Кіріспе
Этикадағы проблема
Жай ғана қосылу парадоксы (сондай-ақ, жағымсыз қорытынды деп аталады) – Дерек Парфит анықтаған және оның "Reasons and Persons" (1984) кітабында талқыланған этикадағы проблема. Бұл парадокс халықтың салыстырмалы құндылығы туралы төрт интуитивті түрде сенімді тұжырымның өзара қарама-қайшылығын көрсетеді. Парфиттің жағымсыз қорытындының бастапқы тұжырымы: "Кез келген толыққанды тең және өте жоғары әл-ауқатқа ие халыққа қарағанда, басқа жағдайлар бірдей болса, өте төмен әл-ауқатқа ие халық жақсырақ болады."
Жауаптар
Ларри Темкин мен Стюарт Рейчелс сияқты кейбір ғалымдар төрт талаптың (жоғарыда көрсетілген) арасындағы қайшылықтар "жақсырақ" қатынасы транзитивті деген болжамға негізделгенін айтады. Осы болжамды қабылдамау арқылы қайшылықты шешуге болады. Осы көзқарас бойынша, A+ A-дан нашар емес, ал B− A+-дан жақсы болса да, B− A-дан жақсы дегенімізді білдірмейді. Торбьёрн Таннсьо B-нің A-дан нашар деген сезімнің дұрыс еместігін айтады. B тобындағы адамдардың өмірі A тобындағылардан нашар болғанымен, олардың саны көп, сондықтан B тобының жалпы құндылығы A тобынан жоғары. Майкл Хумер де жағымсыз қорытындының жағымсыз еместігін айтады. Дегенмен, Парфит жоғарыдағы талқылаудың нағыз жек көрушіліктің себебін түсіне алмайтынын айтады. Ол бастапқыда B-нің A-дан жақсы екенін ойлаудың қате еместігін алға тартады. Егер Хумердің айтуынша, бұл дұрыс болса, онда бұл түзетілген сезім бастапқы қадамдардың келесі қайталауларында да сақталуы керек. Мысалы, келесі қайталауда B+ тобына одан да көп адам қосылып, жалпы бақыттың орташасы есептеліп, C− тобына жетуге болады. Егер осы қадамдар қайта-қайта орындалса, соңғы нәтиже Z болады – орташа бақыттың ең төменгі деңгейіне ие, өте көп халық; бұл халықтың әрбір мүшесі тіршілікке лайық емес өмір сүреді. Парфит Z-дің жағымсыз қорытынды екенін айтады.
Torbjörn Tännsjö argues that the intuition that B is worse than A is wrong. While the lives of those in B are worse than those in A, there are more of them, and thus the collective value of B is greater than A. Michael Huemer also argues that the repugnant conclusion is not repugnant. However, Parfit argues that the above discussion fails to appreciate the true source of repugnance. He claims that initially, it may not be wrong to think that B is better than A. Assuming this is true, as Huemer argues, it follows that this revised intuition must hold in subsequent iterations of the original steps. For example, the next iteration would add even more people to B+, and then take the average of the total happiness, resulting in C−. If these steps are repeated over and over, the eventual result will be Z, a massive population with the minimum level of average happiness; this would be a population in which every member is leading a life barely worth living. Parfit claims that it is Z that is the repugnant conclusion.
Басқаша пайдалану
2010 жылы Хассунның мақаласында «жай ғана қосылу парадоксы» терминінің басқаша қолданылуы ұсынылды. Ол, халық арасындағы нәтижелерді есептеу үшін белгілі бір статистикалық өлшемдер қолданылғанда туындайтын парадоксалдық ойлауды анықтайды. Мысалы, егер 100 адамнан тұратын топ 100 долларлық ресурстарды басқарса, орташа жан басына шаққандағы байлық 1 доллар болады. Егер бір бай адам 1 миллион доллармен келсе, онда 101 адамнан тұратын топ 1 000 100 долларды басқарады, яғни жан басына шаққандағы орташа байлық 9 901 долларды құрайды, бұл бастапқы 100 адам үшін ештеңе өзгермесе де, кедейліктен қарттай алшақтауды білдіреді. Хассун мұндай статистикалық өлшемдерді бағалау үшін «жай ғана қосылу аксиомасын» анықтайды: «халыққа бай адамды ғана қосу кедейлікті арттырмауы керек» (бірақ, нақты жағдайда халыққа бай адамдардың қосылуы бүкіл халыққа қандай да бір пайда әкелуі мүмкін екенін мойындайды). Бұл аргументті пропорционалдық статистика қолданылатын көптеген жағдайларға да қатысты қолдануға болады: мысалы, жүктеу сервисі арқылы сатылатын бейне ойын, егер ойынның демо нұсқасын жүктегендердің 20% азы ғана ойынды сатып алса, сәтсіздікке ұшыраған деп есептелуі мүмкін. Осылайша, егер 10 000 адам ойынның демо-версиясын жүктесе және 2 000 оны сатып алса, ойын шартты түрде сәтті болады; алайда, тағы 500 адам демо-версияны жүктеп, сатып алмаса, бұл «жай ғана қосылу» бұрынғы жағдаймен салыстырғанда табысқа немесе тұтынушылардың қанағаттануына ешқандай әсер етпесе де, ойын сәтсіздікке ұшырайды.