Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Румын пианині және композиторы (1917–1950)
Romanian pianist and composer (1917–1950)
Константин "Дину" Липатьи (1 сәуір 1917 [ескі стиль бойынша 19 наурыз 1917] – 2 желтоқсан 1950) – румындық классикалық пианист және композитор, Ходжкин ауруының салдарынан 33 жасында қайтыс болғандықтан мансабы қысқарып қалды. Ол өлімнен кейін Румын академиясының мүшесі болып сайланды. Оның барлық туындылары Бартоктың күшті ықпалында болды. Ұлыстық мінсіздікке ұмтылған Липатьи ірі өнер көрсетулерге көп жыл дайындалған, мысалы, Бетховеннің 5-ші фортепиано концертіне төрт жыл, ал Чайковскийдің 1-ші фортепиано концертіне үш жыл дайындалған. Ол аз ғана жазба қалдырды, олар жоғары бағаланады, әсіресе Равельдің «Көріністер» (Miroirs) сюитасынан «Alborada del gracioso». Өмірінің қысқа мерзімінде ол 20-шы ғасырдың көптеген музыкалық тұлғаларымен, атап айтқанда Ехуди Менухин, Альфред Корто, Надя Буланже және Франсис Пуленкпен жоғары бағаланды. Оның анасы пианист болған. Оның крещениесі (шомылу рәсімі) әдеттегідей, туылғаннан кейін көп ұзамай емес, керісінше, фортепианода ойнай алатын жасқа жеткенде болды. Скрипкашы және композитор Джордж Энеску оның крещениесінде куәгер болуға келісті. Липатьи өз крещениесінде Моцарттың минуетін орындады. Кейін Липатьи Парижде Корто, Надя Буланжемен (онымен бірге ол Брамстың Op. 39 вальсінің бір бөлігін жазды), Пол Дукас (композиция) және Шарль Мунк (дирижерлік) тәлімдерін алды. Он сегіз жасында Липатьи Париждегі Эколь Нормальде (École Normale) алғашқы жеке концертін берді. 1935 жылдың 17 мамырында, концертке үш күн қалғанда, оның досы және ұстазы Пол Дукас қайтыс болды, және оның естелігі үшін Липатьи бағдарламасын Майра Хесс жасаған Ж.С. Бахтың «Иисус, адам қуанышы» (Jesu, Joy of Man's Desiring) туындысымен ашты. Оның консерваториядағы шәкірттерінің арасында Шарль Рейнер және Бела Сики болды. 1940 жылдары Женева консерваториясында сабақ берген кезде Липатьи ауруының алғашқы белгілері пайда болды. Бастапқыда дәрігерлер қыңыр болды, ал 1947 жылы оған Ходжкин ауруы деген диагноз қойылды. Липатьидің денсаулығы нашарлағандықтан, ол 1948 жылы Мадленмен үйленді.
Constantin "Dinu" Lipatti (; 1 April 1917 [O. S. 19 March 1917]2 December 1950) was a Romanian classical pianist and composer whose career was cut short by his death from effects related to Hodgkin's disease at age 33. He was elected posthumously to the Romanian Academy. He composed few works, all of which demonstrated a strong influence from Bartok. A relentless perfectionist, Lipatti often prepared many years for major performances, such as four years for Beethoven's Piano Concerto No. 5 and three for Tchaikovsky's Piano Concerto No. 1. He left a small number of recordings, and they are well regarded, particularly that of Alborada del gracioso from Ravel's Miroirs suite. In his short lifetime he was highly acclaimed by many musical figures of the 20th century, namely Yehudi Menuhin, Alfred Cortot, Nadia Boulanger, and Francis Poulenc. his mother a pianist. For his baptism, which occurred not shortly after birth as is usual, but when he was old enough to play the piano, the violinist and composer George Enescu agreed to be his godfather. Lipatti played a minuet by Mozart at his own baptism. Lipatti subsequently studied in Paris under Cortot, Nadia Boulanger (with whom he recorded some of Brahms's Waltzes Op. 39), Paul Dukas (composition) and Charles Munch (conducting). At eighteen, Lipatti gave his recital debut in Paris at the École Normale. On 17 May 1935, three days before the concert, his friend and teacher, Paul Dukas, died and in his memory Lipatti opened his program with J. S. Bach's Jesu, Joy of Man's Desiring in the transcription by Myra Hess, His pupils at the conservatory included Charles Reiner and Béla Síki. It was while teaching at the Geneva Conservatory in the 1940s that the first signs of Lipatti illness emerged. At first, doctors were baffled, and in 1947 he was diagnosed with Hodgkin's disease. He and Madeleine married in 1948 as Lipatti's health continued to decline.
Кейінгі жылдар және өлім
Липати 1950 жылдың 16 қыркүйегінде Францияның Бесансон фестивалінде өзінің соңғы концертін берді, ол жазылып алынды. Ауыр сырқатқа шалдығып, жоғары температурасы болғанына қарамастан, ол Бахтың B-bemol мажордағы №1 партитасын, Моцарттың ля минорлы сонатасын, К. 310, Шуберттің соль-bemol мажорлы және ми-bemol мажорлы импромптуларын, Op. 90, және Шопеннің он төрт вальсінің он үшін, өзінің жеке ретімен керемет орындады. Соңғысына, №2 ля-bemol мажорлы вальсіне келгенде, ол оны ойнауға тым шаршағанын сезінді және оның орнына, кәсіби мансабын бастағанына он бес жыл болған «Jesu, Joy of Man's Desiring» шығармасын ұсынды. Ол үш айдан кейін Женевада 33 жасында бір өкшесіндегі ірі абсцесс жарылуынан қайтыс болды. Гарольд Шонберг 1953 жылы: «Липати, клавиштер шебері, осы дәуірдегі ең көрнекті суретшілердің біріне айналуы мүмкін еді. Ол Рахманинов деңгейіндегі пианист, керемет техникасымен және күшті ырғақ сезімімен қатар ерекшеленді» деп жазды.
Lipatti gave his final recital, also recorded, on 16 September 1950 at the Besançon Festival in France. Despite severe illness and a high fever, he gave superb performances of Bach's Partita No. 1 in B flat major, Mozart's A minor Sonata, K. 310, Schubert's G flat major and E flat major Impromptus, Op. 90, and thirteen of the fourteen Chopin Waltzes which he played in his own integral order. Coming to the last one, No. 2 in A flat, he found he was too exhausted to play it and he offered instead Jesu, Joy of Man's Desiring, the piece with which he had begun his professional career only fifteen years before. He died less than 3 months later in Geneva aged 33, from a burst abscess on his one lung. Harold C. Schonberg wrote in 1953 "Lipatti, a master of the keyboard, would have developed into one of the supreme artists of this era. He was a pianist of the Rachmaninoff order, blessed with an enormous technique and a strong rhythmic sense."
Мұра
Классикалық музыканы орындау және шығару саласына қосқан ерекше үлесі үшін ол 1997 жылы Румын академиясының мүшесі болып сайланды. 2005 жылы The Mountain Goats тобы оның құрметіне "Дину Липаттидің сүйектері" деген ән шығарды. 2017 жылы Липаттидің жанкүйері Орландо Муррин 1947 жылы Люцерн бағында Пол Хиндемит және басқа музыканттармен бірге түскен Липаттидің жалғыз белгілі видеожазбасын тапты, ол сол жылдың қараша айында Лондонның Кадоган залында көрсетілді.
In recognition of his outstanding contributions to classical music interpretation and composition he was posthumously elected in 1997 as a member of the Romanian Academy. In 2005, The Mountain Goats released a song in his honor, titled "Dinu Lipatti's Bones". In 2017 Lipatti admirer Orlando Murrin discovered the only known film footage of Lipatti, at a Lucerne garden party in 1947 with Paul Hindemith and other musicians, which was screened at London's Cadogan Hall that November.