Кіріспе
Басқарылатын зымырандарды басқару әдісі. Көзге көрінетін бағытқа қолмен басқару (MCLOS немесе MACLOS) – басқарылатын зымырандарды басқару әдісі. MCLOS зымыранымен оператор зымыранды және нысананы бір уақытта қадағалап, зымыранды нысанаға бағыттауы тиіс. Әдетте зымыран джойстикпен басқарылады, ал оның траекториясы перископ тәрізді телескоптық көру құралы арқылы бақыланады. Зымырандар әдетте базасында магнийлі шамымен жабдықталады, ол ұшырылған кезде автоматты түрде тұтанады және мергенге жылдам қозғалатын зымыранды, трассирлік оқтар сияқты, визуалды түрде қадағалауға мүмкіндік береді. MCLOS-ты меңгеру үшін көп жаттығу мен тәжірибе қажет, себебі мергеннің назарындағы ең кішкентай ауытқу да қателікке алып келуі мүмкін. Бұл басқару жүйелерінің дәлдігі танк өлшемдес нысаналарға қатысты шектеулі, тіпті мергеннің тікелей көру сызығы болған жағдайда да, себебі олардың траекториясы тұрақсыз болып келеді және уақтылы қолмен түзетулерді қажет етеді. Советтік қаруланған араб мемлекеттерінен келген шабуылға қарсы тұрған Израиль армиясының тәжірибесі көрсеткендей, зымыранның ұшырылуының ерекше түтін иісіне жылдам маневр жасау және дереу жауап беру олардың дәлдігін азайтады, өйткені танкке қарсы басқарылатын зымыран (ATGM) операторларының өте азы ғана зымыранның барлық ұшу уақыты бойы жылдам қозғалатын танкқа назарын сақтай алады, әсіресе атыс кезінде. Бүгінде MCLOS басқару жүйесі көбінесе қолдануға оңай жартылай автоматты көзге көрінетін бағытқа басқару (SACLOS) жүйесімен алмастырылды, ол мергенге нысананы оптикалық көру құралымен қадағалауға мүмкіндік береді (ол зымыранды басқарады), ал нысананы визуалды түрде қадағалауға және зымыранды қолмен басқаруға мәжбүрлемейді. Vickers Vigilant бұл мәселені бортындағы гироскоппен «жылдамдықты басқару» әдісін қолдану арқылы шешуге тырысты, қарапайым «үдеуді басқару» әдісінен өзгеше.
Manual command to line of sight (MCLOS or MACLOS) is a method for guiding guided missiles. With an MCLOS missile, the operator must track the missile and the target simultaneously and guide the missile to the target. Typically the missile is steered with a joystick, and its path is observed through a periscope type telescopic sight. The missiles are usually equipped with a magnesium flare in the base that automatically ignites on launch and allows the gunner to visually track the fast moving missile in a manner similar in concept to tracer ammunition. MCLOS requires considerable training and practice to master, since even a minor disruption in the gunner's concentration would likely cause a miss. These guidance systems have marginal accuracy on tank sized targets, even with perfect line of sight by the gunner, due to erratic flight paths requiring timely manual corrections. As demonstrated by the Israeli Army under fire from Soviet armed Arab states, responding to the distinctive smoke puff of a missile launch with rapid manoeuvres and immediate counter fire minimizes their accuracy, as very few anti tank guided missile (ATGM) gunners maintain their concentration on a fast moving tank for the entire flight time of the missile while under suppressing fire. MCLOS guidance today has mostly been replaced by the easier to use semi automatic command to line of sight (SACLOS), which allows the gunner to merely track the target with an optical sight (which guides the missile), rather than being forced to both visually track the target and fly the missile manually. The Vickers Vigilant attempted to solve this by using a "velocity control" method with an on board gyroscope, rather than simpler "acceleration control".
Дұрыс
MCLOS зымыранының дәлдігін нақты сандық көрсеткішпен бағалау қиын, себебі ол оператордың шеберлігіне және оны алаңдатуы мүмкін жағдайларға (мысалы, қарсы атылуына) тікелей байланысты. Жауынгерлік операциялардан алынған нақты деректер көрсетіп тұрғандай, оның дәлдігі SACLOS басқарылатын зымырандардан әлдеқайда төмен. Алты күндік соғыс 1967 – AT 1 Snapper – шектеулі қолданылды, тек бір танкты жоюға қол жеткізілді, соққы тигізу ықтималдығы 25%-дан кем болды. Вьетнам соғысы 1972 – американдық әскерлер қолданған француз SS.11 зымыранымен шамамен 10% тиімділік көрсетілді, ал SACLOS BGM 71 TOW зымыранымен 50%-дан астам тиімділікке қол жеткізілді. Йом Киппур соғысы 1973 – AT 3 Sagger – жақсы даярланған египеттік операторлардың қолында соғыс басталғанда 25% тиімділік болса, сириялық операторлардың дайындығы төмендегенде, израильдік танк экипаждары қауіпті түсінгеннен кейін 2% тиімділікке дейін төмендеді.