Кіріспе

Тегерандағы бұрынғы ресми патшалық Каджар кешені – Гулистан сарайы (کاخ گلستان, Kākh e Golestān), сондай-ақ Гулистан сарайы деп аударылады және кейде парсы тілінен «Роза бақшасы сарайы» деп аударылады, 16 ғасырда салынған, 18 ғасырда жаңартылған және 1865 жылы қайта салынған. Бұл Тегерандағы бұрынғы ресми патшалық Каджар кешені. Тегеран қаласындағы ең көне тарихи ескерткіштердің бірі және ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енген Гулистан сарайы, бір кезде Тегеранның арг («цитадель») саз қабырғаларының ішінде орналасқан патшалық ғимараттар тобына жатады. Мұнда бақтар, патшалық ғимараттар, 18-19 ғасырлардағы ирандық қолөнер бұйымдары мен еуропалық сыйлықтардың жинақтары бар. Патшалық цитадельдің бастауы Сүлеймен I тұсында, Шенарстан аймағында сарай салынған кезге, және сол кезде Сұлтан Хосейн өзінің билігінің соңғы жылы Осман үкіметінің елшісі Ахмад Дари Эффендимен кездескен Диванханеге дейін жетеді. Тегеранның аргы («цитадель») Сафавид әулетінің (1502-1736) Тахмасп I (1524-1576 жылдары билеген) тұсында салынған. Ұлы Аббас қоршаудың солтүстік бөлігінде үлкен бақ салғызды, кейіннен оны биік қабырғамен қоршап, ішінде патшалық резиденция салынды. Сарайды кейіннен Занд әулетінің Кәрім хан (1750-1779) жаңартып келді. Каджар әулетінің Аға Мұхаммед хан (1742-1797) Тегеранды өзінің астанасы етіп таңдады. Арг Каджарлардың (1794-1925) резиденциясына айналды. Гулистанның соты мен сарайы Каджар әулетінің ресми резиденциясы болды. Сарай 1865 жылы Хажи Абол Хасан Мимар Наваймен қайта салынды. Пахлави дәуірінде (1925-1979) Гулистан сарайы ресми патшалық қабылдаулар үшін пайдаланылды, ал Пахлави әулеті Ниаваранда өз сарайын (Ниаваран кешені) салды. Пахлави дәуірінде сарайда өткізілген ең маңызды шаралар – Реза Шахтың (1925-1941) Мәрмәр таққа отырғызылуы және Мұхаммед Реза Пахлавидің (1941-1979) Мұражай залында таққа кигізілуі болды. 1925-1945 жылдар аралығында кешендегі ғимараттардың көп бөлігі Реза Шахтың бұйрығымен бұзылды. Ол ғасырлар бойы салынған Каджар сарайының қаланың дамуына кедергі келтірмеуі керек деп есептеді. Ескі ғимараттардың орнына 1950-1960 жылдардағы заманауи стильдегі коммерциялық ғимараттар салынды.

Сайттар

Ғолестан сарайы кешені 17 құрылыстан тұрады, оның ішінде сарайлар, мұражайлар және залдар бар. Бұл кешеннің көбі қажар патшаларының 131 жылдық үкімшілігі кезінде салынған. Бұл сарайлар таққа отыру рәсімдері және басқа да маңызды мерекелер сияқты көптеген шаралар үшін қолданылған. Одан басқа, кешенде үш негізгі архив бар: фотосуреттер архиві, қолжазбалар кітапханасы және құжаттар архиві.

Мәрмәрден жасалған тақ (Тахт е Мармар)

Бұл Мәрмәр тағы деп аталатын терраса 1747-1751 жылдары салынған.

Қарим Хан Ноук (Халват е Карим Хан)

1759 жылы салынған бұл ғимарат Занд әулетінің Кәрім ханның ішкі резиденциясының бір бөлігі болған. Кәрім хандық бұрышының негізгі құрылымы Мәрмәр таққа ұқсас. Соңғысы сияқты, бұл да терраса. Террасаның ішінде кішкентай мәрмәр тақ орналасқан. Құрылымы Мәрмәр таққа қарағанда әлдеқайда кіші және әшекейлеуі азырақ. Бұл террасаның ортасында бұрын шағын тоған мен ортасында фонтан болған. Жер астындағы арнадан (патшаның қанаты) ағатын су фонтан арқылы тоғанға құйылып, кейін сарай аумағын суаруға қолданылған. Қажар әулетінің Насер-эд-Дин Шаһы Ғолестан сарайының осы бұрышын өте жақсы көретін.

Понд үйі (Хауз Хане)

Қажар әулетіне сыйға тартылған еуропалық суретшілердің туындылары Понд үйінде орналасқан. Понд үйі Қажар дәуірінде жазғы сарай ретінде қолданылған.

Бриллиант Холл (Талар е Брелиан)

"Жарқын зал" оның ирандық шеберлердің керемет айна жасау өнерімен әшекейленгендіктен осылай аталды. Бұл зал Насер-эд-Дин Шахтың бұйрығымен салынған.

Контейнерлер залы (Талар е Зоруф)

Бұл ғимарат Пилді залдың (Талар е Адж) солтүстігінде орналасқан Нареньестан ғимаратын алмастырды.

Құрманды зал (Талар е Адж)

Іvory Hall – Насер-эд-Дин-шахқа еуропалық монархтар сыйлаған заттармен әсемделген, асхана ретінде қолданылатын үлкен зал.

Айналар залы (Талар е Айне)

Айналы зал – Хадж Абдол Хосейн Мемар Баши (Сани оль Молк) салған шағын зал.

Салам залы (Талар е Салам)

Салам ("Қабылдау") залы бастапқыда мұражай болу үшін жобаланған.

Алмаз залы (Талар е Алмас)

Алмаз залы Ғолестан сарайының оңтүстік қанатында, жел ұстағыштар ғимаратының қасында орналасқан.

"Жел аулаушы ғимарат" (Эмарат е Бадгир)

Жел аулаушы ғимарат Фатх Али Шахтың билігі тұсында салынған. Ғимарат Насер-эд-Дин Шахтың билігі тұсында негізгі құрылымдық өзгерістерді қоса, ірі жөндеу жұмыстарынан өтті.

Күн ғимараты (Шамс-ол-Эмаре)

Күн ғимараты Moayer ol Mamalek-тің жобасы бойынша салынды, құрылысы 1865 жылы басталды және екі жылдан соң аяқталды.

Сыйлық мұражайы

Бұл ғимарат Салам залының астында орналасқан.

Абыяз сарайы

Қажар монархы Абыз сарайын салдырды.

Мұражай залы

Мұражай залының бастапқы жинағы қазір Тегерандағы көптеген мұражайларға таралып кеткен.

Фотоархив

Ғолестан кешенінде фотосуреттердің ертедегі жинағы бар, оның көп бөлігі 19 ғасырда Еуропада фотосурет өнерінің дамуымен байланысты. Ол Қажар әулетінің Насер-эд-Дин Шаһының бұйрығымен жасалған. Айтылуынша, "фотосурет патша сарайында соншалықты кең таралған еді, тіпті патшаның әйелдері мен қызметшілері де суретке түсіп, камера алдында көңіл көтерумен болған". Бір суретте гүлмен безендірілген басы мен иығы бар қызметшінің бейнесі сақталған.

Қазіргі қолданысы

2005 жылы 11 қазанда Иранның Мәдени мұра ұйымы сарайды 2007 жылы Дүниежүзілік мұра тізіміне қосу үшін ЮНЕСКО-ға ұсынды. 2013 жылы 23 маусымда Пномпеньде өткен ЮНЕСКО отырысында ол әлемдік мұра нысаны деп жарияланды. Қазіргі уақытта Ғолестан сарайы Иранның Мәдени мұра ұйымы басқаруында.