушылар мінез-құлқында моральдық қолдаудың ролі маңызды фактор ретінде анықталды (Lowe and Haws 2014). Бұл зерттеу өзін-өзі бақылауды моральдық мінез-құлықпен тікелей байланыстырады. Зерттеу екі түрлі адамның бірдей сатып алу шешімдерін қарастырады. Мысал ретінде, тұтынуға арналған тағам сатып алу жағдайы келтірілген. Егер екі адам да тағамды сатып алуға шешім қабылдаса, бұл «бірлескен құмарлық» деп аталады; егер екі адам да сатып алудан бас тартса, онда «бірлескен тартыншақтық» деп аталады. Үшінші жағдайда, бір адам тағамды сатып алуға шешім қабылдаса, ал екіншісі сатып алмайды. Бұл зерттеуде кінә сезімі маңызды элемент болып табылады. Сатып алу шешімдері «өзін-өзі бақылау» шешімдері ретінде сипатталады. Егер тағам сатып алу шешімі, мысалы, денсаулықты сақтау сияқты мақсатқа жетуге кедергі келтірсе, бірақ адам осыған қарамастан сатып алуды таңдаса, онда кінә сезімі сатып алудың жалпы тәжірибесі мен ләззатына нұқсан келтіреді. Үшінші мысалда, бір жақ сатып алса, екіншісі сатып алмаса, сатып алған адам көбірек кінә сезіміне толығып, барлық жағдайлардың ішінде сатып алудан ең аз ләззат алады. Егер екі жақ та бір затты сатып алуда «бұрыс» шешім қабылдаса, онда кінә сезімі азаяды. Тұтынушылар жиі қайшы мінез-құлыққа жол беру үшін кінәны басқару стратегияларын қолданады (Gregory Smith, Smith, Winklhofer 2013). Өзара келісім кінә сезімін азайтады және бұл моральдық қолдау ретінде көрінеді. Адам өзінің моральдық принциптерін бұзғанын сезгенде, «бұрыс» іс жасап, сатып алу арқылы кінә сезімі туындайды. Алайда, егер екеуі де құмарлық сатып алуды жасаса, кінә сезімі айтарлықтай төмендеп, ләззат артады, себебі бұл «бұрыс» таңдауда ынтымақ сезімі пайда болады. Сол сияқты, егер екі тұтынушы да тартыншақтық танытып, «дұрыс» іс жасаса, бір-біріне көрсеткен моральдық қолдау екі тарапты жақындастырады. Қараңыз: Әлеуметтік мақұлдау. Лоу және Хоустың зерттеуі моральдық қолдаудың жоғары деңгейде әлеуметтік және эмоционалдық құбылыс екенін көрсетеді.

Емдеу кезінде

Пфунд және басқалар жүргізген зерттеу (2020) құмарлыққа байланысты психологиялық ем қабылдауға мұқтаж науқастарға мотивациялық хат жіберудің, алғашқы терапия сессиясына қатысу деңгейін арттыратынын анықтады. Бақылау тобы тек бірінші сессия алдында еске түсіру телефон қоңырауы алды, бірақ мотивациялық хат алмады. Эксперименттік топ телефон қоңырауымен қатар хат алды; осы топтан қатысу 25%-ға жоғары болды (Бақылау тобында 51% қатысу, мотивациялық хат алған топта 76%). Мотивациялық хат, қатысушы үшін терапияның күтілетін нәтижелерін атап көрсеткендіктен, сәтті моральдық қолдау түрі болып табылады, себебі ол эмоционалдық қолдау көрсетеді және адамды «дұрыс» іс жасауға, емді аяқтауға итермелейді. Роберт Р. Каркхуфф және оның әріптестері тиімді кеңес берудің «негізгі шарттары» туралы ауқымды ғылыми зерттеу жүргізді. «Дәл эмпатия шкаласы: салыстырмалы ма, әлде абсолютті ме?» атты зерттеу, табысты кеңесшілердің теориялық бағытына қарамастан, жоғары деңгейдегі қасиеттерді көрсететінін анықтады. Зерттеушілер моральдық қолдау тұжырымы психологиялық кеңес беру және психотерапияның теориясы мен тәжірибесінде көмек, эмпатия, шынайылық, позитивті көзқарас және нақтылық сияқты тұжырымдарға қарағанда әлдеқайда сирек кездесетінін және көбінесе психологиялық қолдаудың нақты түрін білдіру үшін қолданылатынын атап көрсетеді. Бернард Филип кеңес беру процесінің толығымен моральдық қолдаудан тұратынына сенеді. Кеңесші көбінесе клиенттің қорғаушысы болады. Оның мақсаты – клиентке көмектесу. Терапевт адамдарға қорқыныштары мен сезімдерін білдіруге мүмкіндік беретін қолдау және қабылдау кеңістігін ұсынады. Моральдық қолдау, қарсылық пен сынды жоққа шығармай, науқас үшін өте маңызды, себебі онда туындайтын өзара қызығушылық, сенім және түсіністік атмосферасы қорғаныс механизмдерін азайтуға және алапатты жеңуге қажетті жағдайлар жасайды. Өзіне эмоционалды жағымсыз көзқарас пен өзін-өзі қабылдамау кері байланыстың мазмұнын тиянақты түрде өңдеуге кедергі келтіреді және қорғаныс механизмдерінің әрекетін күшейтеді.