Кіріспе

1996 жылы Мэри Дориа Расселдің "Құс" романы - Мэри Дориа Расселдің алғашқы романы. Ол Артур Кларк сыйлығын, Джеймс Типтри кіші сыйлығын, Курд Ласвиц сыйлығын және Ұлыбритания ғылыми фантастика қауымдастығы сыйлығын жеңіп алды. 1998 жылы "Құдайдың балалары" атты жалғасы жарық көрді. Атау Матай Евангелиясының 10:29–31 аяттарына сілтеме жасайды, онда Құдайдың білімінен тыс тіпті бір құс та жерге түспейді делінеді.

Сюжет

2019 жылы Аресибо обсерваториясындағы SETI бағдарламасы Альфа Центавр маңынан музыканың радиосигналдарын анықтайды. Музыканы жіберіп тұрған Рахат планетасына алғашқы экспедицияны Иса қоғамы (иезуиттер) ұйымдастырды, олар негізін қалаушы Игнатий Лойола заманынан бері миссионерлік, тіл білімі және ғылыми қызметтерімен танымал. 2060 жылы экипаждың тек біреуі – иезуит діни қызметкері Эмилио Сандос – Жерге аман-сау оралады, бірақ физикалық және психологиялық тұрғыдан зардап шегеді. Оқиға параллель сюжеттермен айтылады, Сандос пен оның серіктерінің Рахатқа сапары Жерге оралғаннан кейінгі Сандостың басынан өткендермен келісіп өтеді. Әке Сандос – талантты пуэрторикалық тіл білімі маманы. Ол Тайно және Конкистадор тегінің және мінез-құлқының қосындысы ретінде сипатталады. Сандос Сан-Хуан қаласының кедей ауданы Ла-Перлада өскен. Ол жасөспірім шағында иезуиттер қатарына қосылған. Әлемнің әртүрлі аймандарындағы иезуит миссионерлерінде бірнеше жыл қызмет еткеннен кейін, ол Пуэрто-Рикоға оралады. Оның жақын достары мен әріптестерінің, әртүрлі ерекше дағдылары мен қабілеттері бар адамдардың Аресибомен байланысы кездейсоқ сияқты көрінеді. Олардың бірі, дарынды жас техник, сигналды ең бірінші естіген, ал екіншісі – түрік-иудейлік жасанды интеллект маманы София Мендес – ғарыш кемесін алуға және миссияны басқаруға қажетті байланыстар мен қабілетке ие. Сенімімен күрескен Сандос, шеттен келген сигналды анықтаған сәтте білім мен тәжірибенің қажетті үйлесімін жинаған осы топты тек Құдайдың еркі ғана біріктіре алады деп сенді. Сандос және оның достары, тағы үш иезуит діни қызметкерімен бірге, Иса қоғамының тапсырмасымен планетаға кішкентай астероидтан жасалған жұлдызаралық кемемен құпия сапарға шығады. Рахатқа жеткеннен кейін экипаж жаңа әлемге бейімделуге тырысады, жергілікті флора мен фаунаны жеп көріп, содан кейін бейбіт руна тайпасы тұратын ауылдық ауылмен байланыс жасайды. Руналар радиосигналды әншілер емес болғанымен, жерліктер олардың арасында қоныстанып, руанжа тілін және мәдениетін үйрене бастайды. Сандос Софияға деген тартымдылығымен күрессе де, руна тайпасымен араласудан үлкен рухани мән табады. Экипаж барлық жаңалықтарын компьютерлік байланыс арқылы орбитадағы астероид кемесіне жібереді. Бір күні, науқас экипаж мүшесіне жабдықтар жеткізу үшін қону алаңынан жабдықтар алуға тырысқанда, қону алаңында астероид кемесіне қауіпсіз оралуға қажетті отын жетіспейді, ал экипаж ешқашан Жерге қайта оралмайтын жағдайға тап болады. Жерліктер радиосигналды шығарған мәдениеттің өкілімен кездескенде, ол ауыл тұрғындарынан мүлдем өзгеше түрге жататын, Супари ВаГайджур есімді амбициялы саудагер, жанаата екенін анықтайды. Супари ВаГайджур қонақтарда өзінің мәртебесін арттыру мүмкіндігін көреді, ал экипаж Супаридің қаласындағы Гейжурда отынның баламалы көзін табуға үміттенеді. Осы уақытта экипаж ауыл тұрғындарына егіншілік туралы түсінік беру арқылы өздерінің тағамын өсіре бастайды. Бұл сырттай қарағанда зиянсыз әрекеттер мен мәдени түсініспеушіліктер зорлық-зомбылыққа әкеледі. Жанааталар генетикалық жағынан руна тайпасымен тығыз байланысты болмаса да, агрессивті мимикрия арқылы физикалық жағынан оларға ұқсап, оларды өздерінің жемтіктері ретінде пайдаланады. Адамдардың егіншілікті енгізуі руна тайпасының өрбуіне әкеледі, ал оларды жыртқыш жанааталар аулайды. Адамдар өздерінің қате әрекеттері үшін өте қиналып, Софияны қоса алғанда, көптеген адамдар жанааталардың шабуылынан қорғану кезінде қаза табады. Тек Сандос пен тағы бір адам ғана аман қалады, ал Сандос тұтқындалуға, қорлауға және сенім дағдарысына төтеп береді. Ақырында Супари Сандосты Галатнаның ақыны және музыканты Рештарға береді, ал ол оған әйел алып, өз ұрпағын құруға рұқсат береді. Рештардың тұтқындауында болған Сандос, Рештардың адамдарды Рахатқа әкелген музыканың көзі екенін түсінеді және бір сәт сенімін қайтадан алады, бірақ Рештар Сандосты тек музыкантты жыныстық жағынан қанағаттандыруға мәжбүр болған үй жануары ретінде қызықтырады. Кейін Рештар өзінің жыныстық тәжірибелері туралы әндерді жазады, бұл әндер Жерде естілген болуы мүмкін. 2060 жылы Сандос Жерге оралғанда, оның достары қаза тапқан, ал бұрын қасиеттілікке лайық деп есептелген сенімі, Рахатқа баруға шақырган Құдайға ашуға айналады. Ғарыштық-уақыттың салыстырмалы әсерлеріне байланысты, ол кеткенде ондаған жылдар өтіп кеткен, осы уақытта Біріккен Ұлттар Ұйымының миссия туралы алғашқы және контекстен тыс есептеріне байланысты туған халықтың наразылығы Иса қоғамын қиратқан, дерлік жойған. Иезуиттер Сандосты баспасөзден қорғайды және оның физикалық жағдайын жақсартуға көмектеседі, ал Әке Басшы әлемнің әртүрлі аймандарынан иезуит діни қызметкерлерінен Сандостың жағдайын түсінуге және оның басынан өткендерін түсіндіруге көмектесетін комиссияны тағайындайды. Бастапқыда шындықты анықтауға бейімделген басқа діни қызметкерлер ақырында сапардың қаншалықты қиын болғанын мойындап, Сандостың сенімімен күресін қабылдайды. Бірнеше ай бойы Сандос өте қиындықпен оқиғасын айтады және жеке өзін жазуға көмектеседі.

Басқа шығармалармен ұқсастық

"Қозықпар" Джеймс Блиштің "Адамгершілік туралы" ғылыми-фантастикалық романымен ұқсас. Онда да иезуит священнигі шетелдік өркениетпен бетпе-бет келеді. Мэри Дория Расселл осы пікірге қатысты былай деді:

Әдеби мәні және қабылдануы

Нэнси Перл, кітап клубы ұсыныстары туралы «Library Journal» журналындағы мақаласында, «Құйрық» басылымынан бес жыл өткен соң жарық көрген, бұл кітапты ғылыми фантастика деп қате жіктегенін, ал шын мәнінде ол «жақсылық пен жамандықтың мәні, және адам дұрыс себептермен дұрыс іс жасауға тырысқанда қандай салдарға келіп соғатыны туралы философиялық роман» екенін айтты, соның нәтижесінде есепке келмейтін зиян туындайды. Алайда, Перлдің ғылыми фантастика ретінде жіктеуге қатысты пікірі автордың өзінің бағалауымен келіспейді. «Ғарыштағы иезуиттер» атты кітабының соңғы сөзінде, «Құйрықтың» 20 жылдығына арналған басылымында, Расселл осы кітапты ғылыми фантастика деп бірнеше рет атап, былай деп жазады: «Діннің, антропологияның және ғылыми фантастиканың мәнінде ұқсас мәселелер бар, бірақ біз айтатын оқиғалар мен шығаратын қорытындылар әртүрлі». Сондай-ақ, «Құйрық» жеңіп алған барлық сыйлық ғылыми фантастика саласындағы сыйлық екенін атап өту керек. Католик журналы «Commonweal»-де Пол К. Кейн Расселлдің ертедегі иезуит миссиялары мен иезуит руханилығын зерттегенін жазды. Ол Расселлдің басқа да маңызды иезуиттердің тарихын сәтті жаңартып жатқанын, олар адамдарды алыс елдерге жіберген немесе өздері христиандықты тарату үшін шетелдік мәдениеттерге барғандарын жалғастырды. «Расселл өзгелерге қатты зиян келтіріп, өз әрекеттерін ақтау үшін дамыған мәдениеттердің өзіне арналған сылтауларды ойлап табуы туралы алаңдаушылық білдіреді». Бұл Софияның интеллектуалды проституция институты деп сипаттаған нәрседен бостандық сатып алуында, сондай-ақ ауылдық жерлерде өмір сүретін қарапайым руналар мен қала тұрғындары Жанаата арасындағы айырмашылықтарда көрінеді, олар миссияны бастаған әдемі музыканы жасаған күрделі мәдениеттің өкілдері.

Кино, теледидар және театрлық бейімделулері

2006 жылдың наурыз айында Warner Bros. компаниясы Брэд Питттің өндіріс компаниясы Plan B үшін «Қарға» романының құқығын сатып алғаны және Питттің өзі Сандостың рөлін ойнайтыны, ал сценарист Майкл Сейтцман романды фильмге бейімдейтіні туралы хабарланды. Содан бері Мэри Расселл Голливуд кітапқа адал «Қарғаның» фильмдік нұсқасын жасай алмайды және жасамайды деп сеніп, барлық киноқұқықтарын қайтарып алды. Ол өзінің сценариін көмекшісі Карен Холлмен бірге жазды, бірақ оның түсірілу мүмкіндігі жоқ екенін түсінді. 2014 жылы AMC кітаптың теледидарлық бейімделуін жасап жатқанын жариялады. 2021 жылы Скотт Франк «Қарғаны» FX телеарнасында көрсетілетін мини-сериал ретінде бейімдеу жоспарларын жариялады. Жохан Ренк режиссерлікке қарастырылып жатыр, ал Франк, Ренк және Марк Джонсон атқарушы продюсерлер ретінде қол қойды.