Доминикан халқы: Тарихы мен этникалық құрамы

Кіріспе

Доминикандар (lang es) – Доминика Республикасындағы тамырлары бар, ортақ ата-тегі мен мәдениеті бар этно-ұлттық халық. Доминикан этносы еуропалықтардың (көбінесе испандықтардың), жергілікті таино және африкалықтардың қосылуынан пайда болды, бұл этностық бірігу 16 ғасырға дейін жетеді. Осы бірігудің нәтижесінде доминикандықтардың көпшілігі аралас нәсілдік мұраға ие, олардың тамырлары негізінен осы үш көзден басталады. «Доминикан» деген этноним 1621 жылға дейін жетеді. Бұл атау Санто-Домингодан шыққан, ол сол кезде капитал қаласының ғана емес, бүкіл аралдың да атауы болды. Испания бұл терминді Санто-Доминго испан провинциясының тұрғындарына сіңірді. Доминика Республикасының заңды азаматтары болып табылатын жақында келген иммигранттар мен олардың балалары ұлты бойынша «доминикандықтар» деп есептелуі мүмкін, бірақ елде ата-тегі болмағандықтан этникалық тұрғыдан емес. Тарихи тұрғыдан «доминикан» – Санто-Доминго генерал-капитандығының тұрғындары, яғни Батыс жарты шардағы испандықтардың алғашқы қонысының орны. Доминикандықтардың көпшілігі өз тегін генерал-капитандықтың еуропалық қоныс салушыларымен, сондай-ақ жергілікті таино және африкалық мәдениеттерінің ықпалымен байланыстырады. Доминикандықтардың көпшілігі Доминика Республикасында тұрады, ал ірі доминикандық диаспорасы негізінен АҚШ және Испанияда қоныстанған. 2016 жылы Доминика Республикасының Ұлттық статистика бюросы елдегі халық саны 10,2 миллионға жекенін, оның 9,3 миллионы елдің тумасы, ал қалғаны – шетелдіктер екенін мәлімдеді. Елде қандық байланыс бойынша азаматтық құқығы бар.

Атауы

Доминикан Республикасы тарихи тұрғыдан қазіргі астанасы және қасиетті әулиесі – Сент-Доминик есімімен Санто-Доминго деп белгілі болды. Сондықтан оның тұрғындары "Доминикан" (Доминикан) деп аталды. Революционерлер жаңадан тәуелсіздік алған елдерін "Доминикан Республикасы" деп атады. 19 ғасырдағы ағылшын тіліндегі жарияланымдарда ол көбінесе "Сан-Доминго Республикасы" деп еске алынды.

Еуропаға дейінгі тарих

Еуропалық отарлаудан бұрын арал тұрғындары аравак тілінде сөйлейтін таино тайпасы болды. Олар Оңтүстік Американың солтүстік-шығыс аймағынан Хиспаньолаға көшіп келген, теңізге жақын өмір сүретін халық еді және шамамен 650 жылы бұл аймақта бұрынғы тұрғындарды ығыстырды. Таино тайпасы аралды бірнеше басшылықтарға бөлді және егіншілікпен, балық аулаумен, аң аулаумен және жинаумен айналысты. Көптеген қазіргі доминикалықтардың таинолық тегі бар.

Еуропалық отарлау

Кристофер Колумб 1492 жылдың 5 желтоқсанында, Америкаға жасаған төрт сапарының біріншісінде аралға келді. Ол бұл жерді Испания үшін талап етіп, әртүрлі климаты мен жер бедері испандық ландшафтты еске түсіргендіктен Ла-Эспаньола деп атады. 1496 жылы Кристофердің інісі Бартоломей Колумб Санто-Доминго қаласын салды, ол Батыс Еуропаның «Жаңа әлемдегі» тұрақты алғашқы отарлауы болды. Осылайша, колония испандықтардың Американы жаулауына баспалдақ болды және ондаған жылдар бойы жарты шарда испандық колониялық биліктің штаб-пәтеріне айналды. 1501 жылы колонияға африкалық құлдар әкеліне бастады. 1697 жылы француздармен ондаған жылдық қарулы қақтығыстардан кейін Испания Рисвик шарты арқылы аралдың батыс жағалауын Францияға берді, ал Орталық плато испандық билікте қалды. 18 ғасырдың ортасына қарай Канар аралдарынан еуропалықтардың көшіп келуі, колонияның солтүстік бөлігін қоныстандыру және Сибао алқабында темекі өсіру арқасында халық саны артып, құлдарды әкелу қайта жанданды. 1700 жылдан кейін жаңа испан отарлаушылары келгеннен кейін Африкадағы құл сату қайта басталды. Дегенмен, өнеркәсіп қант өндірісінен мал шаруашылығына ауысқанда нәсілдік және касталық айырмашылықтар маңыздылығын жоғалтты, нәтижесінде испандық, африкалық және жергілікті мәдениеттердің қосылуы доминикалықтардың ұлттық ерекшелігінің негізін құрады. 1777 жылы колонияның халқы 400 000 адамды құрады деп есептеледі, оның ішінде 100 000 еуропалық, 70 000 африкалық, 100 000 еуропалық-жергілікті метистер, 60 000 африкалық-жергілікті метистер және 70 000 африкалық-еуропалықтар болды. 18 ғасырда испан королінің қызметіндегі доминикандық каперлер Кариб теңізінде британдық, голландтық, француздық және даттық кемелерді жаулап алды.

Тәуелсіздік

Санто-Доминго колониясы 1800 жылдары көптеген бәсекелес және өзара соғысатын провинциялық басшыларға бөлінген еді. Доминикандықтар көбінесе француз, гаитилік, испан әскерлеріне қарсы немесе бір-бірімен соғысқан, нәтижесінде қоғамға әскери күшті адамдардың ықпалы зор болды. Доминикандық әскери басшылар феодалдық жүйеде "мачете заңымен" билік жүргізетін үстемдікке ие болды. Санто-Доминго 1844 жылы Доминикан Республикасы ретінде тәуелсіздік алды. Доминикан ұлтшылдары гаитиліктерге қарсы көтеріліс ұйымдастырды. 1844 жылғы 27 ақпан күні таңертең Санто-Доминго қақпаларында гаитиліктерге ашық наразылық білдірген құйрықшылардың оқтары естілді. Олардың күш-жігері сәтті аяқталды, ал келесі он жыл бойы доминикандық әскери күштер елдерінің тәуелсіздігін гаитилік үкіметтен қорғау үшін күресті. Гаити әскерін жеңгеннен кейін, доминикан ұлтшылдары 1844 жылдан 1856 жылға дейін тәуелсіздіктерін нығайтуға бағытталған бірнеше гаитилік шабуылдарына қарсы тұрды. Гаитиліктер жоғалған аумақтарын қайтаруға тырысты, бірақ доминикандықтардың әр шайқаста жеңіске жеткеніне байланысты бұл әрекеттері сәтсіз аяқталды. 1844 жылғы наурыз айында гаитиліктердің 30 000 сарбаздан тұратын екі бағыттан жасаған шабуылы бай шаруа және генерал Педро Сантана басқарған доминикан армиясымен сәтті тойтарылды. Төрт жылдан кейін доминикан флоты гаитилік қалаларға шабуыл жасап, оңтүстіктегі күштерді нығайтты, бұл гаитилік көшбасшыны мойынсұнуға мәжбүр етті. 1855 жылы доминикандықтар, қылыштармен қаруланған, гаитилік әскерлерін үш бағытта да қашқындыққа жіберді.

Генетика және этникалық топтар

2015 жылғы Доминикан халқының генеалогиялық ДНК зерттеуіне сәйкес, генетикалық құрамы негізінен еуропалық және Сахарадан оңтүстікке қарай Африкалық, сондай-ақ аз дәрежеде американдық түпкі халықтардың тегінен тұрады деп бағаланды. Доминикан халқының негізін қалаушыларының орташа ДНК-сы 73% еуропалық, 10% американдық және 17% африкалық деп есептеледі. Гаити және афро-карибтік көші-қондардан кейін жалпы пайыздық көрсеткіш 57% еуропалық, 8% американдық және 35% африкалыққа өзгерді. Доминикан халқының көпшілігі үш нәсілді, дерлік барлық аралас нәсілді адамдардың тегінде таинолық американдық түпкі халықтардың, еуропалық және африкалық тегі бар. Аралас нәсілді халықта еуропалық тегі әдетте орташа есеппен 50%-дан 60%-ға дейін, африкалық тегі 30%-дан 40%-ға дейін, ал американдық тегі әдетте 5%-дан 10%-ға дейін құрайды. Еуропалық және американдық тегі Солтүстік-орталық Сибао аймағындағы қалалар мен кенттерде, сондай-ақ елдің таулы ішкі аймақтарында күштірек байқалады. Африкалық тегі жағалау аймақтарында, оңтүстік-шығыс жазығында және шекаралық аймақтарда ең жоғары деңгейде. Бұрынғы 1996 жылғы сайлау тізімінде ересек халықтың 82,5% -ы индейлер, 7,55% -ы ақтар, 4,13% -ы қаралар және 2,3% -ы мулаттар болып тіркелген. Елдегі басқа топтарға Батыс Азиядан келген ұрпақтар жатады, олардың көпшілігі ливандықтар, сириялықтар және палестиналықтар. Халықтың арасында этникалық қытайлар мен жапондықтардан құралған Шығыс Азиялықтардың да аз, бірақ маңызды саны кездеседі. Доминикандардың құрамында 1492 және 1497 жылдары Испания мен Жерорта теңізі аймағынан қуылған сефардтық яһудилер де бар, сонымен қатар 1700 жылдарға және Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңіне дейінгі басқа көші-қондар да Доминикан тегіне үлес қосады. Соңғы кезде Доминикан және Пуэрто-Рико ғалымдары қазіргі Доминикан халқында Канар аралдарының түпкі халықтарына (әдетте гуанчтар деп аталады) тән гендердің бар екенін анықтады. Осындай гендер Пуэрто-Рикода да табылды.

Доминикандық азаматтығы

Доминикан Республикасының азаматтығы қан құқығымен (Jus sanguinis) беріледі, топырақ құқығымен емес, яғни Доминикан Республикасында туған адамның ата-анасы заңсыз иммигрант болса, ол азаматтыққа ие болуға құқылы емес. Азаматтыққа ие болу үшін, адам Доминикан Республикасында заңды азаматтардан тууы керек немесе азаматтық алуға өтініш беруі керек. Егер адам Доминикан тегін дәлелдей алса, шетелде туғандарға азаматтық алу оңайға түседі. Бұл Доминикан азаматы болу мен этникалық доминикандық болу әрқашан бірдей емес екенін білдіреді, себебі біріншісі – әлемнің кез келген елінен Доминикан Республикасына көшіп келген адамға берілетін азаматтық, ал екіншісі – тарихы мен мәдениеті елмен байланысқан халық. Этникалық доминикандықтар – Доминикан Республикасында туған (және заңды мәртебесі бар) немесе елдегі тамырлары бар шетелде туған адамдар ғана емес, сонымен қатар, әулеті бірнеше буынға соққан және испан, таино және африкалық тайпаларының әртүрлі үлесінен тараған адамдар. Доминикан Республикасының үш негізгі этникалық тобы осылар. Доминикандықтардың басым көпшілігі аралас нәсілді, олардың 75% «көзге түсетін» және «тегіс» араласқан, ал қалған 25% негізінен африкалық немесе еуропалық текті, бірақ олардың да араласқандығы байқалады. 2017 жылғы Доминикан үкіметінің мәліметі бойынша, Доминикан Республикасының халқы 10 189 895 адамды құрады, оның ішінде 847 979-ы иммигранттар немесе жақындағы иммигранттардың ұрпақтары, ал 9 341 916-ы этникалық доминикандықтар.

20 және 21 ғасырлардағы иммиграция

ХХ ғасырда көптеген қытайлар, арабтар (негізінен Ливан мен Сириядан), жапондықтар және аздап корейлер елге қоныс аударды, олар ауыл шаруашылығы жұмысшылары және саудагерлер ретінде жұмыс істеді. Қытай иммигранттарының толқыны, соңғылары Қытайдың Коммунистік Халықтық-азаттық армиясынан (ҚХАА) қашып, кен орындарында және теміржол құрылысында жұмыс істеді. Қазіргі қытайлық доминикандықтардың саны 50 000 (2010 жыл). Араб қауымдастығы да қарқынды өсіп келеді. Сонымен қатар, Кариб теңізіндегі басқа аралдардан, соның ішінде Сент-Китс пен Невис, Доминика, Антигуа, Сент-Винсент, Монтсеррат, Тортола, Сент-Круа, Сент-Томас, Мартиника және Гваделупадан келген иммигранттардың ұрпақтары бар. Олар қант шашағы плантацияларында және кемежайларда жұмыс істеді және негізінен Сан-Педро-де-Макорис және Пуэрто-Плата қалаларында қоныстанды, олардың халқы 28 000 адам. Санто-Домингода және оның айналасында Пуэрто-Рико иммигранттарының саны артып келеді; олардың саны шамамен 10 000-ға жетеді деп есептеледі. Екінші дүниежүзілік соғыстың алдында және соғыс кезінде 800 еврей босқыны Доминикан Республикасына көшіп келді, олардың көптеген ұрпақтары Сосуа қаласында тұрады. Бүкіл елде шамамен 100 яһуди қалды. Еуропа мен АҚШ-тан көшіп келушілердің саны бұрын-соңды болмаған деңгейге жетті. 2012 жылы Доминика үкіметі елдегі иммигранттар арасында сауалнама жүргізді және мынадай деректерді анықтады: 329,281 гаитилік туған; 25,814 АҚШ-та туған (Пуэрто-Рикода туғандарды қоспағанда); 7,062 испандық туған; 6,083 Пуэрто-Рикода туған; 5,417 Венесуэлада туған; 3,841 Кубада туған; 3,795 итальяндық туған; 3,606 колумбиялық туған; 2,043 француз туған; 1,661 неміс туған; 1,484 қытайлық туған; және басқалар. 2017 жылдың екінші жартысында Доминикан Республикасында шетелдік тұрғындар арасында екінші зерттеу жүргізілді. Доминикан Республикасындағы жалпы халық саны 10 189 895 деп бағаланды, оның ішінде 9 341 916-ы шетелдік емес доминикандықтар болды. Сауалнамаға сәйкес, шетелдік тұрғындардың басым көпшілігі гаитилік (751,080 847,979-дан, немесе 88,6%), былай бөлінді: 497,825 гаитилік Гаитиде, 171,859 гаитилік Доминикан Республикасында және 81,590 доминикандықтар ата-анасы гаитилік. Шетелдік тұрғындардың басқа негізгі көздері Венесуэла (25,872), АҚШ (10,016), Испания (7,592), Италия (3,713), Қытай (3,069), Колумбия (2,642), Пуэрто-Рико (2,356) және Куба (2,024) болды. Доминикандықтардың Америка Құрама Штаттарына көшіп кетуі ғасырлар бойы жалғасты. CUNY Доминикандық зерттеулер институтының соңғы зерттеулері Эллис аралы арқылы 1892 және 1924 жылдар аралығында өңделген шамамен 5000 доминикандық көшіп келушілерді құжаттады. ХХ ғасырдың екінші жартысында Америка Құрама Штаттарына иммиграцияның үш маңызды толқыны болды. Бірінші кезең 1961 жылы Доминиканның жоғары лауазымды адамдарының бірігуі ЦРУ-ның көмегімен елдің әскери диктаторы генерал Рафаэль Трухильоны өлтіргеннен кейін басталды. Оның өліміне байланысты Трухильоның одақтастарының кек алудан қорқынышы мен жалпы саяси тұрақсыздық аралдан көшіп кетуді шарттады. 1965 жылы АҚШ Доминикан Республикасын әскери басып алуды бастады және Доминикандықтарға Америка визасын алуды жеңілдетіп, саяхат шектеулерін жеңілдетті. 1966 жылдан 1978 жылға дейін халықтың көшіп кетуі жалғасты, себебі жұмыссыздықтың жоғары деңгейі мен саяси қуғын-сүргін болды. АҚШ-қа көшіп келгендердің алғашқы толқыны құрылған қауымдар кейінгі келушілерге көмек көрсететін желі құрды. 1980 жылдардың басында жұмыссыздық, инфляция және доллар құнының өсуі арал елінен көшіп кетудің үшінші және ең үлкен толқынына ықпал етті, бұл жолы көбінесе төменгі таптан. Бүгінде Доминикан Республикасынан эмиграция жоғары деңгейде қалып отыр, оған АҚШ-тағы Доминикан қауымдастықтарының әлеуметтік желілері ықпал етеді. АҚШ-тан басқа, Доминикандықтардың едәуір саны Испанияға және АҚШ-тың көршілес Пуэрто-Рико аумағына қоныстанды.

In the twentieth century, many Chinese, Arabs (primarily from Lebanon and Syria), Japanese and to a lesser degree Koreans settled in the country, working as agricultural laborers and merchants. Waves of Chinese immigrants, the latter ones fleeing the Chinese Communist People's Liberation Army (PLA), arrived and worked in mines and building railroads. The current Chinese Dominican population totals 50,000 (2010 year). The Arab community is also rising at an increasing rate. In addition, there are descendants of immigrants who came from other Caribbean islands, including Saint Kitts and Nevis, Dominica, Antigua, St. Vincent, Montserrat, Tortola, St. Croix, St. Thomas, Martinique, and Guadeloupe. They worked on sugarcane plantations and docks and settled mainly in the cities of San Pedro de Macorís and Puerto Plata, they have a population of 28,000. There is an increasing number of Puerto Rican immigrants in and around Santo Domingo; they are believed to number at about 10,000. Before and during World War II 800 Jewish refugees moved to the Dominican Republic, and many of their descendants live in the town of Sosúa. Nationwide, there are an estimated 100 Jews left. Immigration from Europe and the United States is at an all time high. 82,000 Americans (in 1999), 40,000 Italians, 1,900 French,

In 2012, the Dominican government made a survey of immigrants in the country and found that there were: 329,281 Haitian born; 25,814 U. S. born (excluding Puerto Rican born); 7,062 Spanish born; 6,083 Puerto Rican born; 5,417 Venezuelan born; 3,841 Cuban born; 3,795 Italian born; 3,606 Colombian born; 2,043 French born; 1,661 German born; 1,484 Chinese born; among others. In the second half of 2017, a second survey of foreign population was conducted in the Dominican Republic. The total population in the Dominican Republic was estimated at 10,189,895, of which 9,341,916 were Dominicans with no foreign background. According to the survey, the majority of the people with foreign background were of Haitian origin (751,080 out of 847,979, or 88.6%), breaking down as follows: 497,825 were Haitians born in Haiti, 171,859 Haitians born in the Dominican Republic and 81,590 Dominicans with a Haitian parent. Other main sources of foreign born population were Venezuela (25,872), the United States (10,016), Spain (7,592), Italy (3,713), China (3,069), Colombia (2,642), Puerto Rico (2,356), and Cuba (2,024). Dominican emigration to the United States continued throughout the centuries. Recent research from the CUNY Dominican Studies Institute has documented some 5,000 Dominican emigrants who were processed through Ellis Island between 1892 and 1924. During the second half of the twentieth century, there were three significant waves of immigration to the United States. The first period began in 1961, when a coalition of high ranking Dominicans, with assistance from the CIA, assassinated General Rafael Trujillo, the nation's military dictator. In the wake of his death, fear of retaliation by Trujillo's allies, and political uncertainty in general, spurred migration from the island. In 1965, the United States began a military occupation of the Dominican Republic and eased travel restrictions, making it easier for Dominicans to obtain American visas. From 1966 to 1978, the exodus continued, fueled by high unemployment and political repression. Communities established by the first wave of immigrants to the U. S. created a network that assisted subsequent arrivals. In the early 1980s, unemployment, inflation, and the rise in the value of the dollar all contributed to the third and largest wave of emigration from the island nation, this time mostly from the lower class. Today, emigration from the Dominican Republic remains high, facilitated by the social networks of now established Dominican communities in the United States. Besides the United States, significant numbers of Dominicans have also settled in Spain and in the nearby U. S. territory of Puerto Rico.

Мәдениет

Доминикан Республикасының мәдениеті, Кариб теңізіндегі көрші елдері сияқты, еуропалық жайлаушылардың, африкалық құлдар мен жайлаушылардың және таино тайпасының мәдениеттерінің үйлесімінен құралған. Испан тілі – мемлекеттік тіл. Ағылшын, француз, неміс, итальян және қытай тілдері де түрлі деңгейде қолданылады. Еуропалық, африкалық және таино мәдениеттерінің элементтері тағам, отбасы құрылымы, дін және музыкада ең басты орынды иеленеді. Көптеген аравак/таино есімдері мен сөздері күнделікті сөйлесімде және Доминикан Республикасына тән көптеген тағамдардың атауларында қолданылады.

Ұлттық рәміздер

Доминикан Республикасының маңызды рәміздерінің ішінде туы, елтаңбасы және "Himno Nacional" деп аталатын ұлттық әнұраны бар. Тудың төрт бөлігін бөліп тұратын үлкен ақ крест орналасқан. Екі бөлігі қызыл, екі бөлігі көк түсті. Қызыл түс – азаттық үшін төгілген қанды білдіреді. Көк түс – елге Құдайдың қорғанышын көрсетеді. Ақ крест – азаттық үшін күрескендердің болашақ ұрпаққа еркін ел қалдыруға жасаған талпынысын символдайды. Басқа бір түсінікте көк түс – даму және бостандық идеалдарын, ал ақ түс – доминикандықтар арасындағы бейбітшілік пен бірлікті көрсетеді. Кресттің ортасында Доминикан Республикасының елтаңбасы бейнеленген, оның түстері ұлттық тудың түстерімен сәйкес келеді. Елтаңбада қызыл, ақ және көк түсті тумен жамылған қалқан, Киелі кітап, алтын крест және жебелер бейнеленген; қалқанды зәйтүн бұтағы (сол жақта) және пальма бұтағы (оң жақта) қоршап тұр. Киелі кітап дәстүрлі түрде шындық пен нұрды символдайды. Алтын крест – құлдықтан азаттыққа шығуды, ал жебелер – батыр сарбаздар мен олардың мақтан тұтатын әскерін көрсетеді. Қалқанның үстіндегі көк лентада "Dios, Patria, Libertad" (яғни "Құдай, Отан, Еркіндік") деп жазылған. Қалқанның астындағы қызыл лентада "República Dominicana" (яғни "Доминикан Республикасы") деп жазылған. Әлемдегі барлық тулардың арасында Библия бейнесі тек Доминикан туында ғана кездеседі. Ұлттық гүл – Баяхибе раушаны, ал ұлттық ағаш – Батыс Үндістан махоганиі. Ұлттық құс – цигуа пальмера немесе пальмаша ("Dulus dominicus").

Тіл

Доминика Республикасында басым тіл – испан тілі; жергілікті диалект Доминика испан тілі деп аталады, ол Канар, Андалусия испан тілдеріне ұқсас және аравак тілдерінен әсер алған. Мектептер испандық білім беру үлгісінде жұмыс істейді, ал ағылшын және француз тілдері жекеменшік және мемлекеттік мектептерде қосымша тілдер ретінде оқытылады. Гаити креол тілінде гаитилік текті адамдар сөйлейді. Самана түбегінде шамамен 8000 адам Самана ағылшын тілінде сөйлейді. Олар 19 ғасырда келген, бұрын құлдыққа түскен африкалық американдықтардың ұрпақтары. Туризм, американдық поп-мәдениет, доминикалық американдықтардың ықпалы және елдің Америка Құрама Штаттарымен экономикалық байланыстары басқа доминикалықтарды ағылшын тілін үйренуге ынталандырады.

Дін

Доминикан Республикасында халықтың 80% христиан дінін ұстанады, оның ішінде 57% рим-католиктері және 23% протестанттар. Соңғы кездегі, бірақ шағын көлемдегі иммиграция, сондай-ақ дін тарату (прозелитизм) басқа діндердің таралуына әкелді. Олардың халық арасындағы үлесі: спиритизм – 1,2%, буддизм – 0,10%, бахаи – 0,1%.

Рим-католик діні Колумб пен испан миссионерлері арқылы енгізілді. Сол кездегі әлемнің басқа аймақтарындағыдай, дін олардың қоғамның негізі болған жоқ, және халықтың көп бөлігі тұрақты түрде шіркеуге бармады. Дегенмен, елдегі білім беру жүйесінің көп бөлігі католик дініне негізделген, өйткені барлық мемлекеттік мектептердің оқу бағдарламаларында Киелі кітап оқу міндетті болды. Балалар туыстарымен немесе ата-аналарымен сәлемдескенде діни сөздер қолданды. Мысалы, бала анасына "Мені кешіріңіз, анам" десе, анасы "Құдай сені кешірсін" деп жауап беретін. Елдің екі қасиетті әйелі бар: Нуэстра-Сеньора-де-ла-Альтаграсия (Жоғары рақымды Әйел) – доминикан халқының қасиетті қамқоршысы, ал Нуэстра-Сеньора-де-лас-Мерседес (Мейірімді Әйел) – Доминикан Республикасының қасиетті қамқоршысы. Католик шіркеуі XIX ғасырдың соңында халық арасындағы ықпалын жоғалта бастады. Бұл қаржы тапшылығына, діни қызметкерлердің жетіспеушілігіне және қолдау бағдарламаларының болмауына байланысты болды. Сол уақытта евангелистік протестанттық қозғалыс қолдау ала бастады. Католиктер мен протестанттар арасындағы діни шиеленіс елде сирек кездеседі. Бүкіл елде діни бостандыққа кепілдік берілген. 1950 жылдарға дейін Трухильо шіркеулерге шектеулер қоймады. Үкіметке қарсылардың жаппай тұтқындалуына қарсы наразылық хаттары жіберілді. Трухильо шіркеуге қарсы науқан бастады және үкіметке қарсы уағыздаған діни қызметкерлер мен епископтарды тұтқындауды жоспарлады. Бірақ бұл науқан оның өлімімен аяқталды. Иудаизм Доминикан Республикасында 1930 жылдардың соңында пайда болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде нацистік Германиядан қашқан еврейлер Доминикан Республикасына қашып келіп, Сосуа қаласын құрды. Ол осы күнге дейін еврей халқының орталығы болып табылады.

Ас мәзірі

Доминикан асүйі негізінен соңғы бірнеше ғасырлар бойы испан, үнді және африкалық ықпалдың үйлесімінен құралған. Әдеттегі ас басқа Латын Америкасы елдеріндегі тағамдарға ұқсас, бірақ көптеген тағамдардың атаулары өзгеше. Таңғы асқа жұмыртқа мен мангу (ұнтақталған, қайнатылған банандар) кіреді. Дәмдірек нұсқаларында оларға терең қуырылған ет (әдетте Доминикан салямисі) және/немесе ірімшік қосылады. Испаниядағыдай, түскі ас күнің ең үлкен және маңызды тағамы болып саналады. Түскі асқа әдетте күріш, ет (тауық, сиыр еті, шошқа еті немесе балық), бұршақ, банандар және салаттың қосымша порциясы кіреді. Ең танымал түскі ас – "La Bandera" ("Ту" деген мағынада), ол ақ күріштің үстіне салынған ет пен қызыл бұршақтан тұрады. "Санкочо" деп аталатын әйгілі сорпа бар, ол жеті түрлі еттен жасалған дәстүрлі ұлттық сорпа. Доминикан асүйі әдетте барлық тағам топтарын қамтиды, соның ішінде ет немесе теңіз өнімдері, күріш, картоп немесе банандар, сондай-ақ басқа бір түрлі көкөніс немесе салат. Дегенмен, тамақтану кезінде сүт өнімдері мен көкөністерге қарағанда крахмал мен ет көбірек қолданылады. Көптеген тағамдар жергілікті шөптер мен дәмдеуіштердің қоспасынан – софритодан жасалады, ол тағамның барлық дәмін шығару үшін қуырылады. Оңтүстік-орталық жағалауда булгур немесе бидай квипес немесе типили (булгур салаты) құрамындағы негізгі ингредиент болып табылады. Доминикандықтардың таңдаулы тағамдарына чичаррон, юка, касабе, пастелитос (эмпанадалар), батат, пастелес эн хоха (тамыржемістерден жасалған қалташалар), чимичурри, платанос мадурос (піскен банандар) және тостонес кіреді. Доминикандықтар arroz con dulce (немесе arroz con leche), bizcocho dominicano (Доминикан торты), habichuelas con dulce (тәтті кремді бұршақ), flan, frío frío (мұзды сусындар), dulce de leche және caña (қамұры) сияқты тәттілерді ұнатады. Доминикандықтар Morir Soñando, ром, сыра, Mama Juana, батида (сүт қосылған коктейль), jugos naturales (жаңа сығылған жеміс шырындары), маби және кофе сияқты сусындардан ләззат алады.

Dominican cuisine is predominantly made up of a combination of Spanish, Native American, and African influences over the last few centuries. The typical cuisine is quite similar to what can be found in other Latin American countries, but many of the names of dishes are different. One breakfast dish consists of eggs and mangú (mashed, boiled plantain). For heartier versions, these are accompanied by deep fried meat (typically Dominican salami) and/or cheese. Similarly to Spain, lunch is generally the largest and most important meal of the day. Lunch usually consists of rice, some type of meat (chicken, beef, pork, or fish), beans, plantains, and a side portion of salad. "La Bandera" (literally, The Flag), the most popular lunch dish, consists of meat and red beans on white rice. There is a famous soup "Sancocho" a typical national soup made with seven kinds of variety of meats. Dominican cuisine usually accommodates all the food groups, incorporating meat or seafood; rice, potatoes, or plantains; and is accompanied by some other type of vegetable or salad. However, meals usually heavily favor starches and meats over dairy products and vegetables. Many dishes are made with sofrito, which is a mix of local herbs and spices sautéed to bring out all of the dish's flavors. Throughout the south central coast, bulgur, or whole wheat, is a main ingredient in quipes or tipili (bulgur salad). Other favorite Dominican dishes include chicharrón, yuca, casabe, and pastelitos (empanadas), batata, pasteles en hoja, (ground roots pockets) chimichurris, plátanos maduros (ripe plantain), and tostones. Some treats Dominicans enjoy are arroz con dulce (or arroz con leche), bizcocho dominicano (lit. Dominican cake), habichuelas con dulce (sweet creamed beans), flan, frío frío (snow cones), dulce de leche, and caña (sugarcane). The beverages Dominicans enjoy include Morir Soñando, rum, beer, Mama Juana, batida (smoothie), jugos naturales (freshly squeezed fruit juices), mabí, and coffee.

Музыка және би

Доминикан Республикасы музыка жағынан меренге деп аталатын музыка стилін құрумен танымал. Бұл жан-жақты, жылдам ырғақты және би музыкасының түрі, шамамен минут сайын 120-дан 160 соққыға (көтеріліп-төмендеуі мүмкін) дейін темппен өрбиді. Онда домбыра, қола аспаптар, аккордеон және гуира сияқты музыкалық элементтер қолданылады, сонымен қатар Доминикан Республикасының музыкалық стиліне тән ерекшеліктері де бар. Онда тамбора (доминикан домбырасы), аккордеон және гуира қолданылады. Оның синкоптық соққылары латын перкуссиясын, қола аспаптарды, бас, фортепиано немесе клавиатураны қолданады. 1937-1950 жылдар аралығында меренге музыкасы халықаралық деңгейде танымал болды, мұнда Биллоның Каракас Бойз, Чапусо және Дамирон Лос Рейес дель Меренге, Хосеито Матео сияқты доминикандық топтар елеулі рөл атқарды. Кейіннен ол теледидар, радио және халықаралық БАҚ арқылы одан әрі танымал болды. Хуан Луис Гера, Фернандо Виллалона, Эдди Эррера, Серхио Варгас, Тоно Росарио, Джонни Вентура, Милли Квезада және Чичи Пералта сияқты әншілер белгілі болды. Меренге 1980 және 90-шы жылдары АҚШ-та, әсіресе Шығыс жағалауда танымал болды, сол кезде Виктор Роке и Ла Гран Манзана, Генри Иеро, Закариас Феррара, Авентура, Милли және Джоселин И Лос-Вексинос сияқты көптеген доминикандық әртістер АҚШ-та (әсіресе Нью-Йоркте) тұрып, латындық клубтарда өнер көрсетіп, радио эфиріне шықты. Бачатаның пайда болуы және Нью-Йорк, Нью-Джерси және Флоридада басқа латиноамерикандық топтармен бірге тұратын доминикандықтардың санының артуы доминикандық музыканың жалпы танымалдығының өсуіне ықпал етті. Бачата – Доминикан Республикасының ауылдық және шеткерлі аудандарында пайда болған музыка мен би түрі. Соңғы жылдары ол өте танымал болды. Оның сюжеттері көбінесе романтикалық, әсіресе жүрек ауруы мен қайғы туралы әңгімелер жиі кездеседі. Шындығында, жанрдың бастапқы аты – амарг ("ашу", "ашулы музыка" немесе блюз музыкасы") болған, бірақ кейін бачата деген түсініксіз (және көңіл-күйі бейтарап) термин танымал болды. Бачата латынамерикандық романтикалық стиль болреродан өркендеп, онымен тығыз байланысты. Уақыт өте келе, оған меренге және латынамерикандық гитара стильдерінің әртүрлі түрлері әсер етті. Сальса музыкасы елде үлкен танымалдыққа ие. 1960 жылдардың соңында Джонни Пачеко сияқты доминикандық музыканттар, Fania All Stars құрушысы жанрдың дамуына және танымал болуына үлкен үлес қосты. Доминикан рэпі – соңғы жылдары Доминикан Республикасында, әсіресе жастар арасында танымалдығы артып келе жатқан жанр. Rap del Patio ("аула рэпі") деп те аталады, бұл доминикандық топтар мен жеке орындаушылар жасаған рэп музыкасы. 2000 жылдардың басында Чарльз Фамили сияқты топтармен пайда болған, Lapiz Conciente, Vakero, Toxic Crow және R 1 сияқты сәтті рэперлер пайда болды. Жастар бұл музыканы ұнатады, кейде меренге, меренге типико, бачата және сальсадан гөрі, соңғы уақытта реггетонды да таңдайды. Доминикан рэпі реггетоннан өзгешелігі – доминикан рэпі реггетонда жиі қолданылатын дәстүрлі Dem Bow ырғағын қолданбайды, оның орнына көбірек хип-хоп әсері бар биттерді қолданады. Сонымен қатар, доминикан рэпі ақша, әйелдер және кедейлік сияқты қалалық тақырыптарға назар аударады, американдық рэп сияқты.

Musically, the Dominican Republic is known for the creation of the musical style called merengue, a type of lively, fast paced rhythm and dance music consisting of a tempo of about 120 to 160 beats per minute (it varies wildly) based on musical elements like drums, brass, and chorded instruments, as well as some elements unique to the music style of the DR. It includes the use of the tambora (Dominican drum), accordion, and güira. Its syncopated beats use Latin percussion, brass instruments, bass, and piano or keyboard. Between 1937 and 1950 the merengue music was promoted internationally, by some Dominicans groups like, Billo's Caracas Boys, Chapuseaux and Damiron Los Reyes del Merengue, Joseito Mateo and others. Later on it was more popularized via television, radio and international media, well known merengue singers include singer/songwriter Juan Luis Guerra, Fernando Villalona, Eddy Herrera, Sergio Vargas, Toño Rosario, Johnny Ventura, and Milly Quezada and Chichí Peralta. Merengue became popular in the United States, mostly on the East Coast, during the 1980s and 90s, when many Dominican artists, among them Victor Roque y La Gran Manzana, Henry Hierro, Zacarias Ferraira, Aventura, Milly, and Jocelyn Y Los Vecinos, residing in the U. S. (particularly New York City) started performing in the Latin club scene and gained radio airplay. The emergence of bachata, c along with an increase in the number of Dominicans living among other Latino groups in New York, New Jersey, and Florida have contributed to Dominican music's overall growth in popularity. Bachata, a form of music and dance that originated in the countryside and rural marginal neighborhoods of the Dominican Republic, has become quite popular in recent years. Its subjects are often romantic; especially prevalent are tales of heartbreak and sadness. In fact, the original name for the genre was amargue ("bitterness", or "bitter music", or blues music), until the rather ambiguous (and mood neutral) term bachata became popular. Bachata grew out of and is still closely related to, the pan Latin American romantic style called bolero. Over time, it has been influenced by merengue and by a variety of Latin American guitar styles. Salsa music has had a great deal of popularity in the country. During the late 1960s Dominican musicians like Johnny Pacheco, creator of the Fania All Stars played a significant role in the development and popularization of the genre. Particularly among the young, a genre that has been growing in popularity in recent years in the Dominican Republic is Dominican rap. Also known as Rap del Patio ("yard rap") it is rap music created by Dominican crews and solo artists. Originating in the early 2000s with crews such as Charles Family, successful rappers such as Lapiz Conciente, Vakero, Toxic Crow, and R 1 emerged. The youth have embraced the music, sometimes over merengue, merengue típico, bachata, as well as salsa, and, most recently, reggaeton. Dominican rap differs from reggaeton in the fact that Dominican rap does not use the traditional Dem Bow rhythm frequently used in reggaeton, instead of using more hip hop influenced beats. As well, Dominican rap focuses on urban themes such as money, women, and poverty, similarly to American rap.

Бейнелеу өнері

Доминикан өнері, әдетте, ең көп танымал, жарқын түстермен және бейнелермен байланысты, олар елдегі әрбір туристік дүкенде сатылады. Дегенмен, елдің бейнелеу өнерінің тарихы 1800 жылдардың ортасына, ел тәуелсіздік алған және ұлттық өнер саласы қалыптасқан кезге дейін жетеді. Тарихи тұрғыдан алғанда, сол кездегі суреттер ұлттық тәуелсіздікке байланысты суреттер, тарихи сахналар, портреттер, сондай-ақ пейзаждар мен натюрморттарды бейнелеген. Сурет салу стилі неоклассицизм мен романтизм арасында ауытқып келді. 1920-1940 жылдар аралығында өнер саласына реализм мен импрессионизм стильдерінің әсері тиді. Доминикан суретшілері бұрынғы академиялық стильдерден бас тартып, көбірек тәуелсіз және жеке стильдерді дамытуға ұмтылды. Сол заманғы суретшілер Селесте Восс и Гил (1890–1985), Хайме Колсон (1901–1975), Йори О. Морель (1906–1979) және Дарио Суро (1917–1997) болды. 1940 жылдар Доминикан өнерінде маңызды кезеңді білдірді. Президент Рафаэль Леонидас Трухильо Испан азамат соғысынан қашқандарға пана берді, соның салдарынан Еуропалықтардың тобы (оның ішінде белгілі суретшілер) Доминикан Республикасына келді. Олар жас доминикандық суретшілерге өнерге халықаралық тұрғыдан қарауға шабыт берді. Escuela Nacional de Bellas Artes мектебі өнерді оқытудың алғашқы ресми орталығы ретінде құрылды. Елде Еуропадағы трендтердің ықпалымен қайта жаңару дәуірі басталды. 1950-1970 жылдар аралығында Доминикан өнері сол кездегі әлеуметтік және саяси жағдайларды бейнеледі. Сурет тілін жаңару қажеттігі туындады, нәтижесінде бейнелеу, абстрактілі, геометриялық және кубистік стильдерде суреттер жасалды. Ең танымал суретшілер қатарында Пол Джудичелли (1921–1965), Клара Ледесма (1924–1999), Гилберто Эрнандес Ортега (1924–1979), Гаспар Марио Круз (1925–2006), Луичи М. Ричиес (1928–2000), Эллижио Пичардо (1929–1984), Доминго Лиз (1931 ж.т.), Сильвано Лора (1934–2003), Кандидо Бидо (1936–2011) және Хосе Рамирес Конде (1940–1987) болды. 1970 және 1980 жылдары суретшілер жаңа стильдермен, формалармен, тұжырымдамалармен және тақырыптармен тәжірибе жүргізе берді. Ада Балкасер (1930 ж.т.), Фернандо Пенья Дефильо (1928 ж.т.) және Рамон Овиэдо (1927 ж.т.) сол онжылдықтың ең ықпалды суретшілері саналады.

Dominican art is perhaps most commonly associated with the bright, vibrant colors and images that are sold in every tourist gift shop across the country. However, the country has a long history of fine art that goes back to the middle of the 1800s when the country became independent and the beginnings of a national art scene emerged. Historically, the painting of this time were centered around images connected to national independence, historical scenes, portraits but also landscapes and images of still life. Styles of painting ranged between neoclassicism and romanticism. Between 1920 and 1940 the art scene was influenced by styles of realism and impressionism. Dominican artists were focused on breaking from previous, academic styles in order to develop more independent and individual styles. The artists of the times were Celeste Woss y Gil (1890–1985), Jaime Colson (1901–1975), Yoryi O. Morel (1906–1979) and Darío Suro (1917–1997). The 1940s represent an important period in Dominican art. President Rafael Leónidas Trujillo provided asylum for Spanish Civil War refugees and a group of Europeans (including famous artists) subsequently arrived to the DR. They became an inspiration to young Dominican artists who were given a more international perspective on art. The art school Escuela Nacional de Bellas Artes was founded as the first official center for teaching art. The country went through a renaissance heavily inspired by the trends happening in Europe. Between 1950 and 1970 Dominican art expressed the social and political conditions of the time. A need for a renewal of the image language emerged and, as a result, paintings were created in non figurative, abstract, geometric and cubistic styles. The most notable artists included Paul Giudicelli (1921–1965), Clara Ledesma (1924–1999), Gilberto Hernandez Ortega (1924–1979), Gaspar Mario Cruz (1925–2006), Luichy M. Richiez (1928–2000), Eligio Pichardo (1929–1984), Domingo Liz (b. 1931), Silvano Lora (1934–2003), Cándido Bidó (1936–2011) and José Ramírez Conde (1940–1987). During the 1970s and 1980s artists were experimenting again with new styles, forms, concepts and themes. Artists such as Ada Balcácer (b. 1930), Fernando Peña Defilló (b. 1928) and Ramón Oviedo (b. 1927) count as the most influential of the decade.

Кино

Доминика киносы – дамып келе жатқан кино индустриясы. Латын Америкасындағы алғашқы елдердің бірі ретінде, ағайынды Люмьерлер 1900 жылдың басында Сан-Фелипе-де-Пуэрто-Плата қаласына Куриэль театрын әкелді. Индустрияның бастауы 1915 жылға дейін жетеді, осы жылы Доминика аумағында алғашқы фильм түсірілді. Доминика кино нарығы – Кариб аймағы тарихындағы алғашқы ресми кино нарығы. DFM кинорежиссерлер Родди Перес және Нургуль Шаяхметова, «Аудиовизуал Доминикана» компаниясының басшылары тарапынан құрылып, өндірілді. DFM-нің алғашқы шарасында Panasonic, Nikon және Blackmagic Design сияқты ірі халықаралық брендтер қолдау көрсетті, сондай-ақ DGCINE кино бас дирекциясы, Доминика Республикасының экспорт және инвестициялар орталығы CEI RD және Доминика Республикасының Туризм министрлігі де демеушілік етті.

Мода

Тек жеті жылдың ішінде Доминикан Республикасының сән апталығы Кариб аймағындағы осындай шаралардың ең маңыздысына айналып, Латын Америкасының сән әлеміндегі ең қарқынды дамып келе жатқан іс-шаралардың біріне айналды. Елде аймақтағы ең беделді он дизайн мектебінің бірі – Ла Эскуэла де Дисеньо де Альтос де Чавон орналасқан, ол елді сән және дизайн әлеміндегі маңызды ойыншыға айналдырып отыр. Әлемдік аты әйгілі сәнді дизайнер Оскар де ла Рента 1932 жылы Доминикан Республикасында дүниеге келді және 1971 жылы АҚШ азаматы болды. Ол жетекші испан дизайнері Кристобаль Баленсиаганың шәкірті болды, содан кейін Париждегі Lanvin үйімен жұмыс істеді. 1963 жылға қарай де ла Рента өзінің жеке брендімен дизайн үлгілерін жасады. АҚШ-та бекінгеннен кейін де ла Рента ел бойынша бутиктер желісін ашты. Оның туындылары француз және испан сәнін американдық стильмен үйлестіреді. Нью-Йоркте қоныстанғанмен де ла Рента Латын Америкасында да өнімдерін танымал етуді жалғастырды, ол өте сәнді болды және туған Доминикан Республикасында да белсенді болып, қайырымдалық қызметі мен жеке жетістіктері үшін Хуан Пабло Дуарте Еңбегінің орденімен және Кристобаль Колон орденімен марапатталды. АҚШ-тан кейін Доминикан Республикасы Бейсболдың жоғары лигасының (MLB) ең көп ойыншыларына иелік етеді. Осы ойынның ең үздік ойыншыларының қатарында осы елдің бірнеше спортшылары бар. Тарихи тұрғыдан алғанда, Доминикан Республикасы MLB-мен байланысы бар, өйткені Оззи Виргиль аға лигада ойнаған алғашқы доминикандық болды. Хуан Маричал – Бейсбол Даңқы залына енген алғашқы Доминикан туған ойыншы. Доминикан Республикасында туған көрнекті MLB ойыншылары: Мэнни Рамирес, Дэвид Ортис, Владимир Герреро, Хуан Сото, Бартоло Колон, Робинсон Кано, Хосе Рамирес, Нельсон Круз, Педро Мартинес, Альберт Пухольс, Адриан Белтре, Хосе Рейес, Хосе Баутиста, Ханли Рамирес, Мигель Техада, Хуан Маричал, Рафаэль Фуркал және Сэмми Соса. Олимпиада чемпионы және 400 метрлік кедергілерден әлем чемпионы Феликс Санчес – Доминикан Республикасының тумасы, сондай-ақ Сан-Диего Чарджерс (Ұлттық футбол лигасы [NFL]) командасының қазіргі қорғаныс шебінің ойыншысы Луис Кастильо да осы елде дүниеге келген. Кастильо Madden NFL 08 ойынының испан тіліндегі нұсқасының мұқабасында бейнеленген.

In only seven years, the Dominican Republic's fashion week has become the most important event of its kind in all of the Caribbean and one of the fastest growing fashion events in the entire Latin American fashion world. The country boasts one of the ten most important design schools in the region, La Escuela de Diseño de Altos de Chavón, which is making the country a key player in the world of fashion and design. World famous fashion designer Oscar de la Renta was born in the Dominican Republic in 1932 and became a US citizen in 1971. He studied under the leading Spaniard designer Cristóbal Balenciaga and then worked with the house of Lanvin in Paris. Then by 1963, de la Renta had designs carrying his own label. After establishing himself in the US, de la Renta opened boutiques across the country. His work blends French and Spaniard fashion with American styles. Although he settled in New York, de la Renta also marketed his work in Latin America, where it became very popular, and remained active in his native Dominican Republic, where his charitable activities and personal achievements earned him the Juan Pablo Duarte Order of Merit and the Order of Cristóbal Colón. After the United States, the Dominican Republic has the second highest number of Major League Baseball (MLB) players. Some of these players have been regarded among the best in the game. Historically, the Dominican Republic has been linked to MLB since Ozzie Virgil Sr. became the first Dominican to play in the league. Juan Marichal is the first Dominican born player in the Baseball Hall of Fame. Among the outstanding MLB players born in the Dominican are: Manny Ramirez, David Ortiz, Vladimir Guerrero, Juan Soto, Bartolo Colón, Robinson Cano, Jose Ramirez, Nelson Cruz, Pedro Martínez, Albert Pujols, Adrián Beltré, José Reyes, José Bautista, Hanley Ramírez, Miguel Tejada, Juan Marichal, Rafael Furcal and Sammy Sosa. Olympic gold medalist and world champion over 400 m hurdles Félix Sánchez hails from the Dominican Republic, as does current defensive end for the San Diego Chargers (National Football League [NFL]), Luis Castillo. Castillo was the cover athlete for the Spanish language version of Madden NFL 08.