Кіріспе

Тісті киттердің суперотбасы Physeteroidea – қазіргі кезде тірі үш кит түрін қамтитын суперотбасы: Physeter туысына жататын кашалот, және Kogia туысына жататын пигмей кашалот пен карлик кашалот. Бұрын осы туыстар кейде бір ғана туысқа, Physeteridae, біріктірілген, Kogia-ның екі түрі Kogiinae кіші туысына жатқызылған; алайда, қазіргі практика бойынша Kogia туысын өз туысына, Kogiidae, ал Physeteridae-ді монотиптік (бір ғана қазіргі түрі бар) туыс ретінде қарастырады, бірақ екі туыстың да қосымша қазба қалдықтары белгілі.

Сипаттамалары

Құс кит (Physeter macrocephalus) – тісті киттердің ең ірі түрі, ересектерінің ұзындығы шамамен метр, ал салмағы шамамен тонға жетеді. Екі когид түрі әлдеқайда кішідірек, ұзындығы шамамен метр, салмағы тонға дейін. Физетероидтардың денелері күшті құрылымды, жүзбе қанаттары ескек тәрізді. Төменгі жақ сүйегі үнемі жоғарғы жақ сүйегіне қарағанда кішкентай және жұқа болады. Бұл киттердің мұрын сүйектері ерекше асимметриялық, үстіңгі тесігі бастың сол жағында орналасқан; құс китте ол бастың жоғарғы бөлігіне жақын, ал когидтерде алға қарай жылжулы орналасқан. Барлық түрлерде көптеген, бір-біріне ұқсас және салыстырмалы түрде қарапайым тістер болады. Когидтерде, және кейде құс китте де, жоғарғы жақтағы тістер қалыптаспайды, тіпті мүлдем болмайды. Физетероидтардың көздері қуыстарында бұрыла алмайды және тек алдыңғы камераның іздері ғана сақталады. Эхолокация осы жануарлар үшін көру қабілетінен гөрі маңыздырақ сезім болып саналады. Үш түрдің де тамақ табу үшін терең суға сүңгіп түседі, бірақ құс киттің когидтерге қарағанда әлдеқайда тереңге түседі деп есептеледі. Екі отбасы да кальмар, балық және тіпті акулаларды жейді. Жүктілік мерзімі түрлеріне қарай 9 айдан 15 айға дейін созылады. Бір туған баланы анасы кем дегенде екі жыл бағады, содан кейін сүтінен айырылады. Физетероидтар жыныстық жағынан толық пісіп жетілуіне бірнеше жыл қажет. Барлық түрлер әдетте әйелдер, баланы және жасөспірім еркектерден тұратын "топтарда" немесе үйірлерде бірігеді, бірақ когидтердегі топтардың мөлшері көбінесе кішкентай болады. Бұл жануарлардың эволюциялық тарихы соңғы эоцен кезеңінен басталады, содан кейін одонтоцетидтер тұқымдасының қалған бөлігінен бөлініп, дельфиндер мен порпоизаларға дейін жеткен. Қазба қалдықтары құс киттердің миоценде көп кездесетінін көрсетеді, олардың ішінде алғашқы туыстар (мысалы, Zygophyseter және Brygmophyseter) болған; Physeteridae тұқымдасына жататын басқа да қазба туыстарға Ferecetotherium, Helvicetus, Idiorophus, Diaphorocetus, Aulophyseter, Orycterocetus, Scaldicetus және Placoziphius жатады, ал когидтердің қазба туыстарына Kogiopsis, Scaphokogia және Praekogia жатады. Қазіргі Physeteridae және Kogiidae арасындағы тығыз байланыс митохондриялық цитохром b-ні пайдаланатын соңғы молекулалық зерттеулерде расталды; осы талдаулардың нәтижесінде олардың ең жақын туыстары Ziphiidae (тісті киттердің бір түрі), бір жағынан, ал Mysticeti (мұртты киттер) және Platanistidae (Ганг дельфині) екінші жағынан болып табылады. Соңғы мақалада Physeteridae және Kogiidae-ді Physeteroidea деген бір ғана суперотбасыға біріктіру ұсынылады, бұл бұрын да айтылған. Bianucci & Landini, 2006 ж. Diaphorocetus, Zygophyseter, Naganocetus және Aulophyseter Kogiidae және Physeteridae-дің ажыратылуына дейін пайда болғанын, осылайша Physeteridae отбасын осы бөліністен кейін пайда болған туыстармен шектеуге болады (кладистік көзқарас).