Кіріспе

Еленнің еті. Venison бастапқыда жабайы жануардың етін білдірген, бірақ қазір көбінесе еленнің (немесе Оңтүстік Африкада антилопаның) етін білдіреді. Аң еті жануардың жеуге жарамды кез келген бөлігін, тіпті ішкі мүшелерін де қамтуы мүмкін. Еленнің еті, сиыр немесе шошқа еті сияқты, нақты кесімдерге бөлінеді, мысалы, қуырылған, белдеме және қабырға.

Этимология

Бұл сөз латын тіліндегі "venari" сөзінен туындаған, ол "аң аулау немесе қуу" деген мағынаны білдіреді. Бұл термин 11 ғасырда Нормандық француз тілінен ("venaison") ағылшын тіліне енген, Англияны Нормандар басып алғаннан және Корольдік орманшалар құрылғаннан кейін.

Анықтама

Бұғы еті бастапқыда аң аулау кезінде өлтірілген кез келген жабайы жануардың етін білдірген, және Cervidae (нағыз бұғылар), Leporidae (қояндар мен арыстар), Suidae (жабайы шошқалар) және Capra туысының белгілі бір түрлері (ешкілер мен бозаулар) сияқты жануарларға қатысты қолданылған. Оңтүстік Африкада бұғы еті деген сөз Bovidae таксономиялық тобына жататын антилопаның етін көрсетеді, себебі Сахара төңірегіндегі Африкада жергілікті Cervidae табылмайды.

Сый-сыпаттары

Бұғы еті стейк, филе, жарма, шұжық, құрғақ ет және фарш түрінде жеуге болады. Оның дәмі сиыр етіне ұқсас. Бұғы етінің кесімі әдетте сиыр етіне қарағанда жіңішкерек және майлылығы аз болады. Дегенмен, сиыр еті сияқты, майлылығы аз кесімі де қатаң болуы мүмкін. Бұғы етінен жасалған котлеттер көбінесе өте майлылығы аз болғандықтан, пісіру уақыты, текстурасы және дәмі жағынан бірдей болуы үшін бекон, сиыр еті, зәйтүн майы немесе ірімшік сияқты май қосу қажет. Бұғының ішкі органдары (жәндіктері) да жеуге жарамды. Дәстүрлі түрде олар "хомброс" (алғашқыда орта ағылшын тілінде "hombras") деп аталған. Осыдан "қанағатсыздық пирогы" деген сөз тіркесі пайда болған деп есептеледі, яғни бұғының ішкі органдарынан жасалған пирог. Дұрыс алынған және сау бұғыдан алынған бұғы еті адамдарға өте пайдалы ет болып табылады. Бұғылар табиғатынан жабайы жануарлар болып, шөп пен өсімдіктермен қоректенетіндіктен, олардың етін табиғи түрде салауатты диетаның бір бөлігі ретінде пайдалануға болады. Бұғы етінің құрамында ылғал мен белок көп, белоктың құрамында аминқышқылдарының әртүрлілігі жоғары, ал калория, холестерин және майдың мөлшері астықпен қоректендірілген сиыр еті, шошқа еті немесе қозы етіне қарағанда төмен.

Денсаулыққа қатысты мәселелер

Созылмалы сарғаю ауруы (CWD) – елендерде кездесетін жұқпалы спонгиформалы энцефалопатия (ғылыми тұрғыдан ірі қараның спонгиформалы энцефалопатиясы, яғни «ақылсыз сиыр ауруына» ұқсас) елендерден адамға елен етін жеу арқылы жұғуы мүмкін бе, белгісіз. Сондықтан, CWD жұқтырған жабайы елендерден азық-түлікпен қамтамасыз етудің қауіпті ластануына қатысты алаңдаушылықтар бар. Бұл ауру АҚШ пен Батыс Канадада шаруашылықта өсірілген елендерде анықталды, бірақ Жаңа Зеландия өз үйірінде осы ауруды анықтаған жоқ. Егер еттің ішкі температурасы бүтін кесектер үшін 145°F (63°C), ал ұсатылған елен еті үшін 165°F (74°C) жетпесе, токсоплазма гонди паразиті адамға пісірілмеген немесе шикі елен етін жеу арқылы да жұғуы мүмкін. CDC тұтас кесімдер немесе стейктерді (жақсы пісірілген) 160°F (71°C) температурада, ал ұсатылған етті (толық пісірілген) температурада пісіруді ұсынады. CDC сондай-ақ, етті бірнеше күн бойы 0°F (-18°C) төмен температурада тоңазыту, бір жасушалы токсоплазмоз паразитімен жұқтығу ықтималдығын едәуір азайтатынын айтады. Елен шаруашылықтары ірі қара малға қарағанда жақсы нәтиже алу үшін, өсіретін түріне арналған арнайы тесттерді әзірледі. Аңшылар ауруға шалдыққан немесе әдеттен тыс мінез-құлық танытқан еленді атудан аулақ болуға және өлтірілген еленнің етін тексеру кезінде қажетті сақтық шараларын сақтауға кеңес береді.

Чехия

Бұғы еті (сондай-ақ басқа аң еттері, негізінен жабайы шошқа еті) дәстүрлі тағамның бір бөлігі болып табылады және жиі желінеді, арнайы тағам деп есептелмейді. Бұғы гуляшы сияқты тағамдар мейрамханалардың мәзірінде жиі кездеседі. Бұғының түрлері (қоңыр бұғы, қызыл бұғы, жапырақты бұғы, муфлон) және басқа да аң еттері ет дүкендерінде кеңінен қолжетімді, оптом таратылады, сондай-ақ Tesco сияқты ірі сауда желілерінде сиыр немесе шошқа етінің бағасына шамамен тең, шамамен 200 CZK немесе 8 EUR/кг бағамен сатылады. Көп танымал болғанымен және төмен бағасына қарамастан, соңғы жылдары бұғы етінің өндірісі сұранысты басып озды, сондықтан ол көбінесе мал азығын өндіруге қолданылады.

Жаңа Зеландия

Жаңа Зеландияда жабайы және шаруашылыққа өсірілген бұғылардың көп саны бар, сондықтан бұғы еті салыстырмалы түрде жиі кездесетін ет түрі. Ол супермаркеттерде кеңінен қолжетімді.

Ұлыбритания

Англияда мүліктік құқықтарды сақтау мақсатында аң аулау құқықтары шектелді. Осының салдарынан, аң етінің иеленуі мен сатылуы ағылшын заңнамасымен қатаң реттелді, бірақ ол коммерциялық түрде кеңінен қолжетімді.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та, жануарды алдымен USDA инспекторлары тексеруі талап етілетіндіктен, бұғы еті бөлшек саудада сирек кездеседі. Солтүстік Америкада бұғыларды өңдейтін мал сою орындары өте аз, ал осы бұғы етінің көп бөлігі мейрамханаларға жөнелтіледі. Елендердің инвазивті түрлер саналатын аймақтарда, Гавайиде осьті елендерді аулайтын "Молокай Жабайы табиғатты басқару" және "Мауи Нуи Венис" сияқты компаниялар, сою процесін USDA сертификациясымен және бөлшек сатумен үйлестіреді. АҚШ-та бөлшек сауда арқылы сатылатын бұғы етінің көпшілігі Жаңа Зеландия мен Тасманиядан әкелінеді. Оны кейбір жоғары сапалы мамандандырылған дүкендер мен "табиғи" етке басымдық беретін дүкендер желісінен табуға болады. Бөлшек саудадан тыс бұғы еті көбінесе аң аулау арқылы және жеке өңдеу немесе аңшы үшін өңдеуді жүзеге асыру үшін шағын ет өңдеу мекемелерімен келісімшарт жасау арқылы алынады, бірақ дайын етті сату көбінесе заңсыз. 2016 жылдың қазан айында "Arby's" америкалық сэндвичтер желісі, әлеуметтік желілерде бұғы етінен жасалған сэндвичті сынап жатыр деген ақпарат тарағаннан кейін көпшіліктің назарына ілікті. Кейін "Arby's" компаниясы, Джорджия, Мичиган, Миннесота, Пенсильвания, Теннесси және Висконсин штаттарында (барлығы да елен аулауға белгілі штаттар) орналасқан 17 дүкенді таңдап, осы штаттардың аң аулау маусымында төрт күндік сынақ кезінде бұғы етінен жасалған сэндвич ұсынғанын растады. Аңшылардың қызығушылығы мен жоғары сұранысқа байланысты, сынақтың бірінші күні барлық дүкендердегі сэндвичтер сатылып кетті.