Француз юрисі мен жазушысы Франсуа Отман (1524-1590)

Кіріспе

Француз заңгері және жазушысы (1524–1590)

Франсуа Хотман (23 тамыз 1524 – 12 ақпан 1590) – француз протестант заңгері және жазушысы, құқықтық гуманистермен және абсолюттік монархияға қарсы күрескен монархомактермен байланысты болған. Оның есімі ағылшын тілінде көбінесе "Франсис" деп жазылады. Оның тегінің латынша нұсқасы Hotomanus, ал басқалары Hotomannus және Hottomannus деп аталады. Ол "алғашқы заманауи революционерлердің бірі" деп есептеледі.

Өмірбаян

Ол Парижде Пьер Хотманның (1485-1554) үлкен ұлы ретінде дүниеге келді. Оның әкесі Пьер Париж адвокатурасында қызмет атқарған заңгер еді. Франсуаның туған шағында Пьер Орман және орман шаруашылығы департаментінде ("Мәрмәр үстел" деп белгілі) лауазымға тағайындалды. Осы кезде Хотман отбасы – Пьер, оның бауырлары мен туыстары – Франциядағы ең беделді заңгерлердің бірі болды. Пьер, ынталы католик және Париж Парламентінің кеңесшісі, ұлын заңгерлік мансапқа баулуды ниеттенді және оны он бес жасында Орлеан университетіне жіберді. Ол үш жылдың ішінде докторлық диссертациясын қорғап, Парижге оралды. Бірақ заңгерлік практика оған ұнаған жоқ, ол құқықтану және әдебиетке бет бұрды. 1546 жылы Париж университетінде Рим құқығынан лекция оқуға тағайындалды. Анна Дюбурдың азаптауларға қарсы көрсеткен қайраттылығы оны реформа қозғалысына қосылуға ықпал етті. Жоғары беделге ие болған мансабынан бас тартып, 1547 жылы Лионға кетті. 1548 жылғы жазда Буржеде Клод Обелинге (Гийом Обелиннің қызы, Ла Ривьер мырзасы және Франсуаза де Браше) үйленді. Ол да, оның әкесі де, өзі де босқындар еді. 1548 жылдың қазан айында Женеваға көшіп, Джон Кальвиннің хатшысы болды. Лозаннаға барып, 1550 жылдың ақпанында сол университетке сайланды. Онда Кальвиннің ұсынысымен әдебиет және тарих профессоры болып тағайындалды. 1553 жылы Женева азаматы болды, ал 1552 жылы оның үлкен ұлы Жан дүниеге келді. Магистраттың шақыруымен 1555 жылдың қазан айында Страсбургте заң бойынша лекция оқыды және 1556 жылдың маусымында профессор атанды, бұрынғы париждік әріптесі Франсуа Бодуэннің орнын басты. 1557 жылдың 11 қыркүйегінде Вормс колоквиумына Страсбургтен қатысты. Оның даңқы соншалық, Пруссия және Гессен аймақтарының, сондай-ақ Англия королевасы Елизавета I оған ұсыныс жасады. 1556 жылы Германияға екі рет сапар шекті, алғашқысында Кальвинмен бірге Франкфурт диетасына қатысты. Ол гугенот көшбасшыларынан неміс билеушілеріне құпия хабарламалар жеткізді, бірде Екатерина де Медичидің сенімхатын алып жүрді. 1560 жылы Амбуаз қастандығының басты ұйымдастырушыларының бірі болды, сол жылдың қыркүйегінде Наварралық Антуанмен бірге Неракта болды. 1562 жылы Конде ханзадасы Луиге қосылды. 1564 жылы Валенсияда азаматтық құқық профессоры болды және университетінің беделін қайта жаңғыртты. 1567 жылы Буржедегі құқықтану кафедрасын Жак Кужастан мұрагерлік етті. Бес айдан кейін оның үйі мен кітапханасы католиктердің шабуылына ұшырады, ол Орлеан арқылы Парижге қашып кетті, онда Мишель де л'Оспиталь оны король Карл IX-тың тарихшысы етіп тағайындады. Гугеноттардың өкілі ретінде 1568 жылғы бейбіт келісімді талқылау үшін Блуаға жіберілді. Буржға оралды, бірақ жаңадан басталган соғыс салдарынан одан қуылды. Сансердегі қоршау кезінде "Consolatio" (1593 жылы жарық көрген) атты еңбегін жазды. 1570 жылғы бейбіт келісім оны Буржға қайтарды, бірақ Сент-Бартоломей қырғынынан үшінші рет қашып құтылды (1572). 1572 жылы отбасымен бірге Франциядан Женеваға көшіп кетті. Онда Рим құқығынан профессор болып жұмыс істеді және 1573 жылы "Franco Gallia" атты еңбегін жариялады. Савой герцогының жақындауымен 1579 жылы Базельге көшірілді. 1580 жылы Генрих Наварскийдің мемлекеттік кеңесшісі болып тағайындалды. 1582 жылы оба оны Монбельярдқа жіберді, онда 1583 жылы әйелі Клод қайтыс болды. 1584 жылы Женеваға оралғанда ғылыми қызығушылықтарына бой берді, алхимиямен айналысты және философ тасын іздеді. 1585 жылдың желтоқсанында Генрих патшаның құпия кеңесіне қабылданды. 1589 жылы Базельге зейнетке шығып, екі ұл және төрт қызын қалдырып, дүние салды. Ол кафедралық соборға жерленді.

He was born in Paris, the eldest son of Pierre Hotman (1485–1554), Seigneur de Villers St Paul, jure uxoris and Paule de Marle, heiress of the Seigneurie de Vaugien and Villers St Paul. His grandfather Lambert Hotman, a Silesian burgher, emigrating from Emmerich, (in the Duchy of Cleves), had left his native country to go to France with Engelbert, Count of Nevers. His father Pierre was a lawyer, practising at the Paris Bar. Around the time of Francois' birth, Pierre was appointed to an official position in the Department of Woods and Forests (known as the 'Marble Table'). By this time, the Hotman family, that is, Pierre, his brothers and uncles, were one of the most important legal families in France. Pierre, a zealous Catholic and a counsellor of the parlement of Paris, intended his son for the law, and sent him at the age of fifteen to the University of Orléans. He obtained his doctorate in three years, and returned to Paris. The work of a practising lawyer was not to his taste; he turned to jurisprudence and literature, and in 1546 was appointed lecturer in Roman Law at the University of Paris. The fortitude of Anne Dubourg under torture gained his adhesion to the cause of reform. Giving up a career on which he had entered with high repute, he went in 1547 to Lyon. In the summer of 1548, at Bourges, he married Claude Aubelin (daughter of Guillaume Aubelin, Sieur de La Rivière and Françoise de Brachet). She and her father, like himself, were refugees. In October 1548 he moved to Geneva to be John Calvin's secretary. He went to Lausanne, and was elected to that university in February 1550. There, on the recommendation of Calvin, he was appointed professor of belles lettres and history. He was made a citizen of Geneva in 1553, his eldest child Jean was born there in 1552. On the invitation of the magistracy, he lectured at Strasbourg on law in October 1555, and became professor in June 1556, superseding François Baudouin, who had been his colleague in Paris. He was a member, from Strasbourg, to the Colloquy of Worms on 11 September 1557. His fame was such that overtures were made to him by the courts of Prussia and Hesse, and by Elizabeth I of England. Twice he visited Germany, in 1556 accompanying Calvin to the Diet of Frankfurt. He was entrusted with confidential missions from the Huguenot leaders to German potentates, carrying at one time credentials from Catherine de' Medici. In 1560 he was one of the principal instigators of the Amboise conspiracy; in September of that year he was with Antoine of Navarre at Nérac. In 1562 he attached himself to Louis, prince of Condé. In 1564 he became professor of civil law at Valence, retrieving by his success the reputation of its university. In 1567 he succeeded Jacques Cujas in the chair of jurisprudence at Bourges. Five months later his house and library were wrecked by a Catholic mob; he fled by Orléans to Paris, where Michel de l'Hôpital made him historiographer to king Charles IX. As agent for the Huguenots, he was sent to Blois to negotiate the peace of 1568. He returned to Bourges, but was driven away by the outbreak of hostilities. At Sancerre, during its siege, he composed his Consolatio (published in 1593). The peace of 1570 restored him to Bourges, whence a third time he fled the massacre of St Bartholomew (1572). In 1572 he left France forever with his family, in favour of Geneva. He there became professor of Roman law and published his 'Franco Gallia' in 1573. On the approach of the duke of Savoy he removed to Basel in 1579. In 1580 he was appointed councillor of state to Henry of Navarre. The plague sent him in 1582 to Montbéliard, where his wife Claude died in 1583. Returning to Geneva in 1584 he developed a kind of scientific turn, dabbling in alchemy and the research for the philosopher's stone. He was admitted to the Privy Council of King Henry in December 1585. In 1589 he finally retired to Basel, where he died, leaving two sons and four daughters; he was buried in the cathedral.

Шығармалары

Хотман үйді жақсы көретін және шынайы түрде ізгі адам болған (оның Consolatio көрсеткендей). Оның үнемі көшіп-қонуының себебі өзінің қауіпсіздігі емес, көбінесе отбасының қауіпсіздігі болды, және ол табиғатынан бейбітшілікке құштар еді. Ол 16 ғасырдың құқық ғылымына зор үлес қосты, римдік дереккөздерді жақсы білді және көркем латын тілінде жаза білді. Ол француз құқығының ұлттық кодексін жасау туралы идеяны алға тартты. Оның еңбектері көптеген, оның ішінде De gradibus cognationis (1546) және Евхаристия туралы трактаты (1566); француз құқығының Юстинианға негізделмейтінін көрсету мақсатындағы трактат (Anti Tribonian, 1567); Колиньидің өмірбаяны (1575); Сикст V-нің бұйрығына қарсы бағытталған poleмикалық еңбек (Brutum fulmen, 1585), сондай-ақ құқық, тарих, саясат және классикалық білім туралы көптеген басқа да еңбектер. Оның ең маңызды еңбегі – Франко Галлия (1573) сол кезде католиктер де, гугеноттар да (өз мақсаттарына сай келген жағдайларды қоспағанда) оған ықылас танытпады; алайда, оның танымалдылығы кейін Жан-Жак Руссоның «Әлеуметтік келісімшарты» сияқты кең танылды. Ол протестанттық мемлекеттік басқарудың үлгісін ұсынды, өкілдік үкімет және сайланатын монархияны жақтады. Бұл еңбек Францияның Генрих IV-іне қарсы иезуиттердің памфлеттік соғысында олардың мақсатына қызмет етті.